Ποτέ ένα βιβλίο, σαν του Δημήτρη Φύσσα, δεν χώρεσε τόσο σινεμά

«ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ. Μιλάει η Χ.Ψ.: Έβλεπα στην Αλεξάνδρα το Τσάι στη Σαχάρα του Μπερτολούτσι κι ένας μαλάκας μου ’βαλε χέρι. Έβαλα τις φωνές, τον έχεσα, ανάψανε τα φώτα, σταμάτησε η προβολή, ήρθε το προσωπικό του σινεμά, τον βουτήξανε. Όταν πια είχε τελειώσει το επεισόδιο και προτού συνεχιστεί η προβολή, ο κόσμος με χειροκρότησε».

Είναι ένα απόσπασμα από το μνημειώδες έργο του Δημήτρη Φύσσα «Τα σινεμά της Αθήνας 1896-2013», που αφού πρώτα ανέβηκε ελεύθερα στο διαδίκτυο στο E-Books της Athens Voice (εδώ ο τόμος ένα / εδώ ο τόμος δύο) και «τσιμπολογήθηκε» από πολλούς που δεν ανέφεραν καν την πηγή τους, τώρα θα εκδοθεί σε δύο τόμους συνολικά 1.000 σελίδων, από τις εκδόσεις Λογότυπο, με την παρουσίασή του να γίνεται στις 13 Ιουνίου στον κινηματογράφο Τριανόν.

Ο Δημήτρης Φύσσας πέθανε εντελώς ξαφνικά στις 23 Φεβρουαρίου 2024. Ήταν 68 χρονών. Είχα την τύχη για 2-3 χρόνια να δουλεύουμε αντικριστά, σε απέναντι γραφεία, στην Athens Voice. Ένας άνθρωπος έξω καρδιά, που τα καλοκαίρια ερχόταν με σορτσάκι και το ποδήλατό του. Άλλοι αν είχαν ζήσει ένα κομμάτι μόνο από τη ζωή του Δημήτρη Φύσσα και είχαν μια στάλα μόνο από το λογοτεχνικό του έργο θα περπατούσαν με τη μύτη στον ουρανό - και σε τύπους σαν κι εμένα δεν θα έλεγαν ούτε καλημέρα.

«Ο Μήτσος είχε μια εξαιρετική λαϊκότητα. Μπορούσε να κινηθεί πάρα πολύ εύκολα μέσα στον απλό κόσμο, να ακούσει, να εμπνευστεί. Επίσης, είχε έναν βαθύ πολιτισμό, ήταν διαβασμένος, ήξερε πράγματα, ήταν σχεδόν ένας παντογνώστης. Δύο χαρακτηριστικά που μπόλιαζαν το ένα το άλλο», λέει ο Χρύσανθος Ξάνθης, εκδότης του Λογότυπου. Κάτσαμε στην πίσω αυλή, κάπου στην Κυψέλη, ήπιαμε καφέ και μιλήσαμε για τον Δημήτρη Φύσσα και το βιβλίο του.

— Τι είναι «Τα σινεμά της Αθήνας 1896-2013»;

Ο Δημήτρης Φύσσας καταγράφει όλους τους κινηματογράφους στα όρια του Δήμου Αθηναίων από το 1896 έως το 2013. Μια δουλειά που του πήρε 10 χρόνια και ο ίδιος την έχει χαρακτηρίσει ως την πιο σημαντική. Η έρευνά του αφορά σε περίπου 450 κινηματογράφους και εκτός από τις πληροφορίες, όπως για το πότε φτιάχτηκε ή για τα αρχιτεκτονικά ενδιαφέροντα που μπορεί να είχαν, περιλαμβάνει και πολλά άλλα. Είναι μια λαογραφική ματιά που αντιμετωπίζει το σινεμά ως κοινωνικό χώρο.

Λέει, για παράδειγμα, ότι σε εκείνο το σινεμά πήγαιναν κυρίες που φορούσαν γούνες ενώ σε κάποιο άλλο πολύς κόσμος, παρότι δεν έφερνε καλές ταινίες, απλώς επειδή πουλούσε πολύ νόστιμες τυρόπιτες. Για το βιβλίο αυτό μίλησε με εκατοντάδες ανθρώπους, στους οποίους αναφέρεται ο Δημήτρης Φύσσας άλλες φορές επώνυμα και άλλες ανώνυμα. Είναι ένα βιβλίο που σε ταξιδεύει μέχρι τα πολύ παλιά χρόνια και στην πραγματικότητα σε βοηθάει να καταλάβεις την ίδια την Αθήνα.

«ΕΜΠΑΣΣΥ. Στις 13.10.1988 όμως, όταν παιζόταν η ταινία Ο Τελευταίος Πειρασμός, βασισμένη στο ομώνυμο βιβλίο του Καζαντζάκη, χριστιανοφασίστες διαδηλωτές-τραμπούκοι, που νωρίτερα είχαν καταστρέψει, υπό την ανοχή της αστυνομίας, την Όπερα που έπαιζε το ίδιο έργο, ήρθανε μετά εδώ. Φωνάξανε “Ελλάς – θρησκεία – ορθοδοξία”, ψάλλανε τον Ακάθιστο Ύμνο και ωρύονταν: “Η ταινία αυτή πρέπει να καεί”»

- Απόσπασμα

— Δύο τόμοι, 1.000 λέξεις. Πώς αποφασίσατε να εκδοθεί το βιβλίο;

Ο Δημήτρης Φύσσας προσπάθησε να βρει εκδότη. Πήγε σε υπουργεία, στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, σε μεγάλους εκδοτικούς. Τους είπε «δεν θέλω φράγκο, μόνο να το εκδώσετε». Κάποιοι από αυτούς δεν του απάντησαν καν και αποφάσισε να το ανεβάσει ελεύθερα προσβάσιμο στο διαδίκτυο. Το τσιμπολόγησαν, το κατέκλεψαν, πολλοί δεν αναφέρθηκαν καν στην πηγή. Με τον Μήτσο γνωριζόμουν αρκετά χρόνια πριν. Εγώ έβγαζα το περιοδικό «Η Πατησίων Ζει», που σήμερα είναι το «Η Πόλη Ζει». Ο Μήτσος ζούσε στα Πατήσια, στην Κυπριάδου, ήταν ερωτευμένος με την περιοχή και κάποιες φορές είχε γράψει και για εμάς. Αποφασίσαμε την έκδοση του βιβλίου πριν από ένα χρόνο αλλά χρειάζονταν αρκετές διορθώσεις, είχε πάρα πολύ δουλειά και μας έπιασε ο θάνατός του στη μέση.

— Κανείς δεν αποφάσισε να το εκδώσει. Είναι για εσένα ένα επιχειρηματικό ρίσκο;

Φυσικά και είναι. Θέλω να ευχαριστήσω τη Σχολή Κινηματογράφου Σταυράκου η οποία θα μας βοηθήσει αγοράζοντας κάποια βιβλία. Επίσης, την κόρη του Μήτσου, την Άρτεμις Φύσσα και τον αδελφό του τον Γιάννη, οι οποίοι μου είπαν «Χρύσανθε προχώρα, ό,τι χρειάζεσαι από εμάς, δεν υπάρχει κανένα θέμα».

«ΕΛΛΑΣ. Γράφει ο Λαζαρίδης: Ο άνθρωπος που δούλεψε το Ελλάς και το κτάρησε ηρωικά σαράντα ολόκληρα χρόνια, μέχρι που η ιδιοκτησία τον πέταξε έξω για να το νοικιάσει σε ένα σούπερ μάρκετ, λεγόταν Στέλιος Δημητριάδης… Το Ελλάς, εκτός από την περιφερόμενη και αργόσχολη πελατεία που φιλοξενούσε, την αλαφιασμένη και χάσκουσα πελατεία της επαρχίας, τους φωνακλάδες επαγγελματίες και αβανταδόρους με τους πάγκους και τα καλάθια, ήταν και ο λαϊκός κινηματογράφος της προτίμησης των “κοριτσιών” από τους γειτονικούς οίκους ανοχής της οδού Σωκράτους.

»Ο Δημητριάδης, όταν τσάκωνε κάποια να σσκεί στην τελευταία σειρά το αρχαιότερο των επαγγελμάτων, αφού την άφηνε να ολοκληρώσει την αποστολή της, την πλησίαζε ύστερα διακριτικά για να της πει: “σας παρακαλώ δεσποινίς μου να μην επαναληφθεί εντός της αιθούσης, γιατί εκτός του εισιτηρίου θα σας ζητήσω και ενοίκιον φιλοξενίας”. Ο Δημητριάδης μετά την έξωση πέθανε ολομόναχος και πάμφτωχος σε ένα διαμερισματάκι της πλατείας Κολιάτσου και η κηδεία έγινε με έρανο των φίλων του»

- Απόσπασμα

Φόρος τιμής στον Δημήτρη Φύσσα, στην Αθήνα και στον κινηματογράφο θα είναι η παρουσίαση του βιβλίου «Τα σινεμά της Αθήνας 1896-2013», λέει ο Χρύσανθος Ξάνθης. Για το βιβλίο θα μιλήσουν οι: Σωτήρης Λαμπρόπουλος (Σχολή Κινηματογράφου Σταυράκου), Λέανδρος Σλάβης (πολιτικός μηχανικός – συγγραφέας), Θανάσης Βέμπος (συγγραφέας), Μαρία Λυσικάτου (Αθήνα 9,84), Τάκης Μπαστέας (κριτικός - θεωρητικός κινηματογράφου). Αποσπάσματα θα διαβάσει ο ηθοποιός, Άγγελος Παπαδημητρίου. Πιάνο θα παίξουν ο Γιάννης Φύσσας και η Τίνι Σαραντέα. Την εκδήλωση θα συντονίσει η Άντα Κουγιά (Η Πόλει Ζει). Κινηματογράφος Τριανόν, Κοδριγκτώνος 21, στις 13 Ιουνίου, 19.30.

Ο επίλογος στον Δημήτρη Φύσσα

«Η έρευνα και το γράψιμό του μου πήραν σχεδόν δέκα χρόνια, χωρίς να πάρω μία από πουθενά, ούτε από ιδιωτικό (θα ’θελα, αλλά είναι ελαφρώς δύσκολο, αφού ούτε ζήτησα ούτε με ξέρει κανείς), ούτε από δημόσιο (θ’ αρνιόμουνα έτσι κι αλλιώς διαρρήδην) πρόσωπο, ούτε φυσικό, ούτε νομικό. “Εργάζομαι μόνος μου, χωρίς βοηθούς. Οι μεταγενέστεροι θα συμπληρώσουν το έργο μου, με περισσότερες δυνατότητες και ευκολίες”, που ’γραφε κι ο Γιώργος Βαλέτας».

- 20 Σεπτεμβρίου 2013

*Εδώ η αρθογραφία του Δημήτρη Φύσσα στην Athens Voice