Κωστής Παπαϊωάννου: Γιατί η πυρηνική ενέργεια παραμένει επικίνδυνη και δαπανηρή

Ένα από τα πολλά διλήμματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και κάθε ευρωπαϊκού κράτους χωριστά είναι η ενεργειακή επάρκεια και ανεξαρτησία από ξένες και ίσως εχθρικές δυνάμεις. Η πυρηνική ενέργεια φαίνεται, όλο και περισσότερο, η καλύτερη επιλογή. Είναι; Ο Κωστής Παπαϊωάννου, πρόεδρος του ελληνικού γραφείου της Greenpeace και μέλος του Συμβουλίου της Greenpeace International απαντά αρνητικά με ισχυρά επιχειρήματα. Συζητήσαμε μαζί του.

Κωστής Παπαϊωάννου: Γιατί οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας είναι ασφαλέστερη επιλογή 

— Σε μια εποχή εξάντλησης των ορυκτών καυσίμων και όξυνσης των συγκρούσεων γύρω από την εκμετάλλευσή τους, φαίνεται να κερδίζει έδαφος η επιλογή της πυρηνικής ενέργειας. Όμως, εσείς ήσασταν και παραμένετε αντίθετος. Γιατί;

Είμαι αντίθετος διότι οι λόγοι που μας έκαναν να απορρίψουμε την πυρηνική ενέργεια παραμένουν ίδιοι και αναλλοίωτοι εδώ και δεκαετίες. Οι νέοι πυρηνικοί σταθμοί δεν είναι ούτε φθηνοί ούτε ασφαλείς και το πρόβλημα των ραδιενεργών αποβλήτων παραμένει άλυτο εδώ και 70 χρόνια τουλάχιστον. Η κατασκευή τους είναι ιδιαίτερα δαπανηρή, οι ασφαλιστικές καλύψεις υπέρογκες, ο παροπλισμός εξαιρετικά περίπλοκος και χρονοβόρος. Τα ατυχήματα δεν μπορούν να αποκλειστούν και, αν συμβούν, κοστίζουν πάρα πολύ στην υγεία, στο περιβάλλον και στην τσέπη. Το εξωτερικό κόστος όλων αυτών συχνά παραβλέπεται όταν υπολογίζεται το κόστος παραγωγής. Παρεμπιπτόντως, το ίδιο γίνεται και με τις συνέπειες της καύσης ορυκτών καυσίμων. Με άλλα λόγια, σε αυτές τις τεχνολογίες, τελικά, «ο ρυπαίνων δεν πληρώνει». Σε περιόδους δε με αυξημένο κίνδυνο τρομοκρατικών ενεργειών, όπως η σημερινή, η προσβολή ενός πυρηνικού αντιδραστήρα από πυρά είναι περισσότερο από εφιαλτική. Στις 14 Φεβρουαρίου 2025, το εξωτερικό περίβλημα από χάλυβα και τσιμέντο του κατεστραμμένου αντιδραστήρα Νο. 4 του Τσερνόμπιλ, το οποίο κατασκευάστηκε με πολύ κόπο και χρήμα ώστε να προστατεύει από την περαιτέρω διαρροή ραδιενέργειας, υπέστη ζημιές από ρωσικό drone. Σήμερα, σαράντα χρόνια από εκείνη την καταστροφή, ο εφιάλτης επέστρεψε με μια τρύπα να χάσκει πάνω από 180 τόνους πυρηνικών καυσίμων και 4-5 τόνους εξαιρετικά ραδιενεργού σκόνης.

— Είναι ανυπέρβλητα αυτά τα εμπόδια που αναφέρετε και που καταλαβαίνουμε όλοι;

Αποδεικνύονται ανυπέρβλητα στην πράξη. Μην ξεχνάμε ότι η πυρηνική τεχνολογία είναι αρκετά παλιά (κλείνει 7 δεκαετίες ζωής) και, καθώς περνούν τα χρόνια, γίνεται ακριβότερη (ακολουθεί αντίθετη πορεία ως προς το θέμα του κόστους σε σχέση με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας), ενώ, όπως είπα, τα θέματα ασφάλειας και ραδιενεργών αποβλήτων παραμένουν. Για παράδειγμα, όταν έγινε το ατύχημα του Τσερνόμπιλ, η πυρηνική βιομηχανία κατηγόρησε την παρωχημένη σοβιετική τεχνολογία, λέγοντας ότι κάτι τέτοιο δεν θα συνέβαινε στις δυτικές χώρες. Κι όμως συνέβη στη Φουκουσίμα, στην Ιαπωνία. Η ειρωνεία είναι ότι το ατύχημα στη Φουκουσίμα δεν έγινε λόγω τεχνολογικής αστοχίας, αλλά διότι ο σταθμός πλημμύρισε από το τσουνάμι που προκάλεσε ο σεισμός. Ο σταθμός είχε προβλέψει σενάριο τσουνάμι, παρόλα αυτά το ατύχημα συνέβη. Δεν υπάρχει ασφαλής πυρηνική τεχνολογία.

— Όμως, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας εξαρτώνται κατά κάποιον τρόπο από τον καιρό... Πώς θα καλυφθεί το κενό στην παραγωγή ενέργειας τις ημέρες χωρίς ήλιο ή αέρα, αν δεν έχουμε πυρηνικά; Πώς θα επιτευχθεί το λεγόμενο grid stability;

Θα σας πω μια ιστορία. Ήταν αρχές Ιανουαρίου του 2025 όταν η Masdar και η Emirates Water and Electricity Co (EWEC) ανακοίνωναν ένα πρότζεκτ που θα παρείχε 1 γιγαβάτ (GW) αδιάλειπτης ισχύος σε 24ωρη βάση, επενδύοντας σχεδόν 6 δισ. δολάρια σε 5,2 GW φωτοβολταϊκών και 19 γιγαβατώρες (GWh) μπαταρίες στο Άμπου Ντάμπι. Με ταχύτητες πρωτόγνωρες για τα ελληνικά δεδομένα τον Οκτώβριο του 2025 ξεκίνησε η κατασκευή του έργου, το οποίο αναμένεται να λειτουργήσει το 2027.

— Πιστεύετε δηλαδή ότι οι τεχνολογίες αποθήκευσης μπορούν να επιτύχουν σύντομα ένα επίπεδο που να υποστηρίζει τις βιομηχανικές οικονομίες;

Οι ΑΠΕ σε συνδυασμό με την αποθήκευση, η οποία σήμερα είναι ώριμη τεχνολογικά και φθηνή (το κόστος των μπαταριών μειώθηκε κατά 50% τα δύο τελευταία χρόνια), μπορούν να παρέχουν την απαραίτητη ευστάθεια στο δίκτυο. Το πρόβλημα είναι ότι η χώρα μας άργησε να υιοθετήσει πολιτικές προώθησης της αποθήκευσης. Μόλις πρόσφατα συνδέθηκαν οι πρώτες μπαταρίες στο δίκτυο. Και αν νομίζετε ότι οι εφαρμογές των μπαταριών είναι περιορισμένες, δείτε το παράδειγμα του Διεθνούς Αερολιμένα Αθηνών, ο οποίος εξασφάλισε την ενεργειακή του αυτονομία με συνδυασμό φωτοβολταϊκών και μπαταριών μεγάλης ισχύος. Οι μπαταρίες καλύπτουν φορτία του αεροδρομίου συνήθως από τις 7 το απόγευμα, όταν πέφτει ο ήλιος, μέχρι το πρωί ή ακόμη και το μεσημέρι της επόμενης μέρας.

— Μάλιστα… Φαίνεται όμως πως, δεδομένου ότι η αντικατάσταση των ορυκτών καυσίμων από ΑΠΕ καθυστερεί σε πολλές χώρες, η πρόωρη απόσυρση πυρηνικών σταθμών οδηγεί συχνά σε αυξημένη χρήση φυσικού αερίου ή άνθρακα — όπως συνέβη στη Γερμανία. Είναι προτιμότερο για το περιβάλλον να καίμε ορυκτά καύσιμα από το να διατηρούμε σε λειτουργία υφιστάμενους πυρηνικούς σταθμούς;

Από τη στιγμή που έχουμε καθαρότερες και φθηνότερες λύσεις δεν είμαστε υποχρεωμένοι να διαλέξουμε μεταξύ δύο κακών.

Η Greenpeace ανέκαθεν και στο σύνολό της είναι αντίθετη με τη χρήση της πυρηνικής ενέργειας. Δεν είναι ιδεολογική εμμονή, είναι θέμα κοινής λογικής και επιστήμης.

— Όπως είπατε, ένα από τα κύρια επιχειρήματα κατά των πυρηνικών είναι τα απόβλητα. Αλλά, αν έχω καταλάβει καλά, τα πυρηνικά απόβλητα είναι στερεά, περιορισμένα σε όγκο και μπορούν να απομονωθούν γεωλογικά. Αντιθέτως, τα απόβλητα των ορυκτών καυσίμων (διοξείδιο του άνθρακα, μικροσωματίδια) διαχέονται στην ατμόσφαιρα. Θεωρείτε τα πυρηνικά απόβλητα μεγαλύτερη απειλή για το οικοσύστημα από την ατμοσφαιρική ρύπανση; Οπωσδήποτε καταλαβαίνω ότι προωθείτε τις ΑΠΕ, αλλά προς το παρόν και στο εγγύς μέλλον θα συνυπάρχουν με τα ορυκτά. Όχι;

Τα πυρηνικά απόβλητα είναι μικρά σε όγκο, αλλά εξαιρετικά επικίνδυνα, και δεν υπάρχει ασφαλής τρόπος διάθεσής τους. Επίσης παραμένουν επικίνδυνα για χιλιάδες χρόνια. Όποιος σας εγγυηθεί ασφαλή διάθεση για χιλιάδες χρόνια, απλώς λέει ψέματα. Οι τεχνολογίες που χρησιμοποιούν ορυκτά και πυρηνικά καύσιμα βρίσκονται σε αποδρομή και πρέπει γρήγορα να σταματήσουν να απορροφούν περαιτέρω πόρους στερώντας τους από τις πραγματικά καθαρές λύσεις.

Πυρηνικοί σταθμοί VS αιολικά- ηλιακά πάρκα: το ζήτημα του χώρου

— Κάτι άλλο που θα ήθελα να μας εξηγήσετε είναι το ζήτημα του χώρου. Ένας πυρηνικός σταθμός καταλαμβάνει ελάχιστο χώρο σε σχέση με την ενέργεια που παράγει, έτσι δεν είναι; Για να παράγουμε την ίδια ενέργεια από αιολικά ή ηλιακά πάρκα, χρειαζόμαστε τεράστιες εκτάσεις γης, που επηρεάζουν τα τοπικά οικοσυστήματα και τη βιοποικιλότητα. Πώς θα ισορροπήσουμε αυτή την ανάγκη για χώρο;

Για την Ελλάδα, τα φωτοβολταϊκά που έχουν εγκατασταθεί έως τώρα και τα οποία καλύπτουν το 22% της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας, καλύπτουν μόλις το 0,1% της έκτασης της χώρας (μαζί με τα διάκενα μεταξύ των φωτοβολταϊκών συστοιχιών και την περιμετρική απόσταση ασφαλείας από τα όρια των γηπέδων). Ένας ολοένα και αυξανόμενος αριθμός μελετών δείχνει ότι, κατά κανόνα, εντός των φωτοβολταϊκών σταθμών παρατηρείται αυξημένη βιοποικιλότητα (σε σχέση με τις γειτονικές γεωργικές εκτάσεις), η δομή των ενδιαιτημάτων παραμένει ανέπαφη και παρέχεται καταφύγιο για πολλά διαφορετικά είδη. Τα τελευταία χρόνια κερδίζει επίσης έδαφος η ιδέα της συνύπαρξης φωτοβολταϊκών με αγροτικές καλλιέργειες, μέσω των λεγόμενων «αγροβολταϊκών».

Όσο για τα αιολικά, η επίτευξη των στόχων του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα απαιτεί χρήση του 0,02%-0,03% της έκτασης της χώρας ως το 2050. Για σύγκριση, η ανάπτυξη του λιγνίτη απαίτησε το 0,19% της έκτασης της χώρας.

— Άρα, κατά κάποιον τρόπο κι αυτό το επιχείρημα δεν στέκει… Η αντίρρησή σας φαντάζομαι πως δεν αφορά μόνο την παραδοσιακή πυρηνική τεχνολογία, αλλά περιλαμβάνει και τους Μικρούς Σπονδυλωτούς Αντιδραστήρες (SMRs) ή τους αντιδραστήρες 4ης γενιάς… Πιστεύετε ότι είναι μύθος το ότι έχουν σχεδιαστεί ως παθητικά ασφαλείς και ως λιγότερο ρυπογόνοι;

Ναι, γιατί πρόκειται ακριβώς για την ίδια τεχνολογία σχάσης σε μικρότερη συσκευασία. Όλα τα προβλήματα των πυρηνικών αντιδραστήρων παραμένουν. Επιπλέον δεν υπάρχουν εμπορικά διαθέσιμοι SMR για να προμηθευτεί κανείς. Καμία χώρα δεν διαθέτει αυτή την τεχνολογία για εμπορική χρήση. Η πυρηνική βιομηχανία αναγκάζεται σήμερα διεθνώς να παροπλίσει, λόγω γήρανσης, πάνω από το 70% των εργοστασίων της. Έτσι προωθεί τους SMR, αλλά εδώ δεν ισχύει ότι «το μικρό είναι όμορφο». Εάν αντικαθιστούσαμε υπάρχοντες πυρηνικούς σταθμούς με SMR, όπως θα ήθελε το πυρηνικό λόμπι, θα αυξανόταν ο αριθμός τους (επειδή οι τελευταίοι θα ήταν μικρότεροι) και η ασφάλεια των αποβλήτων από κλοπή ή τρομοκρατική ενέργεια θα γινόταν πολυπλοκότερη. Υπάρχει πολλή προπαγάνδα για μια τεχνολογία που, ακόμα κι αν λειτουργούσε στην πράξη, θα απαιτούσε πολλά χρόνια για την ανάπτυξη του πρώτου αντιδραστήρα (μετά το 2040 εκτιμούν οι ίδιοι) και μάλιστα με πολύ υψηλό κόστος. Υπολογίζεται ότι το κόστος της πυρηνικής κιλοβατώρας από τέτοιους αντιδραστήρες θα ήταν 3-5 φορές του αντίστοιχου κόστους από τις ΑΠΕ.

— Λένε ωστόσο ότι η μετάβαση αποκλειστικά σε ΑΠΕ απαιτεί τεράστιες ποσότητες λιθίου, κοβαλτίου και σπάνιων γαιών, η εξόρυξη των οποίων έχει σοβαρό περιβαλλοντικό και κοινωνικό αντίκτυπο. Μήπως η πυρηνική ενέργεια θα μπορούσε να μειώσει την εξάρτησή μας από αυτές τις εξορύξεις;

Να σημειώσουμε κατ’ αρχάς ότι και τα πυρηνικά καύσιμα απαιτούν εξορύξεις τεράστιων ποσοτήτων ουρανιούχων κοιτασμάτων. Σε ό,τι αφορά π.χ. το λίθιο, το θέμα δεν είναι ότι δεν υπάρχουν επαρκείς ποσότητες για να στηρίξουν την ενεργειακή μετάβαση. Λίθιο έχουμε ακόμη και στην Ελλάδα. Το θέμα είναι ότι σπανίζουν οι μονάδες επεξεργασίας του, οι οποίες τροφοδοτούν, για παράδειγμα, τις μονάδες συσσωρευτών. Επιπλέον, η ανακύκλωσή του σε κατάλληλες μονάδες ανακύκλωσης θα περιορίσει τις ποσότητες που τελικά θα απαιτηθούν.

— Παρ’ όλ’ αυτά, αν είχαμε ξεκινήσει να χτίζουμε πυρηνικές εγκαταστάσεις πριν 15-20 χρόνια, θα είχαμε λύσει το πρόβλημα της ενεργειακής αυτάρκειας σήμερα; Ποια προβλήματα θα είχαν προκύψει;

Στις χώρες της Δύσης, τις τελευταίες δύο δεκαετίες κατασκευάστηκαν μετρημένοι στα δάκτυλα πυρηνικοί σταθμοί, ενώ πολύ περισσότεροι παροπλίστηκαν. Θυμίζω ότι το 2011 έγινε το ατύχημα της Φουκουσίμα και η συζήτηση περί πυρηνικής ενέργειας ήταν απλώς απαγορευτική, πολλώ μάλλον που η Ελλάδα είναι κι αυτή σεισμογενής. Την ίδια περίοδο άρχισαν να ακμάζουν οι ΑΠΕ, συνεπώς δεν υπήρχε περίπτωση να πάρουμε τέτοια απόφαση.

— Άρα, πιστεύετε ότι μια χώρα μπορεί να φτάσει net-zero χωρίς πυρηνική ενέργεια. Το έχει καταφέρει κάποια; Γενικά, ποια χώρα θεωρείτε πρότυπο ενεργειακής πολιτικής;

Ναι, το 100% ΑΠΕ με αποθήκευση είναι εφικτό. Μην πάμε μακριά. Η Ελλάδα έχει δεσμευτεί ότι ως το 2030 θα καλύπτει το 80% των αναγκών της σε ηλεκτρική ενέργεια από ΑΠΕ. Σήμερα είμαστε ήδη στο 55%. Αυτός άλλωστε είναι και ο Οδικός Χάρτης της ΕΕ. Να πετύχουμε 100% ΑΠΕ το αργότερο ως το 2050.

— Αν η πυρηνική ενέργεια αποδειχθεί απαραίτητη για να περιοριστεί η υπερθέρμανση, θα αλλάζατε γνώμη;

Δεν είμαι δογματικός. Απλώς επιμένω ότι υπάρχουν άλλες, καθαρότερες, φθηνότερες, προσιτές και ασύγκριτα ταχύτερες λύσεις. Σε ό,τι αφορά το επιχείρημα ότι τα πυρηνικά θα συμβάλουν στην καταπολέμηση της κλιματικής απειλής, ας αναλογιστούμε απλώς ότι ακόμη κι αν αποφασίζαμε σήμερα κιόλας να ξεκινήσουμε έναν πυρηνικό σταθμό (υπόθεση μη ρεαλιστική, λόγω της ισχυρής αντίστασης των πολιτών), αυτός θα ήταν λειτουργικός την περίοδο μετά το 2040. Μα ως τότε το μείγμα της ηλεκτροπαραγωγής στη χώρα μας θα είναι απολύτως καθαρό, με 100% ΑΠΕ και ισχυρή παρουσία συστημάτων αποθήκευσης που θα εγγυώνται την ασφαλή και αδιάλειπτη λειτουργία του συστήματος. Κάτι που δεν μπόρεσε να εγγυηθεί η πυρηνική βιομηχανία στη Γαλλία τα τελευταία χρόνια, όταν οι μισοί αντιδραστήρες βγήκαν εκτός λειτουργίας λόγω καύσωνα, αφού δεν υπήρχε ασφαλής τρόπος ψύξης τους λόγω λειψυδρίας. Αν δεν υπήρχαν οι εισαγωγές από ΑΠΕ της Γερμανίας, η ενεργειακή ασφάλεια της Γαλλίας δεν θα ήταν δεδομένη. Ας φανταστούμε προς στιγμήν αυτό το πρόβλημα της Γαλλίας να μεταφέρεται στην Ελλάδα του καύσωνα και των μειούμενων βροχοπτώσεων.

— Τι προτείνετε για την Ελλάδα όπου ακόμα παλεύουμε με τον λιγνίτη; Θεωρείτε ρεαλιστική την πλήρη απανθρακοποίηση; Και πώς βλέπετε τα φωτοβολταϊκά; Θα συμφωνήσουμε όλοι ότι η χώρα μας έχει έλλειψη ενεργειακής πολιτικής όπως έχει έλλειψη σε πλείστους άλλους τομείς.

Φέτος είναι η τελευταία χρονιά που λειτουργεί λιγνιτικός σταθμός στην Ελλάδα. Τα καταφέραμε ήδη. Και στα φωτοβολταϊκά (την ανάπτυξη των οποίων προωθούσε η Greenpeace ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του 1990), η χώρα μας έχει πετύχει αξιοθαύμαστες επιδόσεις. Σκεφτείτε μόνο ότι είναι δεύτερη στην Ευρώπη και τρίτη διεθνώς στο ποσοστό της εγχώριας ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται από φωτοβολταϊκά. Σε πόσους άλλους τομείς μπορούμε να είμαστε υπερήφανοι για κάτι τέτοιο; Ας μην ξεχνάμε επίσης και τη διάχυση της παραγωγής από φωτοβολταϊκά που σταδιακά καθιστά τον καταναλωτή να είναι ταυτοχρόνως και παραγωγός, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την ανεξαρτησία του από τα ορυκτά καύσιμα, είτε μιλάμε για το πετρέλαιο είτε για το ορυκτό αέριο. Ο αγγλικός όρος είναι prosumer.

— Είναι η «φυσικότητα» (naturalness) κριτήριο για το τι είναι περιβαλλοντικά αποδεκτό; Θέλω να πω, μήπως με τις ΑΠΕ προσπαθούμε να θεραπεύσουμε μια ασθένεια με βότανα;

Ξεχνάμε ότι οι ΑΠΕ είναι κι αυτές μια τεχνολογική επιλογή. Δεν είμαστε τεχνοφοβικοί, απλώς επιλέγουμε ασφαλέστερες τεχνολογίες και απορρίπτουμε τις επικίνδυνες. Ευτυχώς οι τεχνολογίες των ΑΠΕ είναι απολύτως επαρκείς ως λύση, είναι ώριμες, φθηνές, καθαρές και βασίζονται και σε ανεξάντλητους φυσικούς πόρους.

— Πιστεύετε ότι η τεχνολογία fusion μπορεί να αλλάξει τη συζήτηση;

Η σύντηξη είναι το όνειρο πολλών εδώ και δεκαετίες. Προς το παρόν, σε επίπεδο ωριμότητας της τεχνολογίας αποτελεί επιστημονική φαντασία, παρά τα δισεκατομμύρια που ξοδεύτηκαν. Κάτι σαν το τεσσεράκτιο στο σύμπαν της Marvel. Σχεδόν όλοι συμφωνούν ότι δεν πρόκειται να μας απασχολήσει ρεαλιστικά μέχρι το 2050.

— H περίπτωση του Patrick Moore που έγραψε το βιβλίο «Confessions of a Greenpeace Dropout» (με εντυπωσίασε!) δείχνει ότι υπάρχουν «φιλοπυρηνικοί» στο εσωτερικό αυτής της ιστορικής οργάνωσης ή υπάρχει ομοφωνία εναντίον της πυρηνικής ενέργειας; Το αναφέρω επειδή έχουν αναδυθεί περιβαλλοντικές οργανώσεις και δεξαμενές σκέψεις που την ευνοούν: π.χ. η Environmental Progress…

Να το ξεκαθαρίσουμε. Η Greenpeace ανέκαθεν και στο σύνολό της είναι αντίθετη με τη χρήση της πυρηνικής ενέργειας για τους λόγους που προανέφερα. Και δεν είναι ιδεολογική εμμονή, είναι θέμα κοινής λογικής και επιστήμης. Δικαίωμα του καθενός είναι να ιδρύει δεξαμενές σκέψεις που υποστηρίζουν ό,τι μπορεί κανείς να φανταστεί. Ο Patrick Moore πέρασε ένα φεγγάρι από την Greenpeace, πριν από 4 και πλέον δεκαετίες, και τάχθηκε υπέρ της πυρηνικής ενέργειας αφότου εκδιώχθηκε από την οργάνωση. Έκτοτε δηλώνει ειδικός περιβαλλοντολόγος, ενώ έχει δουλέψει για μια σειρά από ρυπαίνουσες βιομηχανίες, όπως η πυρηνική, η χημική, αυτή των ορυκτών καυσίμων και της υλοτομίας. Η στάση του τα τελευταία χρόνια έδειξε ότι πιο πολύ νοιάζεται για την επικράτηση της ιδεολογίας MAGA παρά για το περιβάλλον. Έχει αποκαλέσει την παγκόσμια υπερθέρμανση ως τη μεγαλύτερη απάτη στην ιστορία, αρνείται ότι η κλιματική αλλαγή αποτελεί απειλή και έχει μιλήσει με σκληρά λόγια για το σύγχρονο περιβαλλοντικό κίνημα. Σας θυμίζει κάτι αυτό; Τις ίδιες λέξεις χρησιμοποιεί και ο Ντόναλντ Τραμπ.

 — Είστε εξίσου αντίθετος και στην πυρηνική ιατρική;

Όχι, γιατί συγκρίνουμε μια επικίνδυνη τεχνολογία (πυρηνικά εργοστάσια για τα οποία υπάρχουν ασφαλέστερες εναλλακτικές λύσεις) με μία ως τώρα αναντικατάστατη ιατρική πρακτική, με σαφή οφέλη για τις διαγνώσεις και τις θεραπείες στις οποίες χρησιμοποιείται. Τέτοια οφέλη ούτε υπάρχουν ούτε θα προκύψουν στον χώρο της παραγωγής ενέργειας από πυρηνικά.

— Προπάντων, υπάρχουν γεωπολιτικά διακυβεύματα που σχετίζονται με το ποια μορφή ενέργειας θα επικρατήσει. Πώς συνδέεται, κατά τη γνώμη σας, η καθεμιά (ηλιακή, αιολική, άνθρακας, αέριο, πυρηνική) με τις διεθνείς σχέσεις; Θα μπορούσε η διαχείριση του ενεργειακού προβλήματος σε εθνικό και υπερεθνικό επίπεδο να μειώσει τις συγκρούσεις;

Ο πρόσφατος πόλεμος στον Κόλπο μάς έδειξε για ακόμη μια φορά ότι οι συμβατικές μορφές ενέργειας πυροδοτούν γεωπολιτικές κρίσεις. Στην αντίπερα όχθη βρίσκεται ο ήλιος και ο άνεμος, που παράγουν χωρίς να απαιτούνται εισαγωγές ορυκτών ή πυρηνικών καυσίμων. Έτσι εκλείπει κάθε γεωπολιτικός εκβιασμός. Μην ξεχνάμε επίσης τη σχέση της «ειρηνικής» πυρηνικής ενέργειας με την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων. Φαντάζεστε ποτέ ο Τραμπ να ξεκινούσε έναν πόλεμο γιατί μια χώρα θέλει να αναπτύξει αιολικά ή φωτοβολταϊκά; Ούτε αυτός δεν θα το τολμούσε. Από την άλλη, θα μου πείτε, Τραμπ είναι αυτός...