Κατσαρόλες με βιβλία: Νηστεία με αγιοζούμι

Περί νηστείας ο λόγος το επόμενο διάστημα. Η αποχή από το κρέας είναι επιβεβλημένη για να καθαριστούν τα σώματα και τα πνεύματα. Το ζητάει η χριστιανική θρησκεία, το απαιτεί και η λογική.

Εν αρχή είναι το μέτρο: «Ρώτησε ο αββάς Ιωσήφ τον αββά Ποιμένα πώς πρέπει να νηστεύουν. Ο αββάς Ποιμήν του είπε “Εγώ προτιμώ να τρώει κανείς κάθε μέρα, αλλά μειωμένη μερίδα ώστε να μη φτάνει σε χορτασμό”. Του λέει ο αββάς Ιωσήφ: “Όταν ήσουν νέος δεν νήστευες δύο δύο τις μέρες;” Και απαντά εκείνος, “Ναι και τρεις και τέσσερις και όλη την εβδομάδα. Αλλά όλα αυτά τα δοκίμασαν οι Πατέρες που ήσαν δυνατοί στην πνευματική ζωή και βρήκαν ότι προτιμότερο είναι να τρώει κανείς κάθε μέρα, αλλά μη φτάνει στον χορτασμό. Και μας παρέδωσαν τη βασιλική οδό που είναι ευκολοδιάβαστη”».

Τηρούνται τα λεγόμενα; Στον 12ο αιώνα στο Βυζάντιο, οι ηγούμενοι και επίσκοποι επέτρεπαν επικούρειες λιχουδιές στον εαυτό τους την περίοδο της νηστείας. Διαβάζουμε στα Προδρομικά: «Τις Τετάρτες και τις Παρασκευές τηρούν αυστηρή νηστεία. Δεν τρώνε ούτε ψάρι τις μέρες εκείνες, κύριέ μου, παρά μόνο λίγο ψωμάκι, αστακούς και αληθινούς κάβουρες και καραβίδες βραστές, τηγανητές γαρίδες και λίγα λαχανικά και φακές με τα στρείδια και τα μύδια και χτένια και σωλήνες και ωραία κουκιά και ρύζι με μέλι, φασόλια μαυρομάτικα, ελίτσες και χαβιάρι, αυγοτάραχο της εποχής για την όρεξη και μηλαράκια γλυκά και χουρμάδες και σύκα ξερά και χλωρά καρύδια και σταφίδες χιώτικες και λιγάκι γλυκό του κουταλιού λεμόνι».

Τι έτρωγαν λοιπόν οι υπόλοιποι μοναχοί; Όλη τη μέρα, όλη την ώρα το «αγιοζούμι». «Παίρνουν οι μάγειροι ένα τσουκάλι με 2 χερούλια, που χωρά ίσα με 4 γαλόνια, και το γεμίζουν με νερό, το βάζουν σε δυνατή φωτιά και ρίχνουμε μέσα καμιά εικοσαριά κρεμμύδια, 3 σταλαγματιές λάδι και κλωνάρια θρούμπι, και με αυτό το ζουμί περιχύνουν τα ψωμιά μας και μας μπορούμε να το φάμε. Αυτό λέγεται αγιοζούμι».

Πάμε εμείς τώρα να φτιάξουμε φαγητό, καφέ και γλυκό. Όλα νηστίσιμα!

Υλικά για ρεβυθοκεφτέδες

• 250 γρ. ρεβίθια βρασμένα
• ½ φλιτζανάκι λάδι
• 2-3 σκελίδες σκόρδο
• λίγο μαϊντανό,
• αλάτι, πιπέρι, πάπρικα, κύμινο
• 3 κ.σ. γαλέτα
• 2-3 κ.σ. αλεύρι

Εκτέλεση
Λιώνουμε τα ρεβίθια με το λάδι στο μπλέντερ. Σε μια λεκάνη βάζουμε τον πολτό των ρεβιθιών, τη γαλέτα, το σκόρδο πολύ ψιλοκομμένο, τον μαϊντανό και το αλεύρι, ανακατεύουμε, αλατοπιπερώνουμε και ρίχνουμε τα μυρωδικά. Πλάθουμε τα κεφτεδάκια και τα τηγανίζουμε σε καυτό λάδι. Τέλος, τα τοποθετούμε σε απορροφητικό χαρτί.

Υλικά για Χοσάφι

• 1/2 κιλό ξερά σύκα
• 1/4 κιλού ξερά δαμάσκηνα
• 1/4 κιλού ξερά βερίκοκα
• 2-3 κ.σ. μαύρες σταφίδες
• 3 ξυλάκια κανέλα

Εκτέλεση
Βάζουμε τα φρούτα να μουλιάσουν για 5-6 ώρες σε 3 φλιτζάνια νερό. Στη συνέχεια τα βράζουμε στο ίδιο νερό με την κανέλα για 30 λεπτά. Δεν χρειάζεται ζάχαρη μια και τα φρούτα είναι γλυκά από μόνα τους. Τρώγεται ζεστό ή κρύο.

Καφές με ταχίνι
Είναι μια παλιά μοναστηριακή συνήθεια που οργανώθηκε σε αυστηρές νηστείες όταν οι άνθρωποι χρειάζονταν κάτι δυναμωτικό. Σε χωριά της Κρήτης έκαναν το ίδιο και με τσάι του βουνού.

Υλικά

• 1 φλιτζάνι του τσαγιού νερού
• 2 ½ κ.γ. καφέ ελληνικό
• 2 ½ κ.γ. ζάχαρη
• 1 κ.σ. ταχίνι

Εκτέλεση

Βάλτε στο μπρίκι το νερό και όταν γίνει χλιαρό προσθέστε τη ζάχαρη και ανακατέψτε ώστε να διαλυθεί.

Στη συνέχεια ρίξτε τον καφέ κι ανακατέψτε καλά. Λίγο πριν αρχίσει να φουσκώνει, βάζετε το ταχίνι και μόλις φουσκώσει αφαιρέστε από τη φωτιά και ανακατέψτε. Χτυπάτε αδιάκοπα μέχρι να διαλυθεί το ταχίνι και να γίνει ένα κρεμώδες, αφράτο ρόφημα.

Τα βιβλία

• «Βυζαντίου γεύσεις - Η κουζίνα της αυτοκρατορίας» του Adrew Dalby, εκδόσεις Πατάκη
• «Τα μήλα του μάγειρα - Παράδοση της μοναστηριακής τράπεζας», Ιερά μονή Μπούρα, Πάολα Ψαρρού, εκδόσεις Ίνδικτος
• «Όσες γεύσεις φέρνει ο χρόνος» της Εύης Βουτσινά, εκδόσεις «Καθημερινή»