Ρόμπερτ Τζόνσον: Σκοτεινές ιστορίες για έναν μεγάλο bluesman

Ένας παλιός μύθος λέει ότι ο Ρόμπερτ Τζόνσον ήθελε να γίνει μεγάλος μπλουζ κιθαρίστας, αλλά δεν ήταν και τόσο καλός. Μια νύχτα, σ’ ένα απομονωμένο σταυροδρόμι κάπου στο Μισισίπι –ενδεχομένως κοντά στο Κλάρκσντεϊλ–, συνάντησε μια μυστηριώδη μαύρη φιγούρα, που ήταν, λέει, ο ίδιος ο Διάβολος. Υποτίθεται ότι ο Τζόνσον έδωσε την κιθάρα του στον άγνωστο, εκείνος την κούρδισε, του την επέστρεψε, και με τον τρόπο αυτό ο Ρόμπερτ Τζόνσον έγινε ο καλύτερος κιθαρίστας του κόσμου. Ως αντάλλαγμα, του έδωσε την ψυχή του. Κι αν είχε πεθάνει σε βαθιά γεράματα, ίσως κανείς να μην έψαχνε το θέμα. Επειδή όμως πέθανε μόλις στα 27 του, και μάλιστα υπό παράξενες συνθήκες, προστέθηκαν αρκετές γαργαλιστικές λεπτομέρειες στον μύθο. Κι όπως συμβαίνει σε τέτοιες περιπτώσεις, δεν είχαν καμία βάση. Εκτός αν –για μια σειρά από ακατανόητους λόγους– εξακολουθούμε να πιστεύουμε στα σταυροδρόμια και στους διαβόλους.

Η αλήθεια είναι ότι δεν ήταν καθόλου δύσκολο να δημιουργηθεί αυτός ο μύθος. Ειδικά αφού στο έργο του συγκεκριμένου μουσικού υπάρχουν τραγούδια όπως τα «Cross Road Blues», «Me and the Devil Blues» και «Hellhound on My Trail». Ακόμη χειρότερα γίνονται τα πράγματα όταν ο άνθρωπος που τον υποστήριξε όσο κανείς, ο άνθρωπος που κυκλοφόρησε τους δίσκους του και τον σύστησε στο κοινό, ετοιμάζει ένα φεστιβάλ στο οποίο ο Ρόμπερτ Τζόνσον δεν πρόλαβε –λόγω θανάτου– να παίξει και τη μέρα της έναρξης ανεβαίνει στη σκηνή για να πει τα εξής: «Είναι τραγικό το γεγονός ότι δεν θα μπορούσε να διοργανωθεί πριν από εφτά ή οκτώ χρόνια μια συναυλία αυτού του είδους. Η Μπέσι Σμιθ ήταν στο απόγειο της καριέρας της και ο Τζο Σμιθ, ίσως ο μεγαλύτερος τρομπετίστας που γνώρισε ποτέ η αμερικανική μουσική, θα ήταν ακόμη εδώ για να παίξει μαζί της. Αλλά ούτε τότε ούτε τώρα δεν θα μπορούσε ν’ ακούσει κάποιος τον Ρόμπερτ Τζόνσον. Τότε επειδή ήταν απλώς ένα άγνωστο χέρι σε μια φυτεία στο Ρόμπινσονβιλ του Μισισίπι. Σήμερα, ο Ρόμπερτ Τζόνσον επρόκειτο να αποτελέσει τη μεγάλη έκπληξη της βραδιάς εδώ στο Carnegie Hall. Με συγκλονίζει όταν σκέφτομαι πόσο μεγάλη τύχη είναι που ένα ταλέντο σαν το δικό του βρήκε τον δρόμο του προς τη δισκογραφία. Όμως απόψε θα πρέπει να αρκεστούμε στο να ακούσουμε δύο από τα ηχογραφημένα του τραγούδια, το παλιό “Walkin’ Blues” και το νέο, ακυκλοφόρητο “Preachin’ Blues”, επειδή ο Ρόμπερτ Τζόνσον πέθανε πριν από λίγο καιρό, ακριβώς τη στιγμή που οι άνθρωποι της Vocalion έφταναν επιτέλους κοντά του για να του πουν ότι θα εμφανιζόταν στο Carnegie Hall στις 23 Δεκεμβρίου. Ήταν λίγο μετά τα είκοσί του και κανείς δεν φαίνεται να γνωρίζει τι προκάλεσε τον θάνατό του». Εκείνο το «κανείς δεν φαίνεται να γνωρίζει τι προκάλεσε τον θάνατό του» θα ήταν ικανό από μόνο του ν’ ανάψει μεγάλες φωτιές. Άσε που το καινούργιο «Preachin’ Blues» συνοδευόταν από τον υπότιτλο «Up Jumped The Devil».

Τα τραγούδια που ηχογράφησε ο Ρόμπερτ Τζόνσον είναι ελάχιστα, όμως η επιρροή που είχαν στη μουσική ήταν τεράστια. Οι στίχοι του ήταν βαθύτατα εξομολογητικοί κι αυτό οδήγησε τους μεταγενέστερους μουσικούς στο να καταλάβουν ότι θα μπορούσαν να εκφράζουν στα τραγούδια τους όσο βαθύτερα γίνεται τα συναισθήματά τους. Όμως οι επιρροή του Ρόμπερτ Τζόνσον ξεπερνά τα όρια των blues και επεκτείνεται και στο rock. Ο Έρικ Κλάπτον θεωρεί τον Τζόνσον τον «μεγαλύτερο μπλουζ κιθαρίστα που έζησε ποτέ». Μάλιστα, το 2004 κυκλοφόρησε έναν ολόκληρο δίσκο αφιερωμένο σ’ εκείνον, με τίτλο «Me and Mr. Johnson», όπου διασκευάζει πολλά τραγούδια του. Ο Κιθ Ρίτσαρντς και ο Μικ Τζάγκερ έχουν παραδεχτεί ότι έμαθαν πολλά από τον ήχο του Τζόνσον. Ο Ρίτσαρντς είχε πει ότι, όταν άκουσε για πρώτη φορά τον Ρόμπερτ Τζόνσον, νόμιζε ότι έπαιζαν δύο κιθαρίστες στα τραγούδια του. Ο Τζίμι Πέιτζ και ο Ρόμπερτ Πλαντ δανείστηκαν πολλά στοιχεία από τα τραγούδια του Τζόνσον, με τρανό παράδειγμα το «Traveling Riverside Blues». Ο Μπομπ Ντίλαν έχει μιλήσει για τη βαθιά επιρροή των στίχων του Τζόνσον στη δική του τραγουδοποιία, ειδικά ως προς τη σκοτεινή, υπαρξιακή θεματολογία.

Πέρα από μύθους με σταυροδρόμια και διαβόλους, ο Ρόμπερτ Τζόνσον βρήκε έναν σχεδόν μεταφυσικό τρόπο να φέρει στη μουσική τη δαιμονική δύναμη της απόλυτης δημιουργίας.