Οι «Τρεις Αδελφές» του Τσέχωφ αλλιώς: Η φθορά και η ανεκπλήρωτη επιθυμία, η ματαίωση και η σύγχρονη θεατρική γλώσσα
Η Ειρήνη Λαμπρινοπούλου σκηνοθετεί το θεατρικό έργο «Τρεις Αδελφές (θα έρθουν καλύτερες μέρες)» με τη βοήθεια της Άννας Φιλίδου. Στη συγγραφή του μετείχε η Δανάη-Αρσενία Φιλίδου. Τις τρεις αδελφές, την Όλγα, τη Μαρία και την Ειρήνη, ζωντανεύουν οι Μαριαλένα Ηλία, Υψιπύλη Σοφιά και Δανάη-Αρσενία Φιλίδου για λίγες μόνο παραστάσεις από τις 20 Απριλίου, στον χώρο ΠΛΥΦΑ. Οι παραστάσεις, κάθε Δευτέρα και Τρίτη, τελειώνουν την τελευταία εβδομάδα του Μαΐου.
Η σχέση με το περιβόητο έργο του Άντον Τσέχωφ είναι στενή και σαφής. Οι βασικοί χαρακτήρες είναι εμπνευσμένοι από εκείνους του Ρώσου συγγραφέα. Μια αναδρομή στα βιογραφικά στοιχεία του φαίνεται απαραίτητη, όπως και στην ιστορία των συναισθημάτων στο τέλος του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ού, την οποία πραγματεύεται στα έργα του: ο Αντόν Παύλοβιτς Τσέχωφ γεννήθηκε στις 29 Ιανουαρίου 1860, στο Ταγκανρόγκ της Ρωσικής Αυτοκρατορίας, και «υπέστη» αυστηρή θρησκευτική ανατροφή από έναν πατέρα μικρέμπορα, ο οποίος χρεοκόπησε το 1876· τότε η οικογένεια μετακόμισε στη Μόσχα, ενώ ο Τσέχωφ έμεινε πίσω για να τελειώσει το σχολείο. Το 1879 εγκαταστάθηκε και εκείνος στη Μόσχα και γράφτηκε στην Ιατρική Σχολή, από όπου αποφοίτησε το 1884 και άρχισε να ασκεί την ιατρική. Έλεγε χαρακτηριστικά: «Η ιατρική είναι η νόμιμη σύζυγός μου και η λογοτεχνία η ερωμένη μου».
Ο Τσέχωφ ήταν φυματικός από νεαρή ηλικία. Το 1890 ταξίδεψε στη νήσο Σαχαλίνη, όπου κατέγραψε τις άθλιες συνθήκες των ανθρώπων σε μια αποικία κρατουμένων. Το αποτέλεσμα ήταν το κοινωνιολογικό έργο «Νήσος Σαχαλίνη» (εκδόσεις Λέμβος), μια μαρτυρία από το ταξίδι του στη Σαχαλίνη, που έκανε ενώ ήταν άρρωστος. Αυτό το έργο αποτελεί σημείο αναφοράς για τους ιστορικούς που ασχολούνται με τη Μεγάλη Ταχυδρομική Οδό της Σιβηρίας, την οποία είχαν ολοκληρώσει στη δεκαετία του 1770 πολιτικοί εξόριστοι. Ο Τσέχωφ την αποκάλεσε «τη μακρύτερη και πιο άσχημη οδό στον κόσμο». Όσο για τέσσερα μεγάλα έργα του —«Ο Γλάρος» (1896), «Θείος Βάνιας» (1899), «Τρεις Αδελφές» (1901), «Ο Βυσσινόκηπος» (1904)— ξεκίνησε να τα γράφει έξι χρόνια αργότερα. Πέθανε στις 15 Ιουλίου 1904 στο Μπάντενβαϊλερ της Γερμανίας, σε ηλικία 44 ετών.
Η συναισθηματική στασιμότητα που διακρίνεται στα έργα του δεν μπορεί να θεωρηθεί παράδοξη για την εποχή του. Ο Ντοστογιέφσκι έχει ήδη ανοίξει το «κουτί της Πανδώρας» της ψυχολογίας του βάθους, την οποία αργότερα θα συστηματοποιήσει ο Φρόυντ στις αρχές του 20ού αιώνα με την «Ερμηνεία των Ονείρων» (1900) και την «Εισαγωγή στην Ψυχανάλυση» (1917). Από τότε και μετά, ο κόσμος αλλάζει δραστικά. Η ψυχή και το φαντασιακό της αναδεικνύουν έναν νέο τύπο ανθρώπου: τον μοντέρνο άνθρωπο —πλουσιότερο εσωτερικά, αλλά με μεγαλύτερη ένταση και αγωνία. Η επιθυμία θα γίνει κινητήριος μοχλός ζωής. Ακόμη και σε θρησκευτικά δόγματα, όπως το δικό μας και των Ρώσων, όπου η επιθυμία έρχεται σε δεύτερη μοίρα μπροστά στην αιώνια Βασιλεία, οι απαιτήσεις μιας ψυχολογικής και συναισθηματικής ζωής εισέρχονται με πλάγιους τρόπους στην καθημερινότητα.
Η παρένθεση στον τίτλο του έργου των πέντε κοριτσιών δηλώνει τη χαρακτηριστική απόκλιση από το έργο του Άντον Τσέχωφ. Για εκείνον δεν υπάρχουν καλύτερες μέρες. Η Ειρήνη Λαμπρινοπούλου, διατηρώντας τη βασική δομή του Ρώσου συγγραφέα, βαδίζει με σταθερότητα και συνέπεια σε ένα τέλος που ανοίγει τον ορίζοντα αντί να τον κλείνει. Το έργο της Ελληνίδας σκηνοθέτιδας είναι άξιο λόγου όχι μόνο για την τεχνική αρτιότητα της έκφρασής της αλλά, κυρίως, για τη συγκίνηση που αβίαστα προκαλεί.
Η έννοια της νοσταλγίας ενός νεανικού παρελθόντος, ακόμη και υπό το πλαίσιο πικρίας ή ματαίωσης, θα ήταν αρκετή να φέρει συγκίνηση σε ένα ελληνικό ή ρωσικό κοινό που είναι εξοικειωμένο με τέτοια συναισθήματα. Νιώθοντας ότι ανήκουμε και κάπου αλλού, ανακουφιζόμαστε από τις κακουχίες του κόσμου. Έτσι, βιώνοντας έναν χρόνο παρελθόντος, μπορούμε να ανακτήσουμε την αίσθηση ασφάλειας και σταθερότητας που χρειαζόμαστε. Μπορούμε να μειώσουμε την υπαρξιακή αγωνία μέχρι να έρθει η στιγμή που ένας αόριστος χρόνος του μέλλοντος θα μας δώσει την αιώνια ευτυχία.
Δεν έχει παρά να διατρέξει κανείς για λίγο τα πιο δημοφιλή reels ή τις πιο γνωστές σειρές, που είναι επαναλήψεις του παρελθόντος. Στη σταθερότητα του γνωστού βρίσκουμε για λίγο την ανακούφιση. Στο έργο των πέντε κοριτσιών, η συγκίνηση πηγάζει από την πίστη στο μέλλον και αποτελεί μια αξιοπρόσεκτη διαφορά, όσο και παράξενη για ένα έργο που βασίζεται στην ψυχική στασιμότητα. Ίσως, όμως, εάν ο Τσέχωφ είχε ζήσει τις μεγάλες αλλαγές του 20ού αιώνα, να είχε δώσει μια τέτοια διέξοδο στις ηρωίδες του. Σίγουρα, πάντως, έδωσε τη δυνατότητα στα πέντε κορίτσια και σε εμάς ως θεατές να κοιτάξουμε καλύτερα και βαθύτερα μέσα μας.
Η παράσταση κινείται στο όριο θεάτρου και μουσικής αφήγησης. Δεκαέξι τραγούδια και ενότητες λόγου οργανώνονται σε μια ενιαία σκηνική ροή που παρακολουθεί τη διαδρομή μιας ανθρώπινης ζωής
17°
