Το «Wild Horse Nine» του Martin McDonagh συνδυάζει μαύρο χιούμορ, πολιτικές ίντριγκες και μια σκοτεινή ιστορία φιλίας δύο πρακτόρων της CIA στη Χιλή του 1973.
Mετά το «In Bruges» (2008) και το «The Banshees of Inisherin» (2022), ο Μartin ΜcDonagh επιστρέφει με το «Wild Horse Nine», ένα ακόμη buddy movie — με αποτέλεσμα, ο κινηματογραφικός κριτικός του Guardian, Peter Bradshaw, να υπαινίσσεται ότι ο Βρετανο-ιρλανδός σκηνοθέτης προσδίδει συγκινητικούς τόνους στην «τοξική αρρενωπότητα». Όμως, όταν βλέπουμε τον κινηματογράφο με ηθικοπολιτικά κριτήρια όπως κάνει ο Bradshaw, καταλήγουμε να επικροτούμε μόνο τα θρησκευτικά και κομμουνιστικά, σοσιαλ-ρεαλιστικά, κηρύγματα. Οπωσδήποτε, είναι δύσκολο, είναι σχεδόν αδύνατο, να δημιουργηθεί δραματική ένταση με δυο προσκόπους που περνάνε γριούλες από τον δρόμο και δίνουν ελεημοσύνη στους φτωχούς: η δραματική ένταση δημιουργείται μέσω μυθοπλαστικών χαρακτήρων με αιχμηρές γωνίες· για να αποκτήσει ενδιαφέρον το bromance χρειάζεται ένεση αναβολικών ή —ακόμα καλύτερα— acid· και πράγματι, συχνά, το ενέσιμο υλικό είναι η βία ή η απειλή της βίας.
Έτσι, αναπόφευκτα, τα περισσότερα επιτυχημένα buddy movies περιγράφουν φιλίες ανάμεσα σε φυλακόβιους («Τελευταία έξοδος: Ρίτα Χέυγουερθ» του Frank Darabont), σε πρώην φυλακόβιους («Το σκιάχτρο» του Jerry Schatzberg), σε πιστολάδες («Οι δύο ληστές» του George Roy Hill), σε περιθωριακούς («Ο καουμπόυ του μεσονυκτίου» του Arthur Schlesinger) και προπάντων ανάμεσα σε «αντίθετα»: στο «The Nice Guys», ο Ryan Gosling υποδεύεται έναν αδέξιο ντετέκτιβ ο και Russell Crowe έναν σκληρό μπράβο· στο «Midnight Run» ένας κυνηγός κεφαλών (Robert De Niro) μεταφέρει έναν πρώην λογιστή της μαφίας (Charles Grodin) από τη Νέα Υόρκη στο Λος Άντζελες· στο «The Big Lebowski» ο άεργος γερο-χίπης Dude (Jeff Bridges) και ο βετεράνος του Βιετνάμ Walter (John Goodman) μπλέκουν σε μια σουρεαλιστική ιστορία απαγωγής. Δυσκολεύομαι να ανιχνεύσω τοξική αρρενωπότητα: συνήθως πρόκειται για ταλαιπωρημένη, τσακισμένη αρρενωπότητα· για φαιδρά άτομα σε καταστάσεις εντελώς ακατάλληλες για φαιδρά άτομα. Η σωματική βία, τα όπλα, οι βρισιές υπογραμμίζουν την αδυναμία των ανδρικών χαρακτήρων: στη βία καταφεύγουν όσοι μειονεκτούν.
Οι buddies εδώ είναι ο Κρις και ο Λη, δύο πράκτορες της CIA, που πρόσφατα ολοκλήρωσαν την προετοιμασία του πραξικοπήματος στη Χιλή, το οποίο θα τερματίσει την κυβέρνηση του πρώτου δημοκρατικά εκλεγμένου μαρξιστή στη Λατινική Αμερική
Το «Wild Horse Nine» (ο τίτλος θα μπορούσε να είναι όνομα επιχείρησης της CIA) τοποθετείται το 1973, μια εποχή πολύ πιο ταραγμένη από τη δική μας: μικρό μάθημα σε όσους πιστεύουν ότι τους έλαχε η χειρότερη φάση της ανθρώπινης ιστορίας. Οι buddies είναι ο Κρις (John Malkovich) και ο Λη (Sam Rockwell), δύο πράκτορες της CIA, δολοφόνοι με μακρά πείρα, που πρόσφατα ολοκλήρωσαν την προετοιμασία του πραξικοπήματος στη Χιλή, το οποίο θα τερματίσει την κυβέρνηση του Σαλβαδόρ Αλλιέντε, του πρώτου δημοκρατικά εκλεγμένου μαρξιστή στη Λατινική Αμερική. Ο εβδομηντάρης Κρις αργοπεθαίνει από καρκίνο και κάνει ενέσεις μορφίνης, πράγμα που διευκολύνει την αποκάλυψη θαμμένων μυστικών —ισχυρίζεται ότι έχει καθαρίσει 68 άτομα σε επιχειρήσεις της CIA, αλλά ίσως του διαφεύγουν δυο-τρεις φόνοι ακόμα (η μνήμη τιου εξασθενεί)— και πιθανώς κάποια τάση για εξιλέωση: η προοπτική του επικείμενου θανάτου τον έχει μεταμορφώσει σε αμετροεπές, συμπονετικό (δεν σκοτώνει πια ούτε τους σκόρους της ντουλάπας), προκλητικό και παράτολμο γεροντάκι· δεν έχει τίποτα να χάσει.
Ο νεότερος Λη προσπαθεί να πραγματοποιήσει τις τελευταίες επιθυμίες του φίλου του: ο Κρις θέλει να δει τις «κεφαλές» —τα μνημειώδη πέτρινα γλυπτά των αυτοχθόνων στο Νησί του Πάσχα— και ύστερα, να ξεστομίσει το συνθημά τους, τη λέξη «Άρκανσω», ώστε ο Λη να του φυτέψει μια σφαίρα στο κεφάλι. Το πρώτο μέρος της ταινίας εκτυλίσσεται στη Χιλή και στη συνέχεια στο Ράπα Νούι (πρώην «Νησί του Πάσχα»), αφού μας συστήνει δύο νεαρές Χιλιανές φοιτήτριες, τη Μόνικα (Mariana di Girolamo) και τη φίλη της Αλίσια (Ailín Salas), οι οποίες μιλούν με αγάπη για τον Αλλιέντε. «Απολαύστε τον μέχρι τον Σεπτέμβριο, κορίτσια», λέει ο Κρις κοιτώντας τες ειρωνικά με το αλλήθωρο βλέμμα του και προειδοποιώντας τες για το μακελειό που θα επακολουθήσει.
Όμως, τίποτα δεν είναι όπως φαίνεται. Στο δίδυμο προστίθεται ο προϊστάμενος των πρακτόρων, ο Έμ Τζέι (Steve Buscemi), ο οποίος ανησυχεί επειδή ο Κρις αραδιάζει πληροφορίες από τη δράση της CIA σε αγνώστους (και διασκεδάζει με τον τρόμο που τους προκαλεί), καθώς και επειδή υποτίθεται ότι γράφει τα απομνημονεύματά του, όπου αποκαλύπτει τις μυστικές επιχειρήσεις της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής — παρ’ όλ’ αυτά, αν κρίνουμε από την αρχή του πονήματος που αφορά τους δεινοσαύρους και την πιθανότητά τους να βρεθούν στον παράδεισο, ο Κρις δεν θα ολοκληρώσει ποτέ τα ενοχοποιητικά για τη CIA απομνημονεύματα.
Ο McDonagh εξερευνά τη σχέση του διδύμου, που γίνεται όχημα για την εξερεύνηση σκοτεινών συναισθημάτων: λύπη για την αποτυχία, ενοχή για την αμαρτία (ο Κρις είναι καθολικός), φόβος για τον θάνατο, ερωτήματα για τη θεϊκή συγχώρεση. Αλλά οι διάλογοι είναι συχνά κωμικοί· υπερβολικά επαναληπτικοί (θυμίζουν την ψεύτικη φυσικότητα θεατρικού έργου και τρενάρουν από πλήθος εμβόλιμα «fuckin’»), συχνά σουρεαλιστικοί («Έχω σκοτώσει ανθρώπους σε χώρες που δεν μπορείς καν να συλλαβίσεις: στην Τσεχοσλοβακία!», «Ο αδερφός μου με χτύπησε με μια πατάτα») και διφορούμενοι, παραπαίοντας ανάμεσα στη λεκτική κωμωδία και στη δραματική φόρτιση. Ως κατά το ήμισυ Ιρλανδός, ο McDonagh, συνεχίζει την παράδοση του Μπέκετ: ζοφερή ειρωνεία, στοργικοί καβγάδες, αποφθέγματα («Όταν δολοφονούν έναν λευκό πρόεδρο όλος ο κόσμος παθαίνει αμόκ· όταν δολοφονούν έναν μαύρο, δεν κουνιέται φύλλο»: εννοεί τον Πατρίς Λουμούμπα), προσπάθεια ή μη προσπάθεια κατανόησης ενός κόσμου χωρίς νόημα.
Πέρα από τη θεματική της ανδρικής φιλίας, το «Wild Horse Nine» σχολιάζει την αμερικανική εξωτερική πολιτική: τα ρεμάλια που τη χαράσσουν και τα ρεμάλια που την εκτελούν· μερικοί από τους πληρωμένους δολοφόνους τρώνε σάντουιτς με μπόλικη κέτσαπ, ενώ σημαδεύουν με το πιστόλι τους· άλλοι, οι γραφειοκράτες, βαράνε ηρωίνη και αποκοιμιούνται σε συνεδριάσεις υψηλού επιπέδου· ό,τι συμβαίνει στον κόσμο, συμβαίνει με μεγάλη δόση αυθαιρεσίας και χάους.
Ο Κρις και ο Λη εύχονται να μπορούσαν να γυρίσουν το ρολόι λίγες δεκαετίες πίσω και να μην κάνουν ό,τι έκαναν· ή να το κάνουν διαφορετικά
Από την άποψη του ύφους, το «Wild Horse Nine» θυμίζει τον Quentin Tarantino και τους αδελφούς Coen: ατάκες με περιορισμένο λεξιλόγιο, φλυαρία που εναλλάσσεται μονολεκτικές προτάσεις κι ένα απόκοσμο σκηνικό με άγρια άλογα, που, αν και πρόκειται για το «παρθένο» Νησί του Πάσχα —ως αντίστιξη στον κυνισμό και στην ηθική στρέβλωση—, μοιάζει πολύ με τη χλοερή Ιρλανδία. Ακόμα και τα άγρια άλογα μοιάζουν με τα Connemara ponies που βλέπει κανείς να βόσκουν σε μικρά κοπάδια στους λόφους και στους τυρφώνες της δυτικής Ιρλανδίας. Η απομόνωση του νησιού «του Πάσχα» καταμεσής στον Νότιο Ειρηνικό, το ήμερο, πράσινο τοπίο και οι γιγάντιες μορφές των Μοάι προσδίδουν στην ιστορία μεταφυσική διάσταση: οι δύο επαγγελματίες του θανάτου βρίσκονται αντιμέτωποι με το παρελθόν τους σε έναν τόπο που ανήκει σε διαφορετικό χρόνο. Ο Κρις και ο Λη εύχονται να μπορούσαν να γυρίσουν το ρολόι λίγες δεκαετίες πίσω και να μην κάνουν ό,τι έκαναν· ή να το κάνουν διαφορετικά.
17°
