- CITY GUIDE
- PODCAST
-
22°
Ο Μαρσέλ Προυστ και ο ξανακερδισμένος χρόνος
Αυτός είναι ο μοναδικός τρόπος να ανακτήσεις τον χρόνο που έχει περάσει
Μαρσέλ Προυστ: Η σημασία του έργου «Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο» και ο νέος τόμος «Αναζήτηση του χαμένου χρόνου» από την Κλαίρη Μιτσοτάκη (εκδ. Άγρα)
Δεν ξέρω αν το «Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο» του Μαρσέλ Προυστ είναι ανάμεσα στα «100 βιβλία που πρέπει κάποιος να διαβάσει πριν πεθάνει», και στην πραγματικότητα, ελάχιστα μ’ ενδιαφέρει. Εκείνο που ξέρω είναι ότι ο νέος τόμος «Η αναζήτηση του χαμένου χρόνου» από τις εκδόσεις Άγρα, με την επιλογή, τη σύνθεση, τον πρόλογο και τη μετάφραση της Κλαίρης Μιτσοτάκη, δίνει μια ιδιαίτερα ικανοποιητική εικόνα του σπουδαίου και σημαντικότατου αυτού βιβλίου. Επιπλέον, όσοι έτυχε να διαβάσουν το πολύ σημαντικό έργο του Γάλλου συγγραφέα σε νεότερη ηλικία, τους δίνει την αφορμή να θυμηθούν όλα όσα θα τους επιτρέψουν να αναβιώσουν εκείνη την εποχή. Να ξεκινήσουν δηλαδή τη διαδικασία ανάκτησης του χαμένου χρόνου.
«Κάποτε πλάγιαζα νωρίς». Όμως, ποτέ τα μάτια μου δεν έκλειναν ιδιαίτερα γρήγορα. Στην πραγματικότητα δεν πλάγιαζα για να κοιμηθώ αλλά για να διαβάσω. Και τις πιο πολλές φορές, παραδινόμουν στον ύπνο νωρίς το πρωί. Υπάρχει στη ζωή μας μια εποχή που εντελώς συμπτωματικά –καμιά φορά και κατά λάθος– είμαστε ξένοιαστοι. Για μένα η εποχή αυτή συμπίπτει μ’ ένα αρκετά μεγάλο διάστημα της φοιτητικής μου ζωής. Στο εννιάμηνο διάστημα σπουδών και παράλληλης ανεργίας –και με την υποστήριξη επιδόματος– διάβασα πολύ. Διάβασα Μπόρχες, διάβασα Χειμωνά, διάβασα Μπέκετ, διάβασα Μπαρτ, διάβασα Λαπαθιώτη, διάβασα Τζόις, διάβασα Μαρσέλ Προυστ.
Την ανάγνωση του «Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο», που τότε κυκλοφορούσε από τον Ηριδανό σε μετάφραση Παύλου Ζάννα –που έφυγε αφήνοντας στη μέση τη «Φυλακισμένη»–, τη χρωστάω στον Γιώργο Βέλτσο, καθηγητή μου στη –θηλυκή τότε– Πάντειο, και σε μια σειρά ραδιοφωνικών εκπομπών που έκανε στο κρατικό ραδιόφωνο. Όταν ξεκινούσα το βιβλίο, δεν είχα την αίσθηση ότι αν το τελείωνα θα επρόκειτο για κάποιον αναγνωστικό άθλο. Βλέπεις, εκείνη η εποχή είχε πιο αργούς ρυθμούς στην καθημερινότητά της και ο μακροπερίοδος λόγος του Μαρσέλ Προυστ δεν φάνταζε καθόλου παράξενος. Ούτε οι τεράστιες περιγραφές του, ούτε καν οι λεπτομέρειες μιας καθημερινότητας που δεν έμοιαζε καθόλου μ’ εκείνη ενός εικοσάχρονου, 70 ολόκληρα χρόνια μετά από τη στιγμή που ξεκίνησε να δημοσιεύεται το βιβλίο αυτό.
Καθώς το σκέφτομαι τώρα, περισσότερα από 40 χρόνια μετά την πρώτη ανάγνωση, δεν μ’ ενδιέφεραν σχεδόν καθόλου –ούτε και τώρα– τα ήθη της εποχής εκείνης, ούτε η πολιτική κατάσταση, ούτε και η οπτική του Μαρσέλ Προυστ πάνω σ’ αυτά. Δεν μ’ ενδιέφεραν επίσης οι δομικές ή οι μορφικές καινοτομίες του βιβλίου, κι ας συνειδητοποίησα αργότερα ότι ήταν πολλές και πολύ σημαντικές. Ένα πράγμα που μ’ ενδιέφερε πολύ στο βιβλίο αυτό ήταν οι σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων: η λύπη, η ζήλια, ο πόνος, η αγάπη και τα πρόσωπα με τα οποία κάθε συναίσθημα από αυτά συνδέεται. Μπορώ να δω ακόμα και σήμερα τη Ζιλμπέρτ, τον Σουάν, τη γιαγιά, την κυρία ντε Γκερμάντ και πάνω απ’ όλες και όλους την Αλμπερτίν και να ζήσω αυτόν τον ανυπέρβλητο έρωτα από την αρχή.
Επίσης, ακόμη κι αν ήταν νωρίς, για κάποιον λόγο που αγνοώ για το «τότε» αλλά γνωρίζω πολύ καλά για το «τώρα», μ’ ενδιέφερε το ζήτημα της μνήμης, ο τρόπος με τον οποίο μέσα από ένα τυχαίο γεγονός, μπορεί να ανακληθεί μια ολόκληρη εποχή. Για παράδειγμα, στο Κομπραί, η θεία Λεονί, είχε προσφέρει στον αφηγητή μαντλέν βουτηγμένες σε αφέψημα φλαμουριάς. Κι εκείνος, ως ενήλικας πια, θα δεχθεί από τη μητέρα του μαντλέν βουτηγμένες στο τσάι. Η γεύση τους, η υφή τους ακόμα περισσότερο, του ξυπνά έναν ολόκληρο κόσμο αναμνήσεων μιας άλλης εποχής.
Όχι ακριβώς όταν είσαι νέος, αρκετά αργότερα, έρχεται κάποια στιγμή που αναζητάς ένα νόημα για όλα αυτά που έχουν συμβεί γύρω σου και μέσα σου. Παλεύεις να κατανοήσεις τον εαυτό σου, να συγκροτήσεις μια σταθερή ταυτότητα μέσα από την προσωπική σου ιστορία. Μια ιστορία που προκύπτει μέσα από τη μνήμη όλων εκείνων που έχεις ζήσει. Και κάποια στιγμή έρχεται η ώρα να τα επαναφέρεις και να τα αφηγηθείς. Όχι σ’ ένα ευρύ ακροατήριο, ενδεχομένως σ’ έναν ή δύο απόλυτα οικείους σου ή και αποκλειστικά στον εαυτό σου. Για τον Μαρσέλ Προυστ αλλά και για σένα, επειδή ακριβώς γνώρισες τον Μαρσέλ Προυστ και το «Aναζητώντας τον χαμένο χρόνο», αυτός είναι ο μοναδικός τρόπος να ανακτήσεις τον χρόνο που έχει περάσει. Να αναδυθείς ως άνθρωπος πέρα από τον χρόνο. Κι αν καταφέρεις να δεις τον εαυτό σου ως ον πέρα από τον χρόνο, θα έχεις καταφέρει να ξεπεράσει ακόμα και τον θάνατο.
ΠΡΟΣΦΑΤΑ
ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ
ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΙ ΠΑΝΤΑ
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Ένα συγκλονιστικό επίτευγμα πολυφωνίας και ανθρωπιάς που κινείται ανάμεσα στο θρίλερ, το κωμικό νουάρ, και την ερωτική παραφυσική μυθοπλασία
Ένα εβδομαδιαίο podcast για το βιβλίο, και τις νέες σειρές και ταινίες.
Ένας από τους εκδότες της ταλαντούχας συγγραφέως αποκαλύπτει ότι ήταν ρατσίστρια και αντισημίτρια
Το «Είναι και Χρόνος» και το «Νίτσε: Η βούληση για ισχύ ως τέχνη»
Μιλήσαμε με τη συγγραφέα για τη γοητεία του crime, τα μυστικά της ανθρώπινης ψυχής και το νέο της βιβλίο, «Φόνος στην άκρη του κόσμου»
Ένα πρωτότυπο, συγκινητικό, και συχνά ιδιαίτερα σκληρό, queer μυθιστόρημα μαγικού ρεαλισμού που συνδυάζει τον σωματικό τρόμο με το οικογενειακό δράμα
Το ποίημα της ημέρας είναι από την ποιητική συλλογή «σ’ ένα βαθύ πουθενά», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ύψιλον
Ο γνωστός συγγραφέας μιλάει για τη ζωή του, τα βιβλία του, τη σχέση του με τις λέξεις και τους αριθμούς
Δύο βιβλία κυκλοφόρησαν σχεδόν την ίδια μέρα στη Γαλλία αποκαλύπτοντας την προσωπικότητα, τις πολιτικές αντιφάσεις, τη φιλοδοξία και την προσωπική ζωή του Γάλλου προέδρου
Με αφορμή το νέο του βιβλίο «Γιατί οι εργάτες δεν είναι το επαναστατικό υποκείμενο», ο συγγραφέας μιλά για την κατασκευή της συνείδησης και τις σχέσεις εξουσίας
Δείτε πόσοι άνθρωποι παγκοσμίως χρησιμοποιούν καθημερινά τα chatbots, και πόσοι από αυτούς τα έχουν σαν βοηθούς
Ο δημιουργός του Μιχάλη Κρόκου μιλά για το γράψιμο, τις εμμονές του και το εκρηκτικό μείγμα pulp, σάτιρας και νεο-νουάρ που χαρακτηρίζει τα βιβλία του
Το μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας που κέρδισε το κορυφαίο λογοτεχνικό βραβείο προκαλεί ανάμεικτες αντιδράσεις και αναζωπυρώνει τη συζήτηση για τα κριτήρια της βράβευσης.
Ο κορυφαίος επιθετικός και ο πατέρας του χάρισαν ιστορικό αντίτυπο του 1594 σε δημοτική βιβλιοθήκη
Ο 81χρονος Βρετανός συγγραφέας γράφει ιστορία κατακτώντας το κορυφαίο λογοτεχνικό βραβείο
Ένα εβδομαδιαίο podcast για το βιβλίο, και τις νέες σειρές και ταινίες.
Δείτε το αναλυτικό πρόγραμμα εκδηλώσεων
Ο Γάλλος συγγραφέας Φιλίπ Ζεναντά αποκάλυψε ότι χρησιμοποίησε ChatGPT στο βραβευμένο μυθιστόρημά του
Έκθεση στη Βρετανική Βιβλιοθήκη αποκαλύπτει τις ρίζες του διάσημου ντετέκτιβ
Έχετε δει 20 από 200 άρθρα.