Ροκ και νεανική κουλτούρα στη δεκαετία του ’60

Ο Κώστας Αρβανίτης είναι ειδικός στη ροκ μουσική και έχει ερευνήσει σε βάθος τα μουσικά και πολιτιστικά κινήματα της δεκαετίας του 1960, καθώς και τον αντίκτυπό τους στο σήμερα. Αυτό το βιβλίο που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Μετρονόμος είναι μια ενδιαφέρουσα συμβολή στη φτωχή και πρόχειρη ελληνική βιβλιογραφία γύρω από εκείνη την εποχή μετά την οποία τίποτα δεν ήταν πια το ίδιο. Το βιβλίο «Ροκ και νεανική κουλτούρα στη δεκαετία του ’60» εξετάζει τις ρίζες αυτών των μεγάλων αλλαγών ξεκινώντας από τη γέννηση του ροκ εντ ρολ και τις επιμέρους υποκουλτούρες, από τους μπίτνικς μέχρι του teddy boys. Διατρέχει τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του ’60 με τα κινήματα διαμαρτυρίας παραλληλίζοντάς τα με την ανάδυση νέων μουσικών υποειδών, όπως ήταν, για παράδειγμα το skiffle, και με την αναβίωση παραδοσιακών μουσικών μορφών — μία από αυτές ήταν το φολκ τραγούδι το οποίο εμπλούτισαν συγκροτήματα σαν τους Peter Paul and Mary και σόλο καλλιτέχνες σαν τον Pete Seeger και τον Bob Dylan.

Το βιβλίο περιγράφει τη δεκαετία του ’60 τόσο στις ΗΠΑ όσο και στη Βρετανία, δημιουργώντας μια μεγάλη τοιχογραφία όπου συναντάμε πειρατικούς ραδιοσταθμούς, op-art και kinetic art στη μόδα, garage bands, ψυχεδέλεια, Νέα Αριστερά και underground αισθητική. Πρόκειται για μια συνοπτική ιστορία των χίπις, των μεγάλων μουσικών φεστιβάλ και των πειραματισμών με ψυχοτρόπες ουσίες, της επανάστασης στα πολιτικά και σεξουαλικά ήθη, καθώς και του απόηχου όλων αυτών στις μεταγενέστερες κοινωνικές και μουσικές τάσεις. Η αφήγηση φτάνει μέχρι τη διαστροφική καμπή των πραγμάτων με τη σύσταση χίπικων «οικογενειών» που πειραματίζονταν με τον σατανισμό και τοποθετεί το τέλος της «δεκαετίας του ’60», ως ιδέας, το 1973 περίπου. Μετά τις αμερικανικές εκλογές του 1972, όταν εξελέγη ο Ρίτσαρντ Νίξον, άρχισε μια καινούργια φάση της ιστορίας στη Δύση. Αυτό που φαίνεται να αποσχολεί τον συγγραφέα είναι το πώς το ίδιο το ροκ εξάλλου αμφισβήτησε την κουλτούρα που είχε δημιουργήσει με κομμάτια όπως το «Who Needs the Peace Corps» και το «Flower Punk» του Zappa, το «God» του Lennon, το «The Great Deception» του Van Morrison ή το «The Seeker» των Who· και ταυτοχρόνως το πώς αυτή η αμφισβήτηση οδήγησε τη ροκ μουσική σε νέους δρόμους. Μέσα στη δεκαετία ’63-’73 το ροκ γνώρισε την περίοδο της ακμής του. Οτιδήποτε συνέβη μέσα σ’ αυτή τη δεκαετία, ό,τι έπρεπε να γίνει και δεν έγινε, η πραγματοποίηση της ουτοπίας δεν κράτησε παρά ελάχιστα, οι καλές και οι κακές στιγμές, τα όνειρα και οι αποτυχίες, υπάρχουν όλα μέσα στη μουσική.

Γράφει ο Κώστας Αρβανίτης: «[…]το πνεύμα της δεκαετίας του ’60 έκανε την εμφάνισή του στη μουσική αλλά και στην κοινωνία, πράγμα που αποδείχτηκε κι απ’ τα γεγονότα του 1963: τον Απρίλιο το πανεπιστήμιο Χάρβαρντ διέκοψε τα πειράματα και απέλυσε τους Timothy Leary και Richard Alpert, ενώ το LSD (που ήταν ακόμη νόμιμο) και άλλα παραισθησιογόνα άρχισαν να γίνονται δημοφιλή στους φοιτητικούς κύκλους, όπως και τα ταξίδια στην Κούβα, παρά την απαγόρευσή τους από το υπουργείο Εξωτερικών. Από το Μάρτιο ως τον Ιούνιο έγινε η πρώτη μεγάλη έκθεση ποπ-αρτ στο μουσείο Guggenheim της Νέας Υόρκης. Μέσα στην ίδια χρονιά εκδόθηκε το βιβλίο The Other America του Michael Harrington που προκάλεσε σάλο αποκαλύπτοντας τον κόσμο των εξαθλιωμένων φτωχών Αμερικανών. Η κατακραυγή ήταν τέτοια που ένα χρόνο αργότερα ο Λύντον Τζόνσον κήρυξε τον λεγόμενο “πόλεμο στη φτώχεια”. Η αισιοδοξία των αγωνιστών του Κινήματος για τα Πολιτικά Δικαιώματα τραυματίστηκε από τη δολοφονία του Τζον Φ. Κέννεντυ στις 22 Νοεμβρίου 1963. Ωστόσο, η σπουδαιότερη αμερικανική οργάνωση της Νέας Αριστεράς, η SDS (Φοιτητές για μια Δημοκρατική Κοινωνία), που είχε ιδρυθεί το 1960, ήταν πια έτοιμη να συνεργαστεί με τη SNCC για να οργανώσει τους φτωχούς λευκούς και τους μαύρους στη βάση του Προγράμματος Οικονομικής Έρευνας και Δράσης. Από την άλλη πλευρά, τον Δεκέμβριο του 1963 16.300 Αμερικανοί στρατιώτες βρίσκονταν ήδη στο Βιετνάμ. Όταν, λίγο καιρό μετά τη δολοφονία του Κέννεντυ, η Emergency Civil Liberties Committee κάλεσε τον Dylan να πάρει το βραβείο Tom Paine, αυτός προσέβαλε τους παλιούς αγωνιστές της δεκαετίας του ’30 και δήλωσε την απομάκρυνσή του από την πολιτική και κατά συνέπεια από το τραγούδι διαμαρτυρίας. ’’Δεν υπάρχουν πια για μένα μαύροι και λευκοί, δεξιοί κι αριστεροί. Υπάρχει μόνο πάνω και κάτω και το κάτω είναι πολύ κοντά στο έδαφος. Προσπαθώ ν’ ανέβω πάνω χωρίς να σκέφτ Δεν υπάρχουν πια για μένα μαύροι και λευκοί, δεξιοί κι αριστεροί. Υπάρχει μόνο πάνω και κάτω και το κάτω είναι πολύ κοντά στο έδαφος. Προσπαθώ ν’ ανέβω πάνω χωρίς να σκέφτομαι τετριμμένα πράγματα όπως η πολιτική. Ήμουν στην πορεία της Ουάσιγκτον πάνω στην εξέδρα και κοιτούσα τους νέγρους και δεν είδα κανένα νέγρο που να μοιάζει με τους φίλους μου».

Το βιβλίο συνοδεύεται από πλήθος σημειώσεων και σχετική βιβλιογραφία.