O Γιάννης Κουρούδης ανασύρει από την αρχαιοελληνική αλφάβητο το χαμένο γράμμα Qoppa και ανασυνθέτει ηχητικά την πορεία του στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών
Ο Γιάννης Κουρούδης, από τους κορυφαίους Έλληνες γραφίστες, συχνά φιλοξενούμενος στα εξώφυλλα της Athens Voice και επικεφαλής του γραφείου Κ2design, τα τελευταία χρόνια έχει ανοίξει ένα άλλο κεφάλαιο δημιουργίας, τη μουσική σύνθεση, γράφοντας έργα που υπηρετούν πάντα μία ιδέα, ένα θέμα, έχουν από πίσω τους μια ιστορία να αφηγηθούν.
Το νέο του έργο έχει ιδιαίτερη σχέση με τη γραφιστική, μια και είναι αφιερωμένο σε ένα χαμένο γράμμα της αρχαίας ελληνικής αλφαβήτου, το οποίο όμως συνεχίζει να υπάρχει ως ξεχασμένο σύμβολο σε ψηφιακές γραμματοσειρές: το Qoppa.
Το έργο, γραμμένο για κουαρτέτο εγχόρδων, παρουσιάζεται για πρώτη φορά ζωντανά στο Μέγαρο Μουσικής, στις 11 Οκτωβρίου, σε μια βραδιά αφιερωμένη στις μουσικές γλώσσες του σήμερα, όπου τo δραστήριο Κουαρτέτο εγχόρδων L’ Anima θα αποδώσει δύο έργα που ανοίγουν παράθυρα σε κόσμους μνήμης και μεταμόρφωσης.
Ζητήσαμε διευκρινίσεις από τον Γιάννη Κουρούδη για το γράμμα Qoppa
Τι είναι το «Qoppa»; Πώς προέκυψε ως ιδέα; Το «Qoppa» γεννήθηκε από τη σκιά ενός γράμματος που χάθηκε. Ως γραφίστας, το συναντούσα σαν ίχνος στις γραμματοσειρές, χωρίς να ξέρω γιατί επιμένει. Κι όμως, το Qoppa υπήρξε: γράμμα που σβήστηκε από τη γλώσσα, αλλά επέζησε στη μνήμη, στη μορφή του λατινικού Q. Αυτό το παράδοξο της παρουσίας μέσα από την απουσία έγινε για μένα πηγή μουσικής έμπνευσης.
Τι γνωρίζουμε γι’ αυτό το γράμμα ιστορικά και γλωσσολογικά; Το Qoppa (Ϙ) κάποτε έδινε φωνή σε έναν ήχο τραχύ, συγγενή του k. Με τον χρόνο, σιώπησε. Έμεινε όμως ως αριθμός, το 90, κι ύστερα μεταμορφώθηκε σε ξένο αλλά γνώριμο σύμβολο: το Q της λατινικής γραφής. Είναι το γράμμα που χάθηκε, χωρίς να χαθεί ποτέ.
Πώς μετέφρασες τον ήχο σε μουσική; Σε τέσσερα μέρη, σαν τέσσερις αναπνοές: • QoppaI – Largo, μια ησυχία γεμάτη μνήμη. • QoppaII – Larghetto, μια μελωδία που αναδύεται σαν μισοσβησμένη ανάμνηση. • QoppaIII – Allegromanontroppo, θραύσματα που χορεύουν ανάμεσα στο παιχνίδι και την ένταση. • QoppaIV – Moderato, μια μεταμόρφωση. Όχι επιστροφή, αλλά αναγέννηση.
Θα μπορούσε το Qoppa να ξαναμπεί σε χρήση, για παράδειγμα σε σύγχρονα αλφάβητα ή ψηφιακές γραφές; Στη γλώσσα, όχι. Ο ρόλος του τελείωσε. Μα ως σύμβολο, ως σημάδι που κουβαλά μνήμη, ναι. Το Qoppa μπορεί να επιστρέψει ως εικόνα, ως αφορμή για νέες γραφές, ακόμη και στο άυλο πεδίο του ψηφιακού πολιτισμού.
Πώς σχετίζεται με τα άλλα γράμματα; Μοιάζει με ένωση του Κ και του Ο. Ένα γράμμα-μεταίχμιο, ούτε εδώ ούτε εκεί. Αυτό το «ενδιάμεσο» με συγκίνησε: ένας ήχος που δεν χωρά πια, κι όμως κάποτε ήταν απαραίτητος. Σαν μουσική που σβήνει, αλλά συνεχίζει να δονεί την ψυχή.
Τι σου πρόσφερε ως συνθέτη; Με έμαθε να ακούω τη σιωπή. Να βλέπω τη μουσική σαν ανάσυρση μνήμης. Δεν έγραψα μια αφήγηση· άφησα θραύσματα ήχων να μιλήσουν, όπως ένα γράμμα παλιό, μισοσβησμένο, που ακόμα πάλλεται.
Υπάρχει κάποια σύνδεση ανάμεσα στο θέμα του «Qoppa» και τα προηγούμενα έργα σου; Ναι. Στα προηγούμενα έργα μου, ανάμεσα σε classicalcrossover και υβριδικές φόρμες, με απασχολούσε πάντα η μνήμη, η λήθη, η ζωή. Στο «Qoppa» αυτό το μοτίβο κορυφώνεται: είναι η πρώτη φορά που τολμώ να στραφώ σε καθαρή σύγχρονη κλασική φόρμα.
Πώς θα παρουσιαστεί στο Μέγαρο; Το «QoppatheLostLetter» θα ζωντανέψει στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών μέσα από το εξαιρετικό κουαρτέτο εγχόρδων L’ Anima, με το πάθος και την αφοσίωση που κουβαλούν στην ερμηνεία τους. Εγώ δεν θα παίξω· θα είμαι παρών ως ακροατής. Το κοινό θα μοιραστεί μαζί μας την ιστορία ενός συμβόλου που χάθηκε, για να βρει ξανά φωνή μέσα από τη μουσική.
Το κουαρτέτο εγχόρδων L’ Anima
Info
Σάββατο 11 Οκτωβρίου 2025, στις 18:30, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, Αίθουσα Δημήτρης Μητρόπουλος. Την ημέρα της συναυλίας θα κυκλοφορήσει και ο δίσκος σε όλες τις πλατφόρμες με ολόκληρο το έργο.
Το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών επέστρεψε για μια ακόμη χρονιά στον αγαπημένο αρχαιολογικό χώρο, όπου η Καμεράτα ερμήνευσε την όπερα «Ορφέας και Ευριδίκη» του Γκλουκ, υπό τη μουσική διεύθυνση του Γιώργου Πέτρου
17°
