Ο Λόρδος Μπάιρον στην Ελλάδα: Έρωτας, ποίηση και περιπλάνηση στην αττική γη
Ήταν αρχές Μαΐου του 1810, τέτοιες ακριβώς μέρες, όταν ο Λόρδος Μπάιρον αποφάσισε να επαναλάβει το εγχείρημα του μυθικού Λέανδρου, διασχίζοντας τον Ελλήσποντο (σήμερα Δαρδανέλια). Ο Μπάιρον συχνά εμπνεόταν από την αρχαία ελληνική μυθολογία και έτσι προχώρησε σε αυτό το κολυμβητικό κατόρθωμα.
Σύμφωνα με τον μύθο που τον ενέπνευσε, ο Λέανδρος κολυμπούσε κάθε νύχτα από την Άβυδο, μέχρι την αντικρινή πόλη Σηστό, όπου συναντούσε την καλή του ονόματι Ηρώ, ιέρεια της Αφροδίτης. Σε επιστολή του Λόρδου Μπάιρον τον Μάιο του 1810 στον Henry Drury, φίλο και δάσκαλό του στο Harrow, αναφέρεται μεταξύ άλλων στο επίτευγμά του να διασχίσει τον Ελλήσποντο, ακολουθώντας το μύθο του Λέανδρου:
«Η απόσταση σε ευθεία γραμμή - έγραφε - δεν είναι πάνω από ένα μίλι, αλλά το ρεύμα κάνει το εγχείρημα επικίνδυνο, τόσο ώστε αναρωτιέμαι αν ο Λέανδρος δεν εξαντλούσε το συζυγικό σφρίγος του στην πορεία του προς τον παράδεισο... Επί τη ευκαιρία, μιλάω υποφερτά τα ρωμαίικα ή νέα ελληνικά, δεν διαφέρουν από τις αρχαίες διαλέκτους όσο θα νόμιζε κανείς».
Εκτός από τη γλώσσα και την ελληνική μυθολογία ο Λόρδος Μπάιρον είχε γνωρίσει για ένα διάστημα και την Αθήνα.
Στα γράμματά του διάσημου ποιητή όπως αναφέρονται στο βιβλίο Λόρδου Μπάιρον επιστολές από την Ελλάδα 1809-1811 & 1823-1824 αποτυπώνονται ενδιαφέρουσες απόψεις του αλλά και στοιχεία της ζωής του μεταξύ άλλων και από την Αθήνα.
Από την Αθήνα - αφού επέστρεψε από την Κωνσταντινούπολη - έκανε πολλές εκδρομές σε περιοχές της Αττικής. Στις 20 Ιανουαρίου 1811 έγραφε στον Francis Hodgson μεταξύ άλλων ότι έτρωγε καθημερινά μπεκάτσες και μπαρμπούνια, κι ότι έχει τρία άλογα με τα οποία πήγαινε στον Πειραιά και το Φάληρο.
Στην ίδια επιστολή σημείωνε επίσης: «Είμαι ακόμα στην Αθήνα και για ποικιλία κάνω πότε-πότε εκδρομές στον Μαραθώνα, το Σούνιο, την κορυφή του Υμηττού και το Μοριά».
Σε άλλη επιστολή στον Χόμπχαουζ τόνιζε: «Ετοιμάζομαι να κάνω την καθημερινή εκδρομή μου στον Πειραιά, όπου κολυμπάω για μια ώρα παρά τη ζέστη».
Στα 1809 ο Λόρδος Μπάιρον φθάνει στην Αθήνα. Όπως αναφέρεται στο βιβλίο του Πάνου Τριγάζη «Ο Λόρδος Βύρων στην Αττική», αρχικά φιλοξενήθηκε στο σπίτι της Θεοδώρας Μακρή, χήρας του Άγγλου Υποπρόξενου Μακρή στο Μοναστηράκι όπου και ερωτεύτηκε μία από τις τρεις κόρες της, την Τερέζα που έμεινε στην ιστορία ως η «Ωραία των Αθηνών» λόγω και του ποιήματος που της αφιέρωσε ο Μπάιρον, προτού αναχωρήσει για το ταξίδι του στη Σμύρνη και την Κωνσταντινούπολη. Το ποίημα με τίτλο «Κόρη των Αθηνών» αρχίζει:
«Κόρη των Αθηνών, προτού χωριστούμε, Δώσε, αχ, πίσω την καρδιά μου δώσε! Ή, μια και απ' το στήθος μου έχει πια φύγει, Κράτα την τώρα και πάρε κι ό,τι μένει!»
«Μένω στο μοναστήρι των Καπουτσίνων, μπροστά μου έχω τον Υμηττό, πίσω μου την Ακρόπολη, δεξιά μου τον ναό του Δία, μπροστά το Στάδιο, αριστερά μου την πόλη. Ε, κύριε, αυτό θα πει τοπίο, αυτό θα πει γραφικότητα».
Τους τελευταίους μήνες της διαμονής του στην Αθήνα ο Μπάιρον είχε πλούσια λογοτεχνική δημιουργικότητα. Έγραψε τις «Νύξεις από τον Οράτιο» ενώ παράλληλα ασχολιόταν με την «Κατάρα της Αθήνας» και συνέχιζε «Το Προσκύνημα του Τσάιλντ Χάρολντ».
Όπως αναφέρεται στο ίδιο βιβλίο, την Αττική ο Μπάιρον τη γνώρισε πολύ καλά, ιδιαίτερα μετά την επιστροφή του από την Κωνσταντινούπολη, επισκεπτόμενος τον Μαραθώνα, την Κερατέα, το Σούνιο αλλά και τον Πειραιά. Πορεύτηκε κατά μήκος του Υμηττού, καβάλα σε άλογο με τη συνοδεία του από το σημείο που βρίσκονται σήμερα η Καισαριανή και ο Βύρωνας φθάνοντας μέχρι τη Βάρη.
Διαμένοντας στην Αθήνα και ταξιδεύοντας σε διάφορα σημεία, πέρα από τα ποιήματα έγραφε διάφορες επιστολές προς τους οικείους του και σε φίλους του όπου διατυπώνονται οι ιδέες του. Ωστόσο η σχέση του Μπάιρον με την Αθήνα προϋπήρξε της επίσκεψής του εδώ καθώς την είχε γνωρίσει μέσω της κλασικής του παιδείας στο Κολλέγιο Τρίνιτι.
Η Αθήνα και συνολικά η Αττική με όλα τα ιστορικά τοπία της αποτέλεσε σημαντική πηγή της ποιητικής του δημιουργίας. Αντλούσε εμπνεύσεις από κάθε τι, από την κλασική Ελλάδα, τους μύθους, τους ανθρώπους της. Η Αττική γη, το τοπίο, το κλίμα, όλα τον ενέπνευσαν. Μετά τη διαμονή του στην Αθήνα και ενώ βρίσκεται στη Σμύρνη τον Μάρτιο του του 1811 γράφει στη μητέρα του: «Η Ελλάδα, ιδιαίτερα στα περίχωρα της Αθήνας, είναι μαγευτική, πεντακάθαρος ουρανός και θελκτικά τοπία».
Σε άλλο γράμμα του το 1810 αναφέρει χαρακτηριστικά: «Πέρα από τη μαγεία που ασκεί το όνομα - συνέχιζε - και όλους τους συνειρμούς που θα ήταν δασκαλίστικο και περιττό να απαριθμήσει κανείς, οι ίδιες οι συνθήκες στην Αθήνα αρκούν για να την κάνουν τη μεγάλη αγάπη κάθε ανθρώπου που αγαπά την τέχνη ή τη φύση».
Δεν έχει σημασία αν ο Μπάιρον έζησε περισσότερο καιρό σε άλλες ευρωπαϊκές πόλεις. Το πέρασμα από την Αθήνα στην ψυχή και το έργο του ήταν επιδραστικό, η αύρα του τόπου τον μάγεψε, τον γοήτευσε, ερωτεύτηκε, περιηγήθηκε, έζησε.
«Ο Μπάιρον πήγαινε σαν το ελεύθερο κύμα της θάλασσας, όπου τον οδηγούσαν οι ποιητικοί άνεμοι που παρασέρνουν τους διάσημους της τέχνης», σημειώνει ο Mikhail Lermontov (1814 -1841).
Και σίγουρα η θάλασσα που τον έφερε μέχρι την Αθήνα, τόσο το ταξίδι όσο και ο προορισμός δεν θα μπορούσε να μην χαρακτεί στην καρδιά του μεγαλόπνοου ποιητή του 19ου αιώνα που αποτέλεσε και μια από τις σημαντικότερες μορφές του ρομαντισμού παγκοσμίως.
Ο μύθος του Ερυσίχθονος δεν καταδικάζει απλώς την κοπή ενός δέντρου. Καταδικάζει την ιδέα ότι ο άνθρωπος μπορεί να πάρει από τη φύση ότι θέλει χωρίς όριο, χωρίς σεβασμό, χωρίς συνέπειες
17°
