Μαζαρίν Πενζό: το μάρκετινγκ του «χωρίς»

Το καινούργιο βιβλίο της κάποτε «κρυφής» κόρης του Φρανσουά Μιτεράν, η Μαζαρίν Πενζό —η οποία από το 2016 εμφανίζεται με το επώνυμο Μιτεράν— έχει τίτλο «Vivre sans: une philosophie du manque» και ασχολείται με την ηθική του σύγχρονου μάρκετινγκ —ή την έλλειψή της. Η Μαζαρίν Πενζό είναι καθηγήτρια φιλοσοφίας: σ’ αυτό το βιβλίο «Ζώντας χωρίς: μια φιλοσοφία της έλλειψης» εξετάζει το πώς διογκώνεται ο καταναλωτισμός μέσα από το πλασάρισμα προϊόντων από τα οποία λείπει «κάτι», π.χ. φοινικέλαιο, γλουτένη, ενώσεις θείου, και το πώς αυτή η απουσία τα καθιστά ακριβότερα. «Ο καπιταλισμός» λέει, «οικειοποιείται τα πάντα, συμπεριλαμβανομένης της έλλειψης. Μας πουλάνε κάτι που δεν υπάρχει: με το να μας διαβεβαιώνουν ότι μια ουσία που θεωρείται επιβλαβής λείπει από το προϊόν, μας πείθουν να το καταναλώσουμε. Έτσι, εμφανίζονται καταναλώσιμα αγαθά ‘’χωρίς’’: μπίρα χωρίς αλκοόλ, γλυκά χωρίς γλυκόζη, γάλα χωρίς λακτόζη, αναψυκτικά χωρίς θερμίδες, τσιγάρα χωρίς νικοτίνη, τρόφιμα χωρίς πρόσθετα, χωρίς χρωστικές…» Αυτή η αλχημεία ποντάρει επίσης στην οικολογική συνείδηση: τα προϊόντα «χωρίς» παρουσιάζονται ως οικολογικά, κάτι που σπανίως ισχύει.»

Ωστόσο, η Πενζό αναπτύσσει το επιχείρημα σε ευρύτερη φιλοσοφική βάση: «Η έλλειψη» γράφει, «βρίσκεται στο επίκεντρο των ανθρώπινων σχέσεων και σκέψης, της οικονομίας και της έρευνας, της επιθυμίας και της αναζήτησης, της αναμονής και της ελπίδας. Μπορούμε πραγματικά χωρίς το Α, το Β ή το Γ πράγμα; Τι ακριβώς ονομάζουμε ‘’έλλειψη’’; Μπορεί να μας λείπει κάτι, μπορεί να μας λείπει το νόημα, μπορεί να μας λείπει κάποιος ή μπορεί να μη μας λείπει κάποιος· η απουσία μπορεί να είναι καλή. Πώς ο καπιταλισμός καταφέρνει να μετατρέπει την απουσία σε αξία; […] Τι θα γινόταν αν, από αυτή την οπτική γωνία, μπορούσαμε να ξαναδιαβάσουμε την ιστορία της σκέψης, ανάμεσα στην πληρότητα και την έλλειψη, την επιθυμία και το τίποτα; Τι θα γινόταν αν η ιστορία των καταναλωτικών κοινωνιών μας αποκάλυπτε μια άλλη ιστορία, αυτή της μεταφυσικής των ταραγμένων καιρών μας;»

Η Μαζαρίν Πενζό εξέδωσε το πρώτο της βιβλίο με τίτλο «Premier roman» το 1998, σε ηλικία 24 ετών. Αν και πούλησε 60.000 αντίτυπα, οι κριτικοί ήταν τότε διχασμένοι. Στα ελληνικά είχε κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Ψυχογιός σε μετάφραση Ευγενίας Κρεμμυδά.