Βαλεντίνη Γιαννοπούλου: «Το MyCenae φέρνει τον μύθο των Ατρειδών στο σήμερα»

Πριν ιδρύσει τη δική της ομάδα στην Ελλάδα, η Βαλεντίνη Γιαννοπούλου είχε ήδη βρεθεί στην καρδιά δύο εκ των σημαντικότερων διεθνών παραγωγών εμβυθιστικού θεάτρου. Από το 2017 συμμετείχε στο Sleep No More στη Σαγκάη, ενώ αργότερα βρέθηκε και στο The Burnt City της Punchdrunk στο Λονδίνο.

Με σπουδές στην Κλασική Σχολή Ορχηστρικής Τέχνης της Λιλ και του Σάλτσμπουργκ, το 2025 ίδρυσε την Khelanem, μεταφέροντας στη δική της καλλιτεχνική γλώσσα την εμπειρία που απέκτησε στο εξωτερικό.

Με αφορμή τη σκηνοθεσία και τη χορογραφία του «MyCenae», που υπογράφει και θα δούμε στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά για μία και μοναδική βραδιά την Κυριακή 6 Σεπτεμβρίου, μιλήσαμε μαζί της για να μάθουμε περισσότερα.

Η Βαλεντίνη Γιαννοπούλου μιλάει στην ATHENS VOICE

Ο τίτλος MyCenae συνδέει τις Μυκήνες με το «my», το συλλογικό με το προσωπικό. Τι σημαίνει για εσάς αυτή η προσωπική διάσταση του μύθου και πώς συνδέεται με τη σύγχρονη ανθρώπινη εμπειρία;
Ο τίτλος MyCenae γεννήθηκε από ένα λογοπαίγνιο. Το «My» δηλώνει την προσωπική μου σχέση με τον μύθο, ενώ το «Cenae» παραπέμπει στις Μυκήνες και στο λατινικό cena, το δείπνο, φέρνοντας στον νου την οικογένεια και τον μύθο των Ατρειδών. Οι «δικές μου Μυκήνες» είναι ο τρόπος μου να συνομιλήσω με αυτόν τον μύθο και να τον φέρω στο σήμερα, μέσα από τις σύγχρονες ιστορίες γυναικών που βιώνουν την απουσία και αναζητούν τη δική τους ταυτότητα. Μέσα από αυτή την ιστορία με ενδιαφέρουν θέματα που παραμένουν ζωντανά, όπως οι οικογενειακοί δεσμοί, η επιθυμία και η ανάγκη να βρούμε τη δική μας φωνή.

Στην παράσταση η Κλυταιμνήστρα και η Ηλέκτρα δεν παρουσιάζονται μόνο ως μυθικά πρόσωπα, αλλά ως αντανάκλαση κάθε σχέσης μητέρας-κόρης. Ποια σύγχρονα ερωτήματα γύρω από αυτές τις σχέσεις θελήσατε να αναδείξετε μέσα από το σώμα και την κίνηση;
Με ενδιέφερε η σχέση μητέρας και κόρης γιατί είναι μια σχέση γεμάτη αγάπη, και σύγκρουση συναισθημάτων. Στο έργο βλέπουμε τρεις διαφορετικές εκδοχές αυτής της σχέσης μέσα από την Κλυταιμνήστρα και τις κόρες της. Η σύγκρουση με την Ηλέκτρα οδηγεί στην εκδίκηση, αλλά όχι απαραίτητα στη λύτρωση. Για μένα, το σημαντικό είναι η αναζήτηση της δικής μας φωνής μέσα σ’ αυτή τη σχέση. Αυτό είναι κάτι που αφορά όλους μας, ακόμα και σήμερα.

Στο σημείωμά σας αναφέρετε: «Η παράσταση δημιουργήθηκε από την ανάγκη μου να εξερευνήσω τα ίχνη που αφήνουν οι ανθρώπινες σχέσεις πάνω στο σώμα, κι όσα αυτό αφηγείται όταν οι λέξεις δεν επαρκούν». Τι είναι εκείνο που καθιστά, κατά τη γνώμη σας, το σώμα έναν τόσο άμεσο φορέα μνήμης, συναισθήματος και αλήθειας;
Για μένα, το σώμα δεν ξεχνά εύκολα. Κάθε εμπειρία αφήνει ένα ίχνος, κι αυτό μπορεί να φανεί στον τρόπο που κινούμαστε, στεκόμαστε ή σχετιζόμαστε με τους άλλους. Γι’ αυτό με ενδιαφέρει τόσο η κίνηση, γιατί πολλές φορές εκφράζει πράγματα που δεν μπορούν να ειπωθούν με λόγια.

Πιστεύετε ότι ο σύγχρονος χορός μπορεί να δημιουργήσει μια εξίσου άμεση σχέση με το κοινό όσο ένα θεατρικό έργο, που βασίζεται στον λόγο; Τι διαφορετικό προσφέρει η γλώσσα της κίνησης;
Ναι, το πιστεύω. Πριν απ’ όλα, δεν θεωρώ τον χορό και το θέατρο ανταγωνιστικά μέσα στην τέχνη. Αντίθετα, πιστεύω ότι το ένα συμπληρώνει το άλλο και η συνύπαρξή τους μπορεί να δημιουργήσει μια άμεση επικοινωνία με το κοινό. Η γλώσσα της κίνησης έχει τη δική της ποιητικότητα. Δημιουργεί ατμόσφαιρα κι αφήνει χώρο στη φαντασία και στην προσωπική ανάγνωση του κάθε θεατή. Ο λόγος έχει, φυσικά, τη δική του αξία, αλλά εμένα με εκφράζει περισσότερο το σώμα. Μέσα απ’ αυτό μπορώ να μεταφέρω συναισθήματα και αισθήσεις με έναν διαφορετικό τρόπο, πέρα από τη λογική της αφήγησης. Θεωρώ τη συνάντηση της τέχνης του χορού με την τέχνη του θεάτρου μια εξέλιξη της καλλιτεχνικής δημιουργίας.

Παρατηρούμε ότι πολλοί σύγχρονοι δημιουργοί επιστρέφουν στην αρχαία ελληνική μυθολογία. Τι είναι αυτό που καθιστά αυτούς τους μύθους διαχρονικούς και ταυτόχρονα επίκαιρους σήμερα;
Αν θεωρήσουμε ότι οι μύθοι εκφράζουν πλευρές και στοιχεία της ανθρώπινης ύπαρξης, τότε, όσο υπάρχουν άνθρωποι, θα υπάρχουν και μύθοι.

Έχετε εργαστεί και εκπαιδευτεί σε διαφορετικά πολιτισμικά και καλλιτεχνικά περιβάλλοντα. Ποιες εμπειρίες θεωρείτε ότι άφησαν το πιο καθοριστικό αποτύπωμα στη δική σας χορογραφική γλώσσα;
Όλη η πορεία μου έχει συμβάλει στη διαμόρφωση της χορογραφικής μου γλώσσας. Αν όμως έπρεπε να ξεχωρίσω δύο σημαντικούς σταθμούς, θα ήταν το Κρατικό Θέατρο του Κάσελ και η συνεργασία μου με την ομάδα Punchdrunk στη Σαγκάη. Στο Κάσελ έμαθα την αξία της πειθαρχίας, της συνέπειας και του τρόπου με τον οποίο χτίζεται μια παράσταση μέσα από τη συλλογική διαδικασία. Η συνεργασία με τους Punchdrunk, από την άλλη, άνοιξε τον τρόπο που αντιλαμβάνομαι τον χώρο, την αφήγηση και τη σχέση με τον θεατή, δίνοντάς μου μια πιο βιωματική προσέγγιση. Νομίζω ότι μέχρι σήμερα η δουλειά μου κινείται κάπου ανάμεσα σ’ αυτές τις δύο εμπειρίες και συνεχίζει να εξελίσσεται.

Η συνεργασία σας, από το 2017, με την ομάδα Punchdrunk σε παραγωγές όπως το «Sleep No More Shanghai» και το «The Burnt City» σας έφερε σε επαφή με μια ιδιαίτερη μορφή θεάτρου εμβύθισης, όπου ο θεατής δεν παρακολουθεί απλώς, αλλά γίνεται μέρος της δράσης. Πώς αυτή η εμπειρία συνομιλεί σήμερα με τη δική σας χορογραφική δημιουργία και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεστε τη σχέση ανάμεσα στον performer, τον χώρο και το κοινό;
Ναι, αυτή η ομάδα βρήκε έναν πραγματικά ευφυή τρόπο να δημιουργεί μια εμπειρία για το κοινό. Ο θεατής δεν παρακολουθεί απλώς την ιστορία, αλλά βυθίζεται στη φαντασία του και τη βιώνει μέσα απ’ όλες του τις αισθήσεις. Αυτό είναι κάτι που θέλω κι εγώ να πετυχαίνω στις δικές μου δημιουργίες: να εμπλουτίζω τη σκηνική εμπειρία μέσα από τις αισθήσεις, είτε αυτό γίνεται με τον λόγο, είτε με την εικόνα, είτε με την κίνηση. Για μένα το σημαντικό είναι να υπάρχει κίνηση, ρυθμός και ένταση. Από τους Punchdrunk έμαθα επίσης να μπαίνω βαθιά σε μια συναισθηματική κατάσταση, να μένω μέσα σε έναν χαρακτήρα για ώρες και να τον βιώνω από όλες του τις πλευρές. Ήταν μια μοναδική εμπειρία, γιατί μέσα από τον χορό αλλά και τη θεατρικότητα έμαθα τι σημαίνει να ζεις έναν χαρακτήρα κάθε μέρα. Νιώθω πραγματικά ευγνώμων γι’ αυτό και είναι κάτι που κουβαλάω μαζί μου σε κάθε νέα δημιουργία.

Το σώμα δεν ξεχνά εύκολα. Κάθε εμπειρία αφήνει ένα ίχνος, κι αυτό μπορεί να φανεί στον τρόπο που κινούμαστε, στεκόμαστε ή σχετιζόμαστε με τους άλλους.

Έπειτα από μια σημαντική διεθνή πορεία ως ερμηνεύτρια, τι σας οδήγησε στην ανάγκη να δημιουργήσετε τη δική σας ομάδα, την Khelanem, και να αναπτύξετε τη δική σας καλλιτεχνική ταυτότητα;
Αυτό που με οδήγησε ήταν η επιθυμία να εξελίξω και να μοιραστώ με το ελληνικό κοινό την εμπειρία του immersive και του physical theatre, όπως τη γνώρισα δουλεύοντας στο εξωτερικό. Ταυτόχρονα, με ενδιέφερε η πρόκληση να δημιουργήσω ένα έργο από το μηδέν. Να βρω συνεργάτες, να φτιάξουμε μια ομάδα με κοινό όραμα και να δούμε πώς μια ιδέα μπορεί σιγά σιγά να πάρει μορφή.

Ως χορεύτρια, ερμηνεύτρια, χορογράφος και εκπαιδευτικός, πώς συνομιλούν αυτοί οι διαφορετικοί ρόλοι μέσα στη δημιουργική σας διαδικασία;
Όταν οι διαφορετικοί αυτοί ρόλοι συνομιλούν μεταξύ τους, στην ουσία είναι ένας διάλογος με τον ίδιο μου τον εαυτό. Στην πορεία της δουλειάς μου έχω καταλάβει πως ο καθένας τρέφει το κοινό όραμα, φέρνοντας μια διαφορετική προσέγγιση και εμπειρία. Έτσι, μια ιδέα μπορεί να εξελιχθεί, να δοκιμαστεί και τελικά να πάρει μορφή.

Πώς βλέπετε την πορεία του σύγχρονου χορού στην Ελλάδα σήμερα και ποιες θεωρείτε ότι είναι οι σημαντικότερες προκλήσεις για έναν νέο καλλιτέχνη;
Νομίζω ότι ο σύγχρονος χορός στην Ελλάδα έχει κάνει σημαντικά βήματα τα τελευταία χρόνια. Παρ’ όλα αυτά, θεωρώ ότι χρειάζεται μια μόνιμη σκηνή, ώστε να μπορεί να εκφράζεται σε συνεχή βάση, να προσελκύει καλλιτέχνες και κοινό. Από τη δική μου εμπειρία με το MyCenae, πέρα από την οικονομική υποστήριξη που είναι δύσκολο να βρεθεί, μια μεγάλη πρόκληση είναι ο συντονισμός μιας ομάδας μέσα στους σύγχρονους ρυθμούς ζωής.

Ποιο είναι το βασικό ερώτημα ή το συναίσθημα που θα θέλατε να συνοδεύσει τον θεατή όταν φεύγει από την παράσταση;
Θα ήθελα ο θεατής να αισθανθεί μια μορφή κάθαρσης, όπως συνέβαινε στις αρχαίες τραγωδίες. Μια κάθαρση που θα του επιτρέψει να αναρωτηθεί για τη θέση του στην κοινωνία, αλλά και μέσα στις προσωπικές του σχέσεις και την οικογένειά του.