Άρτεμις Ποταμιάνου: «Δεν ήταν ποτέ σκοπός του Platforms Project να γίνει άλλη μια έκθεση στην Αθήνα»

Το Platforms Project άνοιξε για πρώτη φορά τις «πόρτες» του για το κοινό τον Οκτώβριο του 2013, δηλαδή πριν από 13 χρόνια, στο γήπεδο Tae Kwon Do, στο Παλαιό Φάληρο. Μία πρωτοβουλία της εικαστικού και επιμελήτριας Αρτέμιδος Ποταμιάνου και του συναδέλφου της Μιχάλη Αργυρού, το πρότζεκτ ξεκίνησε ως μια πολυμεσική «art fair», διαφορετική από την Art Athina, για παράδειγμα, που ακολουθεί μια πιο παραδοσιακή φόρμα. Η ετήσια διοργάνωση του Platforms Project θέλησε να καλύψει το πολιτιστικό «κενό» στην Αθήνα, που αφορούσε την καλύτερη εκπροσώπηση της ανεξάρτητης εικαστικής σκηνής για κολεκτίβες/πλατφόρμες. Ύστερα από παραπάνω από μία δεκαετία, το Platforms Project έχει παρουσιαστεί σε σημαντικά τοπόσημα της πόλης, όπως τον εκθεσιακό χώρο «Νίκος Κεσσανλής», στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών, την Τεχνόπολη Δήμου Αθηναίων και, βέβαια, το πρόσφατα ανακαινισμένο –ύστερα από πρωτοβουλία του πολιτιστικού οργανισμού ΝΕΟΝ, του Δημήτρη Δασκαλόπουλου, σε συνεργασία με τη Βουλή των Ελλήνων– πρώην Δημόσιο Καπνεργοστάσιο (Λένορμαν 218).

Η καλλιτεχνική επιμελήτρια του Platforms Project, Άρτεμις Ποταμιάνου, μίλησε στην ATHENS VOICE για τις ιδέες στις οποίες βασίστηκαν οι πρώτες εκθέσεις του πρότζεκτ. Έχοντας δει τον θεσμό να εδραιώνεται και να εξελίσσεται προς το καλύτερο μέσα στα χρόνια, η Άρτεμις Ποταμιάνου αναφέρθηκε στα σημερινά ζητούμενα του Platforms, καθώς και στη σημασία του ως μια ανεξάρτητη εικαστική πρωτοβουλία, που φέρνει κοντά καλλιτέχνες από όλο τον κόσμο, με πολύ διαφορετικές μεταξύ τους πολιτιστικές ταυτότητες και τρόπους δραστηριοποίησης.

- Το Platforms Project – Independent Art Fair λαμβάνει χώρα για τρίτη φορά φέτος στο Καπνεργοστάσιο της Βουλής των Ελλήνων. Τι κάνει τον ανακαινισμένο αυτό εκθεσιακό χώρο τόσο φιλόξενο και κατάλληλο για την παρουσίαση του συγκεκριμένου πρότζεκτ;

Το Καπνεργοστάσιο είναι ένας χώρος που μας επιτρέπει να παρουσιάσουμε το Platforms Project με έναν διαφορετικό τρόπο. Η «καθαρότητα» και η «ανοιχτότητα» του χώρου μάς δίνουν τη δυνατότητα για ένα πιο ελεύθερο στήσιμο, χωρίς τους περιορισμούς που συχνά δημιουργεί η λογική των κλειστών, τυποποιημένων περιπτέρων μιας «art fair». Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για το Platforms, γιατί κάθε καλλιτεχνική πλατφόρμα έχει τη δική της ταυτότητα και θέλουμε αυτή η διαφορετικότητα να παραμένει ορατή.

Παράλληλα, η μεγάλη κλίμακα του Καπνεργοστασίου επιτρέπει στον επισκέπτη να κινηθεί, να περιπλανηθεί και να ανακαλύψει τις διαφορετικές πλατφόρμες χωρίς να αισθάνεται ότι βρίσκεται σε μια σειρά από κλειστές και απομονωμένες ενότητες. Υπάρχει μια αίσθηση «συνέχειας» και «συνύπαρξης», που ταιριάζει πολύ στη φιλοσοφία του Platforms Project. Τέλος, δεν είναι αδιάφορο ότι πρόκειται για έναν χώρο με τόσο έντονη ιστορική και κοινωνική μνήμη. Η συνάντηση αυτής της ιστορίας με τη σημερινή ανεξάρτητη καλλιτεχνική παραγωγή δημιουργεί ένα πολύ ενδιαφέρον πλαίσιο για τη διοργάνωση.

Το Platforms Project δεν είναι απλώς μια έκθεση, αλλά ένα τετραήμερο γεμάτο συναντήσεις, περφόρμανς, συζητήσεις, εκπαιδευτικές δράσεις και ανταλλαγές

- Η φετινή διοργάνωση συμπεριλαμβάνει περισσότερους από 1.100 καλλιτέχνες, από 22 χώρες, και 66 καλλιτεχνικές πλατφόρμες, καθώς και ένα παράλληλο πρόγραμμα με 57 περφόρμανς, θεματικές ομιλίες και ημερίδες, παρουσιάσεις βιβλίων, workshops, οργανωμένες ξεναγήσεις και εκπαιδευτικές δράσεις. Τι φανερώνουν αυτά τα νούμερα; Έχουν αυξηθεί με τα χρόνια οι συμμετοχές και το ενδιαφέρον του κοινού για τον θεσμό;

Οι αριθμοί είναι εντυπωσιακοί, αλλά δεν είναι για εμάς αυτοσκοπός. Αυτό που πραγματικά φανερώνουν είναι την εξέλιξη ενός εγχειρήματος, που ξεκίνησε πριν από 14 χρόνια και σταδιακά δημιούργησε ένα μεγάλο διεθνές δίκτυο. Το Platforms Project έχει μεγαλώσει σε συμμετοχές, χώρες και καλλιτεχνικές πλατφόρμες, αλλά έχει μεγαλώσει και ως εμπειρία για το κοινό. Σήμερα, δεν πρόκειται μόνο για μια έκθεση, αλλά για ένα τετραήμερο γεμάτο συναντήσεις, περφόρμανς, συζητήσεις, εκπαιδευτικές δράσεις και ανταλλαγές. Είναι σημαντικό για εμάς ότι ο κόσμος δεν έρχεται μόνο για να δει έργα, αλλά παραμένει, συζητά, γνωρίζει καλλιτέχνες και συμμετέχει στα δρώμενα. Ίσως αυτό είναι το πιο ουσιαστικό μέτρο της επιτυχίας: Όχι μόνο πόσοι συμμετέχουν, αλλά πόσες νέες σχέσεις δημιουργούνται μέσα από τη διοργάνωση.

- Οι εκπαιδευτικές δράσεις φανερώνουν και ένα «άνοιγμα» προς νέους καλλιτέχνες, που ίσως μέσα από το Platforms Project να ανακαλύψουν μια κλίση προς την τέχνη την οποία δεν είχαν συνειδητοποιήσει πως έχουν. Είναι αυτός ένας από τους στόχους του πρότζεκτ;

Ναι, αλλά θα έλεγα ότι ο στόχος είναι ακόμη ευρύτερος. Δεν αφορά μόνο την πιθανότητα κάποιος να ανακαλύψει μια κλίση προς την καλλιτεχνική δημιουργία, αλλά και το να έρθει σε επαφή με τη σύγχρονη τέχνη και να αρχίσει να την κατανοεί με έναν πιο άμεσο και προσωπικό τρόπο. Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που, μέχρι σήμερα, δεν έχουν τα κατάλληλα ερεθίσματα ή την ευκαιρία να συναντήσουν τη σύγχρονη τέχνη, έξω από ένα πιο εξειδικευμένο περιβάλλον. Η σύγχρονη τέχνη μπορεί αρχικά να φαίνεται δύσκολη ή ακόμη και ακατανόητη, όταν δεν έχεις τα εργαλεία ή τις εμπειρίες για να την προσεγγίσεις.

Οι εκπαιδευτικές δράσεις, τα workshops, οι ξεναγήσεις, αλλά και η ίδια η δυνατότητα άμεσης επικοινωνίας με τους καλλιτέχνες, μπορούν να λειτουργήσουν ως μια πρώτη «γέφυρα». Θα ήθελα ένας επισκέπτης να φύγει από το Platforms Project έχοντας δει κάτι που ίσως δεν θα επέλεγε από μόνος του και, κυρίως, έχοντας αποκτήσει την επιθυμία να το ξανασυναντήσει.

- Το Platforms Project αποτελεί και ένα σημείο «συνάντησης» διαφορετικών πολιτισμών. Πώς αλληλεπιδρούν και τι προκύπτει από αυτή την αλληλεπίδραση;

Αυτό είναι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία της διοργάνωσης. Οι «πλατφόρμες» έρχονται από διαφορετικές χώρες, με διαφορετικές πολιτισμικές αναφορές και διαφορετικές συνθήκες παραγωγής. Όταν όμως συναντιούνται στον ίδιο χώρο δημιουργείται ένας διάλογος που δεν είναι θεωρητικός, αλλά πραγματικός. Οι καλλιτέχνες γνωρίζονται, βλέπουν ο ένας τη δουλειά του άλλου, συζητούν, ανταλλάσσουν πληροφορίες και συχνά συνεχίζουν αυτή την επικοινωνία και μετά το τέλος της διοργάνωσης. Από εκεί μπορεί να προκύψουν συνεργασίες, νέες εκθέσεις, φιλίες, αλλά και νέες ιδέες. Για μένα, η δικτύωση αυτή είναι ένα από τα σημαντικότερα έργα που παράγει το Platforms Project και, κατά κάποιον τρόπο, δεν είναι πάντα «διακριτή» μέσα στην ίδια την έκθεση.

- Πώς ξεκινήσατε το Platforms Project το 2013 μαζί με τον Μιχάλη Αργυρού; Υπήρχε κάποιο «κενό» στον ελληνικό πολιτιστικό χώρο που θέλατε να καλύψετε;

Το Platforms Project ξεκίνησε το 2013 από μια ανάγκη να δοθεί χώρος και ορατότητα σε μια πολύ ζωντανή, αλλά όχι πάντα επαρκώς εκπροσωπούμενης πλευράς της καλλιτεχνικής παραγωγής: Τις ανεξάρτητες καλλιτεχνικές ομάδες, τις συλλογικότητες και τις «πλατφόρμες» που δημιουργούσαν οι ίδιοι οι καλλιτέχνες. Στην πορεία της πρώτης περιόδου, το πρότζεκτ αυτονομήθηκε από το πλαίσιο μιας εμπορικής φουάρ και άρχισε να διαμορφώνει τη δική του ανεξάρτητη ταυτότητα. Σε αυτό, η συνεργασία μου με τον Μιχάλη Αργυρού υπήρξε καθοριστική. Είναι μια συνεργασία με ουσιαστική ανταλλαγή ιδεών, εμπιστοσύνη και κοινή πίστη στο εγχείρημα, που θεωρώ ότι έδωσε στο Platforms Project την απαραίτητη ώθηση για να εξελιχθεί και να αποκτήσει τη δυναμική που έχει σήμερα.

Σκοπός μας δεν ήταν να δημιουργήσουμε απλώς άλλη μια έκθεση. Θέλαμε να δημιουργήσουμε έναν χώρο συνάντησης, όπου οι καλλιτέχνες θα μπορούσαν να παρουσιάσουν τη δουλειά τους με τους δικούς τους όρους, να γνωρίσουν άλλες καλλιτεχνικές κοινότητες και να δημιουργήσουν νέες συνεργασίες. Κοιτάζοντας σήμερα την πορεία των 14 χρόνων, νομίζω ότι αυτή η αρχική ιδέα όχι μόνο «άντεξε», αλλά διευρύνθηκε πολύ περισσότερο από όσο μπορούσαμε τότε να φανταστούμε.

- Το Platforms Project είναι από σχεδιασμού του μια πολυμεσική εμπειρία. Τι σας ενέπνευσε ώστε να συμπεριλάβετε εγκαταστάσεις, βίντεο, περφόρμανς, workshops κ.λπ. στο πρόγραμμα;

Η σύγχρονη καλλιτεχνική παραγωγή δεν περιορίζεται σ’ ένα μέσο. Από την αρχή θέλαμε το Platforms Project να αντανακλά αυτή την πραγματικότητα. Η ζωγραφική, η γλυπτική, το βίντεο, η εγκατάσταση, η περφόρμανς και η «συμμετοχική» δράση συνυπάρχουν σήμερα χωρίς να χρειάζεται να μπαίνουν σε αυστηρά ξεχωριστές κατηγορίες. Επιπλέον, η περφόρμανς και οι δράσεις δίνουν μια άλλη διάσταση στη διοργάνωση: Το έργο «συμβαίνει» μπροστά στον θεατή και δημιουργεί μια σχέση στον πραγματικό χρόνο. Αυτό ταιριάζει πολύ με τη φιλοσοφία του Platforms Project, γιατί μας ενδιαφέρει η τέχνη ως διαδικασία «επικοινωνίας» και «συνάντησης».

- Σας ευχαριστεί η σημερινή εικόνα του θεσμού; Υπάρχουν πράγματα που θα θέλατε να δείτε σε μελλοντικές διοργανώσεις, τα οποία ίσως να μην έχουν πραγματοποιηθεί ακόμα, ή αυτό αλλάζει κάθε χρόνο σύμφωνα και με το παγκόσμιο γίγνεσθαι;

Φυσικά και με ευχαριστεί, κυρίως γιατί βλέπω ότι το Platforms Project έχει αποκτήσει μια ζωή πέρα από την αρχική του ιδέα. Έχει δημιουργήσει κοινότητες και σχέσεις που συνεχίζονται στον χρόνο. Ταυτόχρονα, δεν θα ήθελα ποτέ να θεωρήσουμε ότι έχει «ολοκληρωθεί». Η ανεξάρτητη καλλιτεχνική σκηνή αλλάζει συνεχώς, όπως αλλάζει και ο τρόπος με τον οποίο οι καλλιτέχνες παράγουν, επικοινωνούν και συνεργάζονται. Οι τεχνολογικές εξελίξεις, οι κοινωνικές και πολιτικές αλλαγές, η οικολογική κρίση, αλλά και οι νέες μορφές συλλογικότητας, επηρεάζουν αναπόφευκτα και την τέχνη. Θα ήθελα, λοιπόν, να συνεχίσει να μεγαλώνει το διεθνές δίκτυο, αλλά χωρίς να χαθεί η αρχική του ουσία: Η άμεση επικοινωνία, η ανεξαρτησία και η δυνατότητα διαφορετικών καλλιτεχνικών κοινοτήτων να συναντιούνται ισότιμα.

- Υπάρχουν σκέψεις το Platforms Project να ταξιδέψει κάποια στιγμή και εκτός Αθηνών;

Η Αθήνα αποτελεί τη βάση και την ταυτότητα του Platforms Project, αλλά η διεθνής του φύση μάς κάνει να σκεφτόμαστε διαρκώς νέες μορφές παρουσίας και συνεργασίας. Δεν θα ήθελα, ωστόσο, να γίνει απλώς ένα πρότζεκτ που θα «μεταφέρεται» από πόλη σε πόλη. Αν υπάρξει μια παρουσία εκτός Αθήνας, θα ήθελα να προκύψει μέσα από μια ουσιαστική συνεργασία με μια άλλη καλλιτεχνική κοινότητα ή έναν ανεξάρτητο θεσμό. Να δημιουργηθεί, δηλαδή, ένα νέο δίκτυο σχέσεων και όχι απλώς ένα ακόμη εκθεσιακό γεγονός.

- Τι ξεχωριστό έχει η φετινή διοργάνωση Platforms Project 2026; Ποια είναι μερικά από τα νέα πράγματα που το κοινό θα δει από τις 17 έως τις 20 Σεπτεμβρίου;

Το 2026 είναι μια ιδιαίτερα σημαντική χρονιά, γιατί πρόκειται για τη μεγαλύτερη διοργάνωση στην ιστορία του Platforms Project: 66 καλλιτεχνικές πλατφόρμες, περισσότεροι από 1.100 δημιουργοί και συμμετοχές από 22 χώρες. Παράλληλα, το πρόγραμμα έχει διευρυνθεί σημαντικά, με περφόρμανς, ομιλίες και ημερίδες, παρουσιάσεις βιβλίων, workshops, ξεναγήσεις και εκπαιδευτικές δράσεις. Έτσι, το Platforms Project γίνεται ακόμη περισσότερο ένας χώρος ενεργής συμμετοχής και όχι μόνο θέασης. Υπάρχει, επίσης, μία ακόμη σημαντική προσθήκη φέτος: Η «M#3, Moments, Meeting, Memories», στο Lofos Art Project, σε επιμέλεια της Liesbeth Bos και του Konstantin Economou. Η έκθεση συγκεντρώνει 43 καλλιτέχνες που έχουν συμμετάσχει σε προηγούμενες διοργανώσεις και λειτουργεί σαν μια αναδρομή στη μνήμη του Platforms Project. Νομίζω ότι αυτή η «συνύπαρξη» παρελθόντος και παρόντος είναι πολύ χαρακτηριστική για τη φετινή διοργάνωση. Από τη μία, έχουμε το μεγαλύτερο Platforms Project μέχρι σήμερα και από την άλλη, κοιτάζουμε πίσω για να δούμε τι έχει δημιουργηθεί μέσα σε αυτά τα 14 χρόνια. Γιατί τελικά η ιστορία του Platforms Project δεν είναι μόνο οι εκθέσεις που έγιναν, αλλά κυρίως οι άνθρωποι και οι σχέσεις που δημιουργήθηκαν μέσα από αυτές.