Τα «Σταυροδρόμια» του Τζόναθαν Φράνζεν

Το καινούργιο βιβλίο του Τζόναθαν Φράνζεν (εκδ. Ψυχογιός, μτφ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης) είτε αρέσει πολύ, είτε δεν αρέσει καθόλου. Πρόκειται για μια ακόμα οικογενειακή σάγκα, αυτή τη φορά τοποθετημένη στη δεκαετία του 1970 —μια εποχή που νοσταλγούν πολλοί συγγραφείς, ακόμα κι όταν δεν την έχουν ζήσει. Ο Φράνζεν αφηγείται την ιστορία των Χίλντεμπραντ, περιορίζοντας το αφηγηματικό παρόν σε ένα 24ωρο: είναι μια επιλογή που έχει πολυχρησιμοποιηθεί. Η οικογένεια φαίνεται συνηθισμένη αλλά δεν είναι διότι ο Ρας Χίλντεμπραντ είναι προτεστάντης ιερωμένος και τα τέσσερα παιδιά του έχουν διάφορα προβλήματα. Ο Φράνζεν ανατέμνει όλες τους τις συναισθηματικές καταστάσεις με τόσες λεπτομέρειες που δεν αφήνει τον αναγνώστη να πάρει αναπνοή. Εξάλλου, το βιβλίο είναι 728 σελίδες λες και κανείς στον εκδοτικό οίκο Farrar, Straus and Giroux δεν τολμάει να προτείνει στον συγγραφέα ένα είδος οικονομίας, μια κάποια διαδικασία μοντάζ. Το αποτέλεσμα είναι ένα ανοικονόμητο μυθιστόρημα, πομπώδες σαν να θέλει να γίνει το περιβόητο Great American Novel: ωστόσο, τα μεγαλύτερα αμερικανικά μυθιστορήματα ήταν συντομότερα, πιο ελλειπτικά· ο Φ. Σ. Φιτζέραλντ, ο Χέμινγουεϊ, ο Στάινμπεκ έγραφαν με λιγότερες λεπτομέρειες και με πιο αδρές γραμμές. Φυσικά, ο Φράνζεν έχει ευρύ αναγνωστικό κοινό και οι αρετές δεν του λείπουν. H απεικόνιση της μικρής πόλης του Ιλινόι, οι αφηγηματικές φωνές, ο χειρισμός των θρησκευτικών θεμάτων, η ενσυναίσθηση που δείχνει για τους ήρωές του είναι από τα θετικά σημεία του βιβλίου. Από την άλλη πλευρά, εκτός από τη Μάριον και τον Πέρι, οι χαρακτήρες ίσως είναι κάπως βαρετοί. Επιπλέον, ο Φράνζεν δεν μπορεί να θεωρηθεί στιλίστας: σκαρώνει μυθιστορήματα-τοιχογραφίες, μυθιστορήματα ιδεών βασισμένα σε οξυδερκή παρατήρηση· όμως η πρόζα δεν διακρίνεται από πρωτοτυπία· δύσκολα βρίσκεις μια όμορφη φράση, κάτι να υπογραμμίσεις.

«Σταυροδρόμια» του Τζόναθαν Φράνζεν (εκδ. Ψυχογιός): Από το οπισθόφυλλο του βιβλίου

23 Δεκεμβρίου 1971: στο Σικάγο προβλέπεται έντονη κακοκαιρία. Ο Ρας Χίλντεμπραντ, αναπληρωτής πάστορας σε μια φιλελεύθερη εκκλησία των προαστίων, είναι σχεδόν έτοιμος να διαλύσει τον γάμο του στον οποίο πλέον δε βρίσκει χαρά – εκτός αν τον προλάβει η σύζυγός του Μάριον, η οποία επίσης έχει τη δική της μυστική ζωή. Ο μεγαλύτερος γιος τους, ο Κλεμ, επιστρέφει από το κολέγιο, πυρπολημένος από ηθική απολυτότητα και έχοντας προβεί σε μια ενέργεια που θα τσακίσει τον πατέρα του. Η αδερφή του Κλεμ, η Μπέκι, το πλέον δημοφιλές κορίτσι στην τάξη της, γυρίζει την πλάτη της σε ό,τι ήξερε και εντάσσεται στην αντικουλτούρα της εποχής, ενώ ο ιδιοφυής μικρότερος αδελφός, Πέρι, που πουλάει ναρκωτικά σε μαθητές γυμνασίου, αποφασίζει να γίνει καλύτερος άνθρωπος. Καθένας από τους Χίλντεμπραντ αναζητά μια μορφή ελευθερίας που καθένας από τους υπόλοιπους μπορεί να του στερήσει.

Τα μυθιστορήματα του Τζόναθαν Φράνζεν διακρίνονται για τους αξέχαστους χαρακτήρες τους και για τις οξυδερκείς παρατηρήσεις τους πάνω στη σύγχρονη αμερικανική πραγματικότητα. Στα Σταυροδρόμια ο Φράνζεν διερευνά την ιστορία μιας γενιάς. Με το χαρακτηριστικό του χιούμορ και τη σύνθετη σκέψη του, αλλά με ακόμα μεγαλύτερη ζεστασιά, δημιουργεί έναν κόσμο που τον νιώθουμε τόσο οικείο. Με συγγραφική μαεστρία οι οπτικές των πρωταγωνιστών εναλλάσσονται, ενώ το συγκρατημένο σασπένς κλιμακώνεται, στην ιστορία μιας οικογένειας από τις Μεσοδυτικές Πολιτείες των ΗΠΑ σε μια καθοριστική στιγμή ηθικής κρίσης. Το χάρισμα του Τζόναθαν Φράνζεν να συνδέει τη μικρογραφία με την ευρύτερη εικόνα της πραγματικότητας είναι πιο εμφανές από ποτέ.