Τζένη Αργυρίου: «Ο χορός δεν δίνει έτοιμες απαντήσεις, αλλά δημιουργεί έναν κοινό χώρο συνύπαρξης»

Μετρώντας πάνω από τρεις δεκαετίες συνεπούς παρουσίας, το Διεθνές Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας αποτελεί το σημαντικότερο σημείο συνάντησης της ελληνικής και διεθνούς σκηνής στη χώρα μας. Η καλλιτεχνική του διευθύντρια, Τζένη Αργυρίου, μιλά για το όραμα της 32ης φετινής διοργάνωσης, τη θεματική της «αστάθειας» που μετατρέπεται σε τέχνη, και τη βαθιά σύνδεση του θεσμού με την πόλη και την κοινότητα.

Τζένη Αργυρίου: Συνέντευξη στην ATHENS VOICE για το Διεθνές Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας

Ποιο θεωρείτε ότι είναι το μυστικό της επιτυχίας του θεσμού, που μετρά πλέον 31 χρόνια συνεχούς παρουσίας αποτελώντας σημείο συνάντησης του ελληνικού και διεθνούς γίγνεσθαι στο επίπεδο του χορού; Ειδικά αν αναλογιστούμε ότι γίνεται σε μια πόλη της περιφέρειας;
Νομίζω ότι δεν υπάρχει ένα μόνο μυστικό. Η επιτυχία του Φεστιβάλ είναι το αποτέλεσμα μιας μακράς συλλογικής προσπάθειας. Από την πρώτη στιγμή, το Διεθνές Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας είχε ένα πολύ καθαρό όραμα: να φέρει στην Ελλάδα σύγχρονο χορό από όλον τον κόσμο και να δημιουργήσει έναν τόπο συνάντησης ανάμεσα στην ελληνική και τη διεθνή καλλιτεχνική σκηνή. Αυτό ήταν ένα ιδιαίτερα τολμηρό εγχείρημα για την εποχή του και ήταν ακριβώς αυτή η ποιότητα και η συνέπεια που του χάρισαν από νωρίς διεθνή αναγνώριση.
Πιστεύω επίσης ότι το Φεστιβάλ πέτυχε κάτι ακόμη πιο σημαντικό: έγινε μέρος του σώματος της πόλης, της ταυτότητάς της και του τρόπου με τον οποίο η Καλαμάτα συστήνεται στον κόσμο. Μιας πόλης που, μετά τον σεισμό, επέλεξε να ξαναχτίσει όχι μόνο τις υποδομές της αλλά και την πολιτιστική της ταυτότητα. Είναι ένας θεσμός που αποτελεί κομμάτι της συλλογικής της μνήμης.

Και αυτό, αν το δει κανείς στην ιστορική του διάσταση, δικαιώνει και το όραμα ότι η πολιτιστική ανάπτυξη δεν αφορά μόνο τα μεγάλα αστικά κέντρα. Η Καλαμάτα απέδειξε ότι μια πόλη της περιφέρειας μπορεί να αποτελέσει σημείο αναφοράς στον διεθνή χάρτη του σύγχρονου χορού. Σήμερα, μάλιστα, με την ευκολότερη πρόσβαση στην πόλη, το Φεστιβάλ έχει ακόμη μεγαλύτερες δυνατότητες να διευρύνει το κοινό του και να δεχτεί νέους επισκέπτες.
Η διάρκεια και η δυναμική του θεσμού οφείλονται στα γερά θεμέλια στα οποία χτίστηκε: στη σταθερή υποστήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού, του Δήμου Καλαμάτας και της Περιφέρειας Πελοποννήσου, αλλά και στο εμπνευσμένο έργο των ανθρώπων που το υπηρέτησαν όλα αυτά τα χρόνια. Θα ήθελα να αναφερθώ στις καλλιτεχνικές διευθύντριες, τη Βίκυ Μαραγκοπούλου, που καθόρισε επί 21 χρόνια το καλλιτεχνικό και διεθνές στίγμα του Φεστιβάλ, την Κατερίνα Κασιούμη, που τη διαδέχτηκε για δύο χρόνια, και τη Λίντα Καπετανέα, που συνέχισε δυναμικά μέχρι και το 2024. Η καθεμιά έδωσε το δικό της στίγμα και προσέφερε κάτι πολύ σημαντικό στον θεσμό.

Στον πυρήνα του 32ου Φεστιβάλ βρίσκεται ο χορός ως έκφραση της ανθρώπινης αστάθειας, της αβεβαιότητας, του τέλους και της αρχής: Πώς η ευαλωτότητα μπορεί να μετατραπεί εντέλει σε μαγεία μέσα στη σκηνή;
Η θεματική του φετινού Φεστιβάλ γεννήθηκε από την ανάγκη να συνομιλήσει με το παρόν. Με απασχολεί πάντα η σχέση με τον κόσμο μέσα στον οποίο ζούμε. Οι συνεχείς κοινωνικές και πολιτικές ανατροπές δημιουργούν μια συνθήκη διαρκούς αστάθειας και αβεβαιότητας και διαμορφώνουν τον τρόπο που ζούμε, που σκεφτόμαστε και, αναπόφευκτα, τον τρόπο που δημιουργούμε.

Αυτό που βρίσκω ιδιαίτερα ενδιαφέρον είναι ότι οι περισσότεροι καλλιτέχνες που φιλοξενούμε φέτος στο Φεστιβάλ επιλέγουν να αντισταθούν και να μεταμορφώσουν την πραγματικότητα. Την αφομοιώνουν και δημιουργούν κόσμους που την υπερβαίνουν.
Ταυτόχρονα, νιώθω ότι έχουμε κουραστεί από τις απόλυτες βεβαιότητες. Η ευαλωτότητα είναι μια πράξη ειλικρίνειας. Όταν ένας άνθρωπος ή ένα σώμα επιτρέπει να φανεί η αδυναμία, η αμφιβολία ή το ρίσκο του, δημιουργείται μια ρωγμή μέσα από την οποία μπορεί να περάσει ο άλλος. Εκεί γεννιέται η συγκίνηση και η πραγματική συνάντηση. Και αυτό πιστεύω ότι κάνει και ο χορός: δεν προσφέρει έτοιμες απαντήσεις, αλλά δημιουργεί έναν κοινό χώρο όπου διαφορετικοί άνθρωποι μπορούν να συνυπάρξουν μέσα στην αβεβαιότητα. Αυτή είναι για μένα η «μαγεία» της τέχνης. Όχι κάτι υπερφυσικό. Είναι η στιγμή που μετατρέπει την ευαλωτότητα σε κοινή εμπειρία και μας επιτρέπει, έστω για λίγο, να φανταστούμε έναν διαφορετικό τρόπο να είμαστε μαζί.

Το πρόγραμμα φέτος ξεκινά με το «He Who Falls» του Υοann Bourgeois, που παίζει με το ύψος, τη βαρύτητα και την ισορροπία. Είναι η ισορροπία και η μη ισορροπία εντέλει ένα κεντρικό στοιχείο σε πολλές παραστάσεις;
Ναι, νομίζω ότι αυτή η έννοια της ισορροπίας και της αστάθειας διατρέχει το φετινό πρόγραμμα με διαφορετικό τρόπο. Σε ορισμένα έργα εμφανίζεται πολύ κυριολεκτικά, μέσα από τη σχέση του σώματος με τη βαρύτητα, το έδαφος και τον χώρο. Σε άλλα γίνεται μια πιο μεταφορική συνθήκη: αφορά τη γλώσσα, τον χρόνο, την ταυτότητα, τη συλλογική μνήμη ή τις κοινωνικές σχέσεις.

Στο «He Who Falls» του Yoann Bourgeois μια κινούμενη πλατφόρμα δημιουργεί ένα σύστημα αλληλεξάρτησης, όπου μία και μόνο κίνηση μπορεί να ενεργοποιήσει αντιδράσεις σε ένα ολόκληρο σύστημα. Είναι μια πολύ δυνατή εικόνα για τον τρόπο που λειτουργεί και η κοινωνία σήμερα. Στο «Do Birds Dream of Flying?» των Fabla Collective μια αιωρούμενη περιστρεφόμενη σκάλα γίνεται το μέσο για να διερευνηθούν η ελευθερία, η βαρύτητα και το ρίσκο. Το «Tempo» των Kalle Nio και Fernando Melo μοιάζει να αψηφά τους φυσικούς νόμους και να δημιουργεί σχεδόν μαγικά έναν κόσμο όπου ο χρόνος, η κίνηση και η αντίληψή μας για την πραγματικότητα γίνονται πιο ρευστά.

Στο «Mercury Rising» του Jefta van Dinther, η αστάθεια αφορά την ίδια τη γλώσσα, καθώς το σώμα γίνεται το πεδίο όπου γεννιούνται νέοι τρόποι επικοινωνίας. Στο «ΙT'S THE END OF THE AMUSEMENT PHASE» της Χαράς Κότσαλη, η αστάθεια εμφανίζεται μέσα από έναν μαραθώνιο κίνησης και εξάντλησης των σωμάτων, διασχίζοντας προσωπικές και συλλογικές μνήμες. Από την άλλη στο «Guintche», η Marlene Monteiro Freitas –που θα παρουσιαστεί στην Εναλλακτική Σκηνή του Μεγάρου Χορού Καλαμάτας, τη «μικρή» μας σκηνή– τοποθετεί την αστάθεια μέσα στο ίδιο το σώμα της, που δεν αποκτά ποτέ μια σταθερή ταυτότητα, αλλά μεταμορφώνεται διαρκώς και γεννά διαφορετικές μορφές και χαρακτήρες. Στο «Maldonne» της Leïla Ka η μεταμόρφωση αποκτά συλλογική διάσταση, με τις αλλαγές των κοστουμιών να σηματοδοτούν διαρκείς αλλαγές ταυτότητας και τα σώματα των γυναικών να αμφισβητούν τους ρόλους και τα επιβεβλημένα στερεότυπα. Τέλος, στο «Τόσαις φοραίς τόσο κοντά να είμαι» του Γιώργου Κουμεντάκη η αστάθεια μεταφέρεται στο πεδίο του ήχου. Η φωνή, ο αμανές και η ποίηση του Καβάφη δημιουργούν δονήσεις που μετακινούν όχι το σώμα αλλά την αίσθησή μας για τον χώρο, τον χρόνο και τη μνήμη. Είναι ένας διαφορετικός τρόπος να μετατοπίζεται το «έδαφος» κάτω απ’ τα πόδια μας, όχι μέσα από τη φυσική κίνηση αλλά μέσα από την ακρόαση και τη συγκίνηση.

Μιλάτε για την παράσταση στο Θέατρο της Αρχαίας Μεσσήνης, όπου θα φιλοξενηθεί για πρώτη φορά το Φεστιβάλ. Πόσο σημαντική είναι η συμμετοχικότητα του κοινού στις δράσεις σας και πώς σκοπεύετε να συνομιλήσετε με αυτόν τον μοναδικό αρχαιολογικό χώρο;
Η ανάγκη της συμμετοχικότητας του κοινού κατέχει κεντρική θέση στο σκεπτικό του καλλιτεχνικού προγραμματισμού. Για τον λόγο αυτό σχεδιάσαμε φέτος την ενότητα «Χορός με την Κοινότητα», που έχει στόχο ακριβώς αυτό: Να συναντηθούμε μέσα στον ίδιο χώρο, να κοιταχτούμε, να μοιραστούμε μια κοινή εμπειρία.
Στην Αρχαία Μεσσήνη αυτό αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα. Το Εκκλησιαστήριο αποτελούσε στην αρχαιότητα έναν χώρο αφιερωμένο κατά κύριο λόγο στην κοινότητα, όπου γίνονταν θεατρικά και μουσικά δρώμενα, αλλά και συγκεντρώσεις του λαού με πολιτικό χαρακτήρα. Σ’ αυτό το ιστορικό πλαίσιο, θέλουμε να αναδείξουμε εκ νέου τον συλλογικό χαρακτήρα του χώρου και τη σημασία συνεύρεσης της κοινότητας. Έτσι, το πρώτο μέρος της δράσης περιλαμβάνει την παράσταση «Amazigh in Situ» του Filipe Lourenço, μια παράσταση συνδεδεμένη με την παράδοση, που αντλεί έμπνευση από κοινοτικούς χορούς. Στη συνέχεια, ο μουσικός της παράστασης παραμένει στον χώρο και συνεχίζει να παίζει ζωντανά, καλώντας το κοινό να συμμετάσχει, να κινηθεί και τελικά «να μπει στον χορό», φτιάχνοντας έναν σημερινό κοινοτικό χορό. Αυτό που μας ενδιαφέρει είναι ακριβώς αυτή η μετάβαση – από την παρακολούθηση στη συμμετοχή, από την απόσταση στη συνύπαρξη.
Στο πλαίσιο της ίδιας ενότητας, θα πραγματοποιηθεί στο Μέγαρο Χορού Καλαμάτας ένα ιδιότυπο θεματικό πάρτι σε επιμέλεια του Βασίλη Παπαευσταθίου, όπου μέσα από μια σειρά επιλεγμένων video-clips με έντονη κινητική γλώσσα, το κοινό προκαλείται να παρασυρθεί από τις μουσικές, να επαναλάβει κινήσεις και να χορέψει.

Μιλήστε μου για τη φετινή συνεργασία σας με την ΕΛΣ, και συγκεκριμένα για την παράσταση του Γιώργου Κουμεντάκη «Τόσαις φοραίς τόσο κοντά να είμαι», αλλά και για όλα τα υπόλοιπα.
Η συνεργασία μας με την ΕΛΣ αποτελεί για μένα μία από τις πιο ουσιαστικές συνεργασίες του Φεστιβάλ. Δεν αφορά μόνο την παρουσίαση παραστάσεων, αλλά και τη δημιουργία μιας σταθερής σχέσης ανάμεσα σε δύο θεσμούς που μοιράζονται μια κοινή αντίληψη για τον πολιτισμό: Γι’ αυτόν τον λόγο, δεν περιορίζεται μόνο τις μέρες του Φεστιβάλ, αλλά δημιουργεί ευκαιρίες συνάντησης και συμμετοχής καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου.

Το φθινόπωρο που μας πέρασε, στο πλαίσιο του διετούς μνημονίου συνεργασίας της ΕΛΣ με τον Δήμο Καλαμάτας και τη ΦΑΡΙΣ, υλοποιήθηκε ένα πολύ πλούσιο πρόγραμμα, που περιλάμβανε παραστάσεις για το ευρύ κοινό, δράσεις για σχολεία, οικογενειακά εργαστήρια αλλά και βιωματικά εργαστήρια για άτομα άνω των 65 ετών και άτομα με αναπηρία, με ελεύθερη είσοδο, με τη στήριξη του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος.

Ήταν, λοιπόν, πολύ φυσικό και μεγάλη μας χαρά να κλείσουμε το φετινό Φεστιβάλ με μια παραγωγή του Μπαλέτου της ΕΛΣ, που συνδυάζει με μοναδικό τρόπο τη ζωντανή μουσική και τον χορό και προτείνει μια συλλογική χορογραφία. Το νέο έργο του Γιώργου Κουμεντάκη «Τόσαις φοραίς τόσο κοντά να είμαι» περιλαμβάνει τέσσερα έργα μουσικής δωματίου βασισμένα σε ποιήματα του Κωνσταντίνου Καβάφη, όπου η μελοποίηση στο ιδίωμα του αμανέ και η ζωντανή εκτέλεση δημιουργούν μια εσωτερική, σχεδόν τελετουργική εμπειρία για τον θεατή. Παράλληλα, οι τρεις χορογράφοι –Πατρίσια Απέργη, Ηλίας Χατζηγεωργίου και Εύα Γεωργιτσοπούλου– προσεγγίζουν το υλικό μέσα από τρεις διαφορετικές κινησιολογικές γλώσσες. Η παρουσία στοιχείων του street dance μέσα σ’ αυτό το μουσικό και ποιητικό σύμπαν δημιουργεί μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα αντίστιξη και αναδεικνύει έναν σύγχρονο τρόπο να συνομιλούμε με την έννοια της ελληνικότητας.

Κάντε μου έναν μικρό απολογισμό της περσινής πρώτης σας χρονιάς στο τιμόνι του Φεστιβάλ και ποιες είναι προσδοκίες σας για τη φετινή διοργάνωση;
Από την πρώτη στιγμή, ένας βασικός μου στόχος ήταν το Διεθνές Κέντρο Χορού Καλαμάτας (ΔΙ.ΚΕ.ΧΟ)να αποκτήσει παρουσία και δραστηριότητα σε όλη τη διάρκεια του χρόνου. Θέλουμε η Καλαμάτα να μην είναι μόνο ένας προορισμός για το Φεστιβάλ του καλοκαιριού, αλλά ένας τόπος όπου οι καλλιτέχνες μπορούν να συναντιούνται, να ερευνούν, να δημιουργούν και να αναπτύσσουν τη δουλειά τους σε βάθος χρόνου. Ήδη από την περασμένη χρονιά έγιναν σημαντικά βήματα προς αυτή την κατεύθυνση. Εκτός από τη συνεργασία με την ΕΛΣ, φιλοξενήσαμε τη γαλλική ομάδα Accrorap, συνεχίσαμε το πρόγραμμα Keep Dancing, επεκτείνοντάς το και στην ευρύτερη περιοχή της Μεσσηνίας, ενώ φέτος ξεκινά κι ένα νέο διεθνές πρόγραμμα φιλοξενίας καλλιτεχνών, με την πολύτιμη υποστήριξη του Ιδρύματος Ιωάννου Φ. Κωστοπούλου. Μας ενδιαφέρει τόσο το ΔΙ.ΚΕ.ΧΟ. να εμπλακεί πιο ενεργά στη δημιουργική διαδικασία παραγωγής των έργων, όσο και οι καλλιτέχνες να συνομιλήσουν με την πόλη και τους ανθρώπους της και να δούμε πώς ο ίδιος ο τόπος μπορεί να γίνει πηγή έμπνευσής τους.

Παράλληλα, η συμμετοχή μας στη σύμπραξη SYSTEMA – For the Greek Performing Arts, μαζί με το Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου και το Εθνικό Θέατρο, αποτελεί ένα ακόμη σημαντικό βήμα. Είναι μια πρωτοβουλία που ενισχύει τη σύγχρονη ελληνική δημιουργία και δημιουργεί ουσιαστικές προοπτικές ώστε τα έργα των Ελλήνων και Ελληνίδων δημιουργών να αποκτήσουν μεγαλύτερη διάρκεια ζωής, να ταξιδέψουν στο εξωτερικό και να συναντήσουν νέα κοινά.

Οι προσδοκίες μου για τη φετινή διοργάνωση δεν αφορούν μόνο τον αριθμό των θεατών ή την επιτυχία των παραστάσεων. Με ενδιαφέρει το αποτύπωμα που αφήνει το Φεστιβάλ στην πόλη και στους ανθρώπους της. Να συνεχίσει να μεγαλώνει το κοινό του σύγχρονου χορού, να δημιουργούνται νέες σχέσεις ανάμεσα στους καλλιτέχνες και την κοινωνία και η Καλαμάτα να εδραιώνεται ακόμη περισσότερο ως ένας τόπος διεθνούς συνάντησης, δημιουργίας και πολιτισμού. Για μένα, το Φεστιβάλ είναι πάνω απ’ όλα μια γιορτή.

INFO
17 έως 26 Ιουλίου

Δείτε όλο το πρόγραμμα του 32ου Διεθνούς Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας