«Ύδατα» στην Αιδηψό: Παρακολουθήσαμε τη μουσική παράσταση του προγράμματος Μέλισμα της ΕΛΣ

Η πρόσκληση που ήρθε αυτή τη φορά από τις Εκπαιδευτικές και Κοινωνικές Δράσεις της Εθνικής Λυρικής Σκηνής ήταν πρωτότυπη και σίγουρα δελεαστική: «Για μία βραδιά, το Κύμα της Αιδηψού γίνεται μια σκηνή πάνω στη θάλασσα. Μια φιλαρμονική σηματοδοτεί την έναρξη της μουσικής γιορτής, ενώ χορωδία και ορχήστρα συναντιούνται σε ένα σκηνικό που παραπέμπει σε παραλιακή περαντζάδα. Λαμπάκια, παγωτά, ποπκορν και μαλλί της γριάς συμπληρώνουν την εικόνα μιας γιορτής του τόπου και ενός τελευταίου μουσικού αποχαιρετισμού στο καλοκαίρι».

Μέλισμα ΙΙΙ: Η Εθνική Λυρική Σκηνής στη Βόρεια Εύβοια

Όλα ήταν έτοιμα. Το Σάββατο 3 Οκτωβρίου, οι κάτοικοι της Βόρειας Εύβοιας που συμμετείχαν στο Μέλισμα ΙΙΙ, το ετήσιο πρόγραμμα καλλιτεχνικών και εκπαιδευτικών εργαστηρίων της Εθνικής Λυρικής Σκηνής στη Βόρεια Εύβοια, θα ανέβαιναν στη σκηνή μαζί με τους Μιχάλη και Παντελή Καλογεράκη (Καλογεράκια) και μουσικό σύνολο για να παρουσιάσουν στο κοινό τα ποιήματα και τα τραγούδια που δημιούργησαν στο πλαίσιο του προγράμματος. Μόνο που οι προβλέψεις για ισχυρές καταιγίδες που έδινε το δελτίο καιρού -τελικά διαψεύστηκαν- ανέτρεψαν τελευταία στιγμή τα σχέδια. Το ειδυλλιακό σκηνικό δίπλα στη θάλασσα ξεστήθηκε και ο μουσικός αποχαιρετισμός στο καλοκαίρι πραγματοποιήθηκε, προς απογοήτευση όλων, στην αίθουσα εκδηλώσεων του Γυμνασίου Λουτρών Αιδηψού.

Κι όμως, χρειάστηκαν μόλις λίγα λεπτά για να αντιληφθούμε ότι τα λαμπάκια και η παραλία θα ήταν απλά ένα όμορφο συμπλήρωμα. Η μαγεία της γιορτής κρυβόταν στους πρωταγωνιστές της. Στις 19:30 ακριβώς, ακούγονται οι πρώτες νότες από το μουσικό σύνολο -ευφυώς τοποθετημένο σε κυκλική διάταξη ανάμεσα στο κοινό, στο κέντρο της αίθουσας- και στην απέναντι σκηνή τα παιδιά, μαθητές και μαθήτριες δημοτικού, κάνουν την έναρξη τραγουδώντας. Τη σκυτάλη παίρνουν οι φωνές των εφήβων -όλα παιδιά του τοπικού γυμνασίου-, η σκηνή γεμίζει όμορφα πρόσωπα και λίγο μετά, κάτω από αυτή κάνει την πρώτη της εμφάνιση η χορωδία ενηλίκων.

Γυναίκες και άνδρες κάθε ηλικίας ακολουθώντας μια χορογραφία λιτή αλλά σοφά μελετημένη, ενώνονται, χωρίζονται σε ομάδες και τραγουδούν μαζί με τον Μιχάλη Καλογεράκη που βρίσκεται στον κύκλο με τους μουσικούς. Κάποιοι ξεχωρίζουν με ένα σόλο απαγγελίας ή τραγουδιού, τρεις γυναικείες φωνές ερμηνεύουν εκπληκτικά το μελοποιημένο ποίημα που έγραψε ένα κοριτσάκι της Δ’ δημοτικού!

Ενδιάμεσα, ο Παντελής Καλογεράκης απαγγέλλει από σκηνής ποιητικά κείμενα γεννημένα από τα παιδιά, τους εφήβους, τους μεγάλους της Βόρειας Εύβοιας. Η σπουδαία Δανάη Στεργίου, που ανέλαβε στους μήνες που προηγήθηκαν τη μουσική τους εκπαίδευση κινείται διαρκώς ανάμεσά τους, διευθύνει ανορθόδοξα, πιο πολύ με τις εκφράσεις και λιγότερο με τα χέρια, επιστρατεύοντας ακόμα και τη νοηματική για να συντονίσει και να καθοδηγήσει αυτό το υπέροχο σύνολο ερασιτεχνών.

Δύσκολα μπορεί κανείς να περιγράψει με λόγια τη συγκίνηση που νιώσαμε όσοι ζήσαμε αυτή τη μοναδική εμπειρία. Τον ενθουσιασμό που διακρίναμε στις κουβέντες μας με όσους συμμετείχαν στην παράσταση, για την ευκαιρία που τους δόθηκε όχι μόνο να ακουστεί η φωνή τους αλλά και να έρθουν πιο κοντά με τους συντοπίτες τους. Την αγάπη αυτών των ανθρώπων για τον τόπο τους, τη λαχτάρα τους για δημιουργία και για όσα μπορούν ακόμα να γεννηθούν.

Υ.Γ.: Στο τέλος της μουσικής παράστασης μάς περιμένει μια ακόμα έκπληξη. Μέσα από μια παλιά βαλίτσα που κρατούσε στην έναρξη ένα κορίτσι, οι πρωταγωνιστές βγάζουν μικρά λευκά φακελάκια και μας τα μοιράζουν. Καθένα περιέχει και ένα αναπάντεχο αποχαιρετιστήριο δώρο: προσχέδια ποιημάτων με μουντζούρες και διορθώσεις, ένα χαϊκού γραμμένο από παιδί πάνω σε χαρτί τετραδίου, μια πρόχειρη σημείωση από το μάθημα, όλα μοναδικά, όλαχειροποίητα. Μια τρυφερή ανάμνηση από το Μέλισμα ΙΙΙ που θα κρατήσουμε για καιρό…

Μελίσματα: Η ποίηση μιας κοινότητας

Πώς ξεκίνησαν όμως όλα αυτά; Με τη σκέψη ότι η ποίηση ανήκει σε όλους, αλλά κυρίως σε αυτούς που την έχουν ανάγκη, ανεξάρτητα από γεωγραφία, ηλικία ή οτιδήποτε άλλο, η δημιουργική ομάδα του Μελίσματος ΙΙΙ, έστησε τον περασμένο Νοέμβριο τα εργαστήρια ποίησης και μουσικής στη Βόρειο Εύβοια.

Ο Μιχάλης Καλογεράκης (καλλιτεχνική επιμέλεια, μουσική σύνθεση, μουσική εκπαίδευση), ο Παντελής Καλογεράκης (καλλιτεχνική επιμέλεια, εργαστήρια δημιουργικής γραφής, θεατρική εκπαίδευση), ο Θωμάς Τσαλαπάτης (εργαστήρια δημιουργικής γραφής, δραματουργική ανάπτυξη κειμένων) και η Δανάη Στεργίου (μουσική εκπαίδευση) δούλεψαν με παιδιά, εφήβους και ενήλικες από την ευρύτερη περιοχή των Λουτρών Αιδηψού και της Ιστιαίας,ανθρώπους ελάχιστα εξοικειωμένους με την ποίηση αλλά διψασμένους για γνώση και νέες εμπειρίες.

Η πολύμηνη αυτή καλλιτεχνική και εκπαιδευτική διαδικασία είχε στόχο «την οικειοποίηση της ποιητικής γλώσσας και την ανίχνευση τρόπων που θα επέτρεπαν στις συμμετέχουσες και στους συμμετέχοντες να γράψουν ένα ποιητικό κείμενο και στη συνέχεια να το εξετάσουν, να το μεταλλάξουν, να το βελτιώσουν».

Δεν ήθελαν όμως η διαδικασία αυτή να είναι μοναχικήαλλά συλλογική. Πράγματι, όλοι μοιράστηκαν τα κείμενά τους, άκουσαν τα σχόλια των «συμμαθητών» τους και με βάση αυτά έκαναν διορθώσεις. Σχεδόν ταυτόχρονα, ο Μιχάλης Καλογεράκης παραλάμβανε τα ποιήματα, έβαζε πάνω τους τη μουσική που ταίριαζε στην ουσία τους και τα έκανε τραγούδι για να ακουστούν πιο δυνατά μέσα στη μελωδία. Στην τελευταία φάση του προγράμματος, τα κομμάτια πέρασαν σε χορωδιακή μορφή για να τραγουδηθούν από αυτούς που τα έγραψαν αλλά και από όλα τα άλλα μέλη της ομάδας. Αυτό ήταν. Η ποίηση είχε πια εγκατασταθεί για τα καλά στην καρδιά της κοινότητας και της είχε προσφέρει τα εργαλεία για να «ξεκλειδώσει», να εκφράσει βιώματα και αγωνίες, να βρει τον εαυτό της.

Το Μέλισμα και οι κύκλοι του

Ο πολυσυλλεκτικός ετήσιος κύκλος καλλιτεχνικών εργαστηρίων των Εκπαιδευτικών και Κοινωνικών Δράσεων της Εθνικής Λυρικής Σκηνής για άτομα όλων των ηλικιών στη Βόρεια Εύβοια,είναι ένας διαρκής διάλογος με την τοπική κοινότητα. Από την πρώτη παρουσία του το 2022, το Μέλισμα εξελίχθηκε χρόνο με το χρόνο και διαμορφώθηκε από την αλληλεπίδραση της καλλιτεχνικής ομάδας με τον τόπο και τους ανθρώπους του, αντλώντας υλικό από τις αφηγήσεις, τις μνήμες, τις παραδόσεις, τις ανησυχίες και τις προσδοκίες τους.

Στο Μέλισμα Ι μετά την εμπειρία των καταστροφικών πυρκαγιών του 2021 η ανάγκη επεξεργασίας του συλλογικού τραύματος οδήγησε στη δημιουργία της παράστασης μουσικού θεάτρου Τόπος Ατελείωτος.

Το Μέλισμα ΙΙ, εστίασε στη μνήμη, την παράδοση και τη πολιτισμική ταυτότητα της Βόρειας Εύβοιας και αντλώντας έμπνευση από το φυσικό τοπίο της Κρύας Βρύσης και τις ζωντανές αφηγήσεις των κατοίκων γέννησε την περιπατητική μουσικοθεατρική παράσταση Στη Γη των Κρίνων.

Στον τρίτο και τελευταίο κύκλο του προγράμματος Μέλισμα ΙΙΙ, με αφετηρία την ποίηση, τα πρωτότυπα ποιήματα κατοίκων και μαθητών της Βόρειας Εύβοιας που προέκυψαν μέσα από μια συλλογική διαδικασία, ντύθηκαν με μουσική, έγιναν τραγούδια και οι φωνές των δημιουργών τους μετέτρεψαν την προσωπική τους έκφραση γύρω από τη μακραίωνη σχέση της Αιδηψού με τα ιαματικά νερά σε μια κοινή μουσική εμπειρία, την παράσταση Ύδατα: Μελωδίες από τις πηγές των ατμών.