Άννα Πιρότσι: Η Ιταλίδα υψίφωνος μιλάει για τη Μήδεια λίγο πριν τη δούμε στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου

Υπάρχουν κάποιοι ρόλοι που δεν αποτελούν απλώς μια ακόμη στάση στην καριέρα ενός λυρικού τραγουδιστή. Είναι ρόλοι-ορόσημα, αναμετρήσεις με την ιστορία, τη μνήμη και τους μύθους της όπερας. Για την Άννα Πιρότσι, η «Μήδεια» του Λουίτζι Κερουμπίνι είναι αναμφίβολα ένας από αυτούς.

Λίγες ημέρες πριν έρθει στην Ελλάδα για τη νέα της συνάντηση με έναν από τους πιο ακραίους και συναρπαστικούς γυναικείους χαρακτήρες που γράφτηκαν ποτέ, μίλησε στην Athens Voice για τη σχέση της με τη Μήδεια, τη σκιά της Κάλλας και τη συγκίνησή της για τη μία και μοναδική της εμφάνιση στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου.

Η Ιταλίδα υψίφωνος συγκαταλέγεται εδώ και περισσότερο από μια δεκαετία στις σημαντικότερες δραματικές σοπράνο της γενιάς της. Από το εντυπωσιακό ντεμπούτο της ως Αμπιγκαΐλε στο Φεστιβάλ του Ζάλτσμπουργκ υπό τον Ρικκάρντο Μούτι ως τις εμφανίσεις της στα μεγαλύτερα λυρικά θέατρα του κόσμου —τη Σκάλα του Μιλάνου, τη Μετροπόλιταν Όπερα της Νέας Υόρκης, τη Βασιλική Όπερα του Λονδίνου, την Κρατική Όπερα της Βιέννης και την Όπερα του Παρισιού—, η Πιρότσι έχει συνδέσει το όνομά της με ηρωίδες που απαιτούν φωνητική δύναμη, τεχνική ακρίβεια και δραματική ένταση. Η λαίδη Μάκβεθ, η Αμπιγκαΐλε, η Τουραντότ ή η Τζοκόντα —στην οποία την απολαύσαμε τον περασμένο Οκτώβριο στην ΕΛΣ— είναι μόνο μερικές από τις γυναίκες που έχει ενσαρκώσει με επιτυχία στις μεγαλύτερες σκηνές του κόσμου.

Ωστόσο, η Μήδεια δεν απαιτεί μόνο τεράστιες φωνητικές αντοχές αλλά και την ικανότητα να διεισδύσει κανείς στα πιο σκοτεινά βάθη της ανθρώπινης ψυχής. Στο ντεμπούτο της στον ρόλο το 2023, στην παραγωγή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής σε σκηνοθεσία Ντέιβιντ ΜακΒίκαρ, η Άννα Πιρότσι καθήλωσε με την ερμηνεία της. Τρία χρόνια αργότερα συναντά και πάλι την τραγική ηρωίδα του Κερουμπίνι κάτω από εντελώς διαφορετικές συνθήκες.

Η Μήδεια επιστρέφει

Το Σάββατο 20 Ιουνίου θα βρεθεί στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου, στο επίκεντρο ενός από τα σπουδαιότερα πολιτιστικά γεγονότα της χρονιάς: της ανασύνθεσης της ιστορικής «Μήδειας» του 1961, που σκηνοθέτησε ο Αλέξης Μινωτής και σφράγισε ανεξίτηλα η παρουσία της «πρώτης άδουσας τραγωδού», της Μαρίας Κάλλας.

Εξήντα πέντε χρόνια μετά τις δύο θρυλικές βραδιές της 6ης και 13ης Αυγούστου του 1961, η Εθνική Λυρική Σκηνή, επιχειρεί να φωτίσει το κορυφαίο εκείνο κεφάλαιο της μεταπολεμικής ελληνικής πολιτιστικής ιστορίας με τη βοήθεια μιας σπουδαίας καλλιτεχνικής ομάδας, του σκηνοθέτη Παναγή Παγουλάτου, της σκηνογράφου Λίλης Πεζανού, της ενδυματολόγου Τότας Πρίτσα των χορογράφων Γιάννας Φιλιπποπούλου και Κέλλης Ζαμπέλα και του Χρήστου Τζιόγκα στους φωτισμούς. Αναμφίβολα ήταν μια πρόκληση. Και την αποδέχτηκαν. Πηγή έμπνευσης αλλά και αντικείμενο εκτεταμένης μελέτης για τους ταλαντούχους δημιουργούς αποτέλεσαν τα τετράδια σκηνοθεσίας του Μινωτή και οι σημειώσεις του για τη χορογραφία της Μαρίας Χορς, οι μακέτες του σκηνικού και τα αυθεντικά κοστούμια του Τσαρούχη που σώζονται στο βεστιάριο της ΕΛΣ, καθώς και οι φωτογραφίες από τις πρόβες και τις παραστάσεις. Ο Μινωτής ήθελε, όπως ο ίδιος έχει επισημάνει, να «επαναφέρει όσο μπορούσε τη λειτουργία του μύθου κατά το αρχαίο πρότυπο, χωρίς να παραβλάψει στο ελάχιστο τη μουσική του διάσημου συνθέτη». Στο ίδιο πνεύμα κινείται και η νέα σκηνοθεσία. Υπηρετεί το όραμα του 1961, με αρκετές βέβαια διαφοροποιήσεις —ο τρόπος που στήνονται σήμερα οι παραστάσεις στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου έχει αλλάξει— και προσαρμογές ανάλογα με τις προσωπικότητες των καλλιτεχνών και τη σύγχρονη αντίληψη ερμηνείας.

Τόπος έμπνευσης και συγκίνησης

Η Άννα Πιρότσι έχει μπροστά της μια διπλή πρόκληση. Από τη μία καλείται να σταθεί στον χώρο όπου η «υπερφυσική αλλά ταυτόχρονα ανθρώπινη Κάλλας» έπλασε με την ερμηνεία της μια αξεπέραστη Μήδεια, κι από την άλλη να δώσει τη δική της φωνή σε έναν ρόλο που γεννήθηκε ως αρχαία τραγωδία, μεταμορφώθηκε σε όπερα και ζωντανεύει στην Επίδαυρο, εκεί όπου η μνήμη του Ευριπίδη εξακολουθεί να συνομιλεί με τη λυρική τέχνη. Τη ρωτώ αν η διπλή αυτή πρόκληση της προσθέτει πίεση ή λειτουργεί περισσότερο σαν έμπνευση. «Ο χώρος, η ιστορία του είναι για μένα πάνω απ’ όλα πηγή έμπνευσης... Πραγματικά μετράω τις μέρες!» απαντάει.

Πώς φαντάζεται άραγε τη στιγμή που θα βγει στη σκηνή της Επιδαύρου ως Μήδεια; Θα νιώσει δέος, συγκίνηση, ή ένταση; «Τη στιγμή που θα εμφανιστώ, τη φαντάζομαι χωρίς καθόλου ένταση αλλά με πολλή αδρεναλίνη και συγκίνηση. Πιστεύω ότι θα νιώσω την ψυχή της Μήδειας να περιπλανιέται στο αρχαίο θέατρο και θα δανειστώ λίγο από αυτή για να την ερμηνεύσω με τον δικό μου τρόπο».

Της αναφέρω ότι οι περισσότεροι καλλιτέχνες που έχουν εμφανιστεί στην Επίδαυρο μιλούν με θαυμασμό για την ακουστική της. «Για εμάς τους τραγουδιστές», σχολιάζει, «είναι πολύ σημαντική και σίγουρα το γεγονός ότι το θέατρο διαθέτει φυσική ακουστική βοηθάει. Αλλά ήδη ξέρω ότι είναι φανταστική γιατί επισκέφτηκα την Επίδαυρο πέρυσι όταν ήρθα ξανά στην Ελλάδα για τις παραστάσεις της "Τζοκόντα"».

Ένας ρόλος για μία μόνο παράσταση

Επιστρέφοντας στη Μήδεια τής θυμίζω ότι στην πρώτη μας συνέντευξη, το 2023, είχε τονίσει ότι φωνητικά η ερμηνεία αυτού του πολυσύνθετου χαρακτήρα είναι θέμα αντοχής και διαχείρισης των προσωπικών της δυνάμεων, έτσι ώστε να φτάσει ως το τέλος με φωνή. Σήμερα, νιώθει ότι έχει πλέον «δαμάσει» τον ρόλο; «Έχω τραγουδήσει Μήδεια μόνο μια φορά, εδώ στην Ελλάδα, οπότε φωνητικά θα είναι και πάλι μια μεγάλη πρόκληση που πρέπει να αντιμετωπίσω» ομολογεί.

Η νέα παραγωγή δεν είναι μια «μοντέρνα ανάγνωση» αλλά ανασύνθεση της ιστορικής παράστασης του 1961. Πώς καταφέρνει μια ερμηνεύτρια να βρει την ισορροπία ανάμεσα στον σεβασμό της ιστορικής μνήμης και την ανάγκη η προσέγγισή της να παραμείνει προσωπική και σύγχρονη; «Ο σεβασμός στην παραγωγή ή στο έργο είναι μια προσέγγιση που υιοθετώ πάντα. Πιστεύω ότι είναι εξαιρετικά σημαντικό» απαντά και προσθέτει «Κατά τα άλλα, θα αφεθώ να με παρασύρουν ο τόπος, η παράδοση, η μουσική και οι συνάδελφοι».

Το ότι η παράσταση θα είναι μοναδική, θα δοθεί μόνο για μια βραδιά, κάνει την εμπειρία της πιο απελευθερωτική ή πιο αγχωτική; «Τίποτα από τα δύο» απαντά. «Απλώς σου αφήνει μια πικρή γεύση στο στόμα επειδή δεν μπορείς να ξαναζήσεις μια εμπειρία που είναι μοναδική στον κόσμο».

Μήδεια, μια γυναίκα κυκλωμένη από την τραγωδία

Ο Κερουμπίνι συνέθεσε τη Μήδεια στα τέλη του 18ου αιώνα σε γαλλικό ποιητικό κείμενο του Φρανσουά-Μπενουά Οφμάν. Η ιταλική εκδοχή του έργου που παρουσιάζει η ΕΛΣ, ακολουθώντας την παράδοση της Κάλλας, είναι μια βαθιά ψυχογραφική προσέγγιση της Μήδειας. Εμφανίζεται ως μια γυναίκα πληγωμένη, παθιασμένη, συχνά χειριστική αλλά και ακραία ανθρώπινη, που ακροβατεί από την απόγνωση και την ταπείνωση στην εκδικητική μανία που την οδηγεί να ξαναβρεί την υπερφυσική της πλευρά ως μάγισσας. Αναρωτιέμαι πώς αντιλαμβάνεται εκείνη τον χαρακτήρα της. «Για μένα η Μήδεια είναι ένα θύμα, μια γυναίκα κυκλωμένη από την τραγωδία, ανήμπορη να ξεφύγει από την καταραμένη μοίρα της. Καθώς η όπερα εξελίσσεται, μεταμορφώνεται σε μια δαιμονική δύναμη που δεν μπορεί πλέον να ελευθερωθεί από τον αβάσταχτο πόνο της» παρατηρεί.

Για το τέλος, ζητώ από την Άννα Πιρότσι να μου πει, αν μπορούσε να κρατήσει μόνο μια εικόνα από τη βραδιά στην Επίδαυρο —μια σκηνή, έναν ήχο, μια σιωπή— ποια θα ήθελε να είναι. «Δεν ξέρω ακόμα, θα μπορέσω να το πω μετά την παράσταση. Αλλά η σκηνή που θα με συγκινήσει περισσότερο θα είναι σίγουρα η πρώτη μου είσοδος και η φράση “È forse qui Che il vil sicuro sta? È qui che amor dà gioie ai traditor?…io? Son Medea!” (Μήπως εδώ κρύβεται ο αχρείος; Εδώ ο έρωτας δίνει χαρές στους προδότες;… Ποια είμαι εγώ; Είμαι η Μήδεια!) Μου σηκώνεται η τρίχα και μόνο που το σκέφτομαι. Δεν βλέπω την ώρα να την τραγουδήσω!»

Info

«Μήδεια» του Λουίτζι Κερουμπίνι στο Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου
20 Ιουνίου 2026, στις 21.00
Καλλιτεχνική διεύθυνση: Γιώργος Κουμεντάκης
Μουσική διεύθυνση: Ζακ Λακόμπ
Σκηνοθεσία: Παναγής Παγουλάτος
Σκηνικά: Λίλη Πεζανού
Κοστούμια: Τότα Πρίτσα
Χορογραφία: Γιάννα Φιλιπποπούλου, Κέλλη Ζαμπέλα
Φωτισμοί: Χρήστος Τζιόγκας
Διεύθυνση χορωδίας: Αγαθάγγελος Γεωργακάτος

Ερμηνεύουν: Μήδεια - Άννα Πιρότσι, Γλαύκη - Δανάη Κοντόρα, Νέρις - Αλίσα Κολόσοβα, Ιάσων - Ζαν-Φρανσουά Μπορράς, Κρέων - Τάσης Χριστογιαννόπουλος, Επικεφαλής της φρουράς - Γιάννης Σταματάκης, Πρώτη υπηρέτρια - Αιμιλία Τσιμιδάκη, Δεύτερη υπηρέτρια - Ειρήνη Αθανασίου. Με την Ορχήστρα και τη Χορωδία της Εθνικής Λυρικής Σκηνής