Από το bunker του Φύρερ στο ballroom του Ντόναλντ Τραμπ. Αναδρομή στο παρελθόν και πώς τα αρχιτεκτονήματα καλύπτουν το κενό της ήττας των αυταρχικών ηγετών
Flashback
Στο διαδίκτυο υπάρχουν έγχρωμες φωτογραφίες που εικονίζουν τον Αδόλφο Χίτλερ να παρατηρεί εκστασιασμένος το πρόπλασμα μιας πόλης την οποία διασχίζει ένα πλατύ ποτάμι. Η πόλη ήταν το Λιντς (Linz), όπου ο Χίτλερ είχε ζήσει οκτώ χρόνια ως παιδί και έφηβος. Η μακέτα ήταν έργο του Χέρμαν Γκίσλερ, ενός από τους δύο αγαπημένους αρχιτέκτονες του Γερμανού δικτάτορα – ο έτερος ήταν ο Άλμπερτ Σπέερ. Απεικόνιζε τη μελλοντική πολιτιστική πρωτεύουσα της Ευρώπης. Μπροστά σε μια νέα μεγάλη γέφυρα που θα ένωνε τις όχθες του Δούναβη, δέσποζε το «Σύμπλεγμα της Ευρωπαϊκής Κουλτούρας» και στο κέντρο του βρισκόταν ένα κολοσσιαίων διαστάσεων «Μουσείο του Φύρερ». Οι αίθουσες του Μουσείου προορίζονταν να υποδεχτούν έργα τέχνης, τα οποία οι Ναζί άρπαζαν συστηματικά από κάθε γωνιά της κατεχόμενης Ευρώπης.
Οι φωτογραφίες έχουν ημερομηνία 9 Φεβρουαρίου 1945. Τη στιγμή εκείνη, τα σοβιετικά στρατεύματα ήδη βρίσκονταν στον ποταμό Όντερ, μπροστά στην τελευταία γραμμή άμυνας πριν από τη γερμανική πρωτεύουσα. Σε λίγες εβδομάδες, θα διέσπαζαν τη γραμμή αυτή και θα είχαν πλέον ανοικτό το πεδίο για τον τελικό τους στόχο, το Βερολίνο.
Όλο αυτό το διάστημα, ο Χίτλερ πραγματοποίησε ελάχιστες εξόδους από τα δύο συγκοινωνούντα υπόγεια καταφύγια (bunkers) που είχε φροντίσει να κατασκευαστούν σε δύο επίπεδα, κάτω από την αίθουσα δεξιώσεων (στα αγγλικά ballroom) και τον κήπο της Καγκελαρίας, αντίστοιχα. Σύμφωνα με τις μαρτυρίες ατόμων που τον έζησαν από κοντά στο ψυχορράγημα του Τρίτου Ράιχ, ο Χίτλερ ξόδευε ατελείωτες ώρες μπροστά στη μακέτα του Λιντς. Από το απίστευτης λεπτομέρειας έργο του Γκίσλερ αντλούσε τεράστια παρηγοριά, σε πλήρη αποσύνδεση από μια δυσοίωνη πραγματικότητα που συνέθεταν οι ήττες σε όλα τα μέτωπα του πολέμου.
Το μελλοντικό Λιντς ήταν το τελευταίο από μια σειρά προπλασμάτων για έργα, με τα οποία ο Χίτλερ σκόπευε να αφήσει ανεξίτηλο στίγμα στο αρχιτεκτονικό τοπίο του Ράιχ. Στο επίκεντρο βρισκόταν μια νέα «παγκόσμια πρωτεύουσα» (Welthauptstadt), η Germania. Σχεδιασμένη από τον Σπέερ, προοριζόταν να μετατρέψει το Βερολίνο σε ένα κολοσσιαίων διαστάσεων μνημείο του ναζιστικού ολοκληρωτισμού. Ανάλογα σχέδια είχαν καταρτιστεί για το Μόναχο και τη Νυρεμβέργη, τόπο των προπολεμικών συνάξεων του ναζιστικού κόμματος. Στη συντριπτική τους πλειονότητα, τα μεγαλεπήβολα αυτά έργα παρέμειναν μακέτες, μέχρι που και αυτές κονιορτοποιήθηκαν μέσα στη λαίλαπα του πολέμου.
Στην τελευταία του διά ζώσης εμφάνιση πριν από τις κρίσιμες ενδιάμεσες εκλογές της Τρίτης, 3 Νοεμβρίου, ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ στάθηκε κοντά στο Μνημείο του Λίνκολν και αφιέρωσε το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου του μιλώντας για όλα τα κατασκευαστικά έργα που έχει δρομολογήσει η κυβέρνησή του στην Ουάσιγκτον. Όπως μετέδωσαν αμερικανικά μέσα ενημέρωσης, ο Τραμπ «φλυάρησε ακατάσχετα για το γρασίδι, το επιφανειακό χώμα, τους σκουριασμένους σωλήνες, τους κορινθιακούς κίονες, τα γκράφιτι, τα είδη πέτρας, την αίθουσα δεξιώσεων, το ελικοδρόμιο, τα αγάλματα και τα μνημεία» στην πρωτεύουσα των ΗΠΑ. Παράλληλα, ένας βοηθός του Λευκού Οίκου επεδείκνυε στο κοινό φωτογραφίες από ψηφιακές μακέτες των έργων – ανάμεσά τους μια αψίδα θριάμβου με ύψος 76 μέτρα αλλά και ένα τεράστιο γήπεδο γκολφ «18 οπών».
Την επομένη των ενδιάμεσων εκλογών, και ενώ το κόμμα του ερχόταν αντιμέτωπο με τη μεγαλύτερη εκλογική συντριβή του τα τελευταία 52 χρόνια, ο Τραμπ διοργάνωσε μια πανηγυρική δημόσια εκδήλωση και ξενάγηση στον χώρο κατασκευής της νέας αίθουσας δεξιώσεων (ballroom) του Λευκού Οίκου. Σύμφωνα με τον Τύπο, ο Αμερικανός πρόεδρος καυχήθηκε για τους «μεγαλοπρεπείς» κίονες της αίθουσας, λαξευμένους από ασβεστόλιθο, για τις οροφές ύψους 15 μέτρων, τη χωρητικότητα άνω των 300 ατόμων, τα ογκώδη δοκάρια, τη στέγη που αντέχει σε επιθέσεις drones, τα παχιά μαρμάρινα δάπεδα και το υπόγειο καταφύγιο (bunker) με πέντε επίπεδα.
Από την εποχή των Φαραώ, ευδιάκριτη είναι η τάση ισχυρών ανδρών να επιδιώκουν να διαιωνίσουν το πέρασμά τους από τον μάταιο τούτο κόσμο ανεγείροντας μνημειακού χαρακτήρα κατασκευές. Η ενασχόληση με τα έργα αυτά μπορεί να καταστεί εμμονική, έπειτα από εξάρσεις ευφορίας (π.χ. ύστερα από έναν πολεμικό θρίαμβο) αλλά και μαύρης απελπισίας.
Στην ίδια φαραωνική παράδοση, ο σημερινός πρόεδρος των ΗΠΑ δείχνει αποφασισμένος να αφήσει και αυτός ανεξίτηλο στίγμα στο αρχιτεκτονικό τοπίο της πρωτεύουσάς του. Ερχόμενος, όμως, αντιμέτωπος με μια πολιτική ήττα στη χώρα του και επίμονα αδιέξοδα στα εξωτερικά μέτωπα (για τα οποία έχει μεγάλη προσωπική ευθύνη), φαίνεται επίσης να επιλέγει την αποσύνδεση από τη δυσάρεστη πραγματικότητα ασχολούμενος, και μάλιστα επιδεικτικά, με την αρχιτεκτονική υστεροφημία του.
Δεν θα διαφωνήσω με την άποψη ότι οι διαφορές των δύο ιστορικών προσώπων που προαναφέρθηκαν είναι πολλές και σημαντικές. Οι παραλληλισμοί, όμως, και μάλιστα σε στιγμές κρίσιμες για την πορεία τους, είναι θεμιτοί. Το ζήτημα είναι αν προβληματίζουν επαρκώς τα στελέχη που περιβάλλουν τον πρόεδρο των ΗΠΑ, ιδίως όσους έχουν τις δικές τους, απολύτως θεμιτές φιλοδοξίες. Αντιλαμβάνονται, άραγε, ότι η άρνηση της σημερινής πραγματικότητας μπορεί να υποθηκεύσει επ’ αόριστον το δικό τους πολιτικό μέλλον;
22°
