Peace2Peace: «Η γλώσσα μας είναι το βελονάκι και το όνειρό μας η ειρήνη»

Υπάρχουν άνθρωποι που νιώθεις πως τους ξέρεις πολύ πριν τους συναντήσεις. Έτσι ήταν για μένα η Χριστιάνα Μουζούρη. Από την Πράγα παρακολουθούσα το έργο μιας μικρής ομάδας γυναικών που κατάφερνε κάτι που έμοιαζε απίστευτο για την Κύπρο: να φέρνει κοντά ανθρώπους από διαφορετικές κοινότητες μέσα από την κοινή δημιουργία. Όταν βρέθηκα στην Κύπρο το καλοκαίρι του 2018, φρόντισα να πάω στην Πάφο για να τη συναντήσω. Η ιστορία, όμως, δεν ανήκει σε έναν άνθρωπο.

Το Peace2Peace / Connective Threads γεννήθηκε το 2016 στην Πάφο από τρεις γυναίκες: την εικαστικό Έλενα Δανιήλ, τη Χριστιάνα Μουζούρη και τη Nilgün Akın. Η αφορμή ήταν μια καλλιτεχνική παρέμβαση για το 2017, στο πλαίσιο των εκδηλώσεων όταν η Πάφος θα ήταν η Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης και η Έλενα είχε εξασφαλίσει άδεια να ντύσει με πλεκτά τη μεγάλη εμβληματική άγκυρα που βρίσκεται στο λιμανάκι της πόλης. Η ιδέα εξελίχθηκε γρήγορα σε κάτι πολύ μεγαλύτερο από ένα εικαστικό installation. Από εκείνη την άγκυρα ξεκίνησε ένα ταξίδι που συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Για αυτό το πανέμορφο ταξίδι, μίλησα πρόσφατα με την Έλενα Δανιήλ.

«Από την αρχή», μου είπε, «στόχος μας ήταν να χρησιμοποιήσουμε την τέχνη και ιδιαίτερα τις παραδοσιακές χειροτεχνίες ως κοινή γλώσσα επικοινωνίας και καλλιέργειας κουλτούρας ειρήνης».

Κοινή γλώσσα. Δεν θα ήταν τα ελληνικά, ούτε τα τουρκικά. Θα ήταν το σμιλί, όπως λέμε στην Κύπρο το βελονάκι. Μια τέχνη που για δεκαετίες περνούσε από χέρι σε χέρι στις γυναίκες αυτού του τόπου –Ελληνοκύπριες, Τουρκοκύπριες, Μαρωνίτισσες και Αρμένισσες– που χρησιμοποιούσαν τις ίδιες βελονιές, τα ίδια σχέδια, πολύ πριν η Κύπρος χωριστεί στα δύο. Μια γλώσσα χωρίς ανάγκη μετάφρασης, γιατί δεν εξαρτάται από τις λέξεις. Η ομάδα πήρε αυτή την κοινή πολιτιστική μνήμη και την έκανε εργαλείο συνάντησης.

Μια διακοινοτική πρωτοβουλία γυναικών για την ειρήνη

Το Peace2Peace ξεκίνησε ως μια δικοινοτική πρωτοβουλία. Σήμερα συμμετέχουν γυναίκες από όλες τις κοινότητες της Κύπρου, αλλά και γυναίκες από πολλές άλλες χώρες που έχουν κάνει την Κύπρο πατρίδα τους. «Η πολυμορφία της ομάδας αποτελεί βασικό στοιχείο της ταυτότητάς μας», μου εξηγεί η Έλενα.

Συναντιούνται, πλέκουν, δημιουργούν δημόσια installation, ανταλλάσσουν ιστορίες και, σχεδόν χωρίς να το αντιλαμβάνονται, χτίζουν κάτι πολύ πιο δύσκολο από ένα έργο τέχνης. Αποδεικνύουν ότι η συνεργασία μπορεί να αρχίσει από κάτι τόσο απλό όσο μια κλωστή. Χτίζουν εμπιστοσύνη. Και η εμπιστοσύνη είναι η πιο πολύτιμη πρώτη ύλη της ειρήνης.

Η Έλενα μου εξηγεί: «Μέχρι σήμερα η ομάδα αποτελείται από γυναίκες, καθώς η πρωτοβουλία επικεντρώνεται στη δύναμη της συνεργασίας των γυναικών και λειτουργεί ως ένας ασφαλής χώρος όπου τα άτομα που συμμετέχουν μπορούν να εκφραστούν δημιουργικά, να ανταλλάξουν εμπειρίες και να χτίσουν σχέσεις εμπιστοσύνης μέσα από τη συλλογική δημιουργία».

Αυτή η φράση δεν είναι απλώς οργανωτική πληροφορία. Είναι η εξήγηση πώς η κοινότητά τους αντέχει τόσα χρόνια. Αντέχει επειδή κατάφεραν να δημιουργήσουν έναν χώρο όπου αισθάνονται ασφαλείς να είναι ο εαυτός τους. Κι αυτό είναι πολύ πιο δύσκολο από το να οργανώσεις μια έκθεση.

Συχνά συζητούμε για το Κυπριακό σαν να είναι αποκλειστικά υπόθεση των διαπραγματευτών. Δεν είναι. Οι ηγέτες μπορούν να διαπραγματευθούν μια συμφωνία. Δεν μπορούν όμως να δημιουργήσουν σχέσεις εμπιστοσύνης ανάμεσα στους ανθρώπους. Αυτές γεννιούνται αλλού: όταν συνεργάζεσαι με κάποιον, όταν δημιουργείς μαζί του, όταν μοιράζεσαι τον χρόνο, τον κόπο και τη χαρά ενός κοινού έργου.

Η ειρήνη αρχίζει όχι όταν υπογράφονται τα χαρτιά, αλλά όταν οι άνθρωποι παύουν να είναι άγνωστοι μεταξύ τους. Αυτό ακριβώς κάνει το Peace2Peace εδώ και δέκα χρόνια.

Οι εικαστικές παρεμβάσεις τους άφησαν το αποτύπωμά τους στο λιμανάκι της Πάφου, στο Μπουγιούκ Χαν στην κατεχόμενη Λευκωσία, στην Πράσινη Γραμμή, στον Άγιο Σωζόμενο –το μικτό ερειπωμένο χωριό κοντά στη Λευκωσία–, σε δημόσιους χώρους σε ολόκληρη την Κύπρο.

Peace2Peace: Χίλια χέρια, χίλιες ιστορίες

Το πιο πρόσφατο έργο, «Χίλια χέρια, χίλιες ιστορίες: Κοινός τόπος», φιλοξενείται στο Μεσαιωνικό Κάστρο της Λεμεσού. Χιλιάδες πλεκτά λουλούδια, δημιουργημένα από δεκάδες γυναίκες, ενώθηκαν σε μια ενιαία εικαστική σύνθεση. Μια πανέμορφη εγκατάσταση, αλλά και η ορατή απόδειξη ότι η συλλογική δημιουργία μπορεί να υπερβεί διαχωριστικές γραμμές, γλώσσες και προκαταλήψεις.

«Μεγάλο μέρος των δράσεών μας έχει υλοποιηθεί με εθελοντική εργασία και κατά τη διάρκεια της πορείας μας έχουμε συνεργαστεί με διάφορους οργανισμούς και φορείς, ανάλογα με το κάθε έργο», αναφέρει η εικαστικός Έλενα Δανιήλ και συνεχίζει: «Μετά την πρώτη σημαντική συνεργασία μας που εντάχθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης - Πάφος 2017, ακολούθησαν συνεργασίες με πολιτιστικούς οργανισμούς, δήμους και άλλους υποστηρικτές στην Κύπρο. Το πιο πρόσφατο έργο μας, “Χίλια χέρια, Χίλιες ιστορίες: κοινός τόπος”, υλοποιήθηκε με τη στήριξη του Τμήματος Αρχαιοτήτων του Υφυπουργείου Πολιτισμού στο πλαίσιο των Ευρωπαϊκών Ημερών Αρχαιολογίας».

Μέχρι πρόσφατα λειτουργούσαμε μέσα από μια άτυπη συλλογικότητα βασισμένη στον εθελοντισμό και τη συνεργασία, με τον συντονισμό να γίνεται από τη Χριστιάνα Μουζούρη και τη Nilgun Akin και την καλλιτεχνική επιμέλεια από εμένα, ενώ πολλά μέλη συνέβαλαν ενεργά στην οργάνωση των δράσεων, ανάλογα με το κάθε έργο.

Η Χριστιάνα Μουζούρη, ως συνιδρύτρια του Peace2Peace, ήταν μία από τις σημαντικότερες κινητήριες δυνάμεις του. Η συμβολή της ήταν καθοριστική τόσο στη διαμόρφωση της φιλοσοφίας της ομάδας όσο και στην ανάπτυξη των δράσεών της».

Η Χριστιάνα έφυγε πολύ νωρίς. Δεν πρόλαβε να δει τα τελευταία έργα. Πρόλαβε όμως να συμβάλει αποφασιστικά στη δημιουργία εκείνης της κοινότητας που συνεχίζει την προσπάθεια. «Με το πάθος, τη γενναιοδωρία και την αφοσίωσή της», μου είπε η Έλενα, «ενέπνευσε δεκάδες γυναίκες να συμμετάσχουν και άφησε ένα ανεξίτηλο αποτύπωμα στην ιστορία του Peace2Peace».

Σήμερα η ίδια συνεχίζει ως επικεφαλής της δράσης, ενώ τη θέση της Τουρκοκύπριας συντονίστριας έχει αναλάβει η Birgül Kılıç Yıldırım.

Το Peace2Peace/Connective Threads είναι πια εγγεγραμμένος μη κερδοσκοπικός οργανισμός και συνεχίζει να αναπτύσσει καλλιτεχνικά και κοινωνικά προγράμματα στην Κύπρο και στο εξωτερικό, διατηρώντας όμως την ίδια συλλογική φιλοσοφία που το χαρακτηρίζει από την ίδρυσή του. «Πρόσφατα…», μου λέει με μεγάλη ικανοποίηση, «…εγκρίθηκε και η πρώτη ευρωπαϊκή χρηματοδότηση μέσω του προγράμματος Erasmus+, γεγονός που σηματοδοτεί ένα νέο κεφάλαιο στην πορεία μας».

Οι εγκαταστάσεις που έχουν δημιουργήσει μέχρι σήμερα είναι αναμφισβήτητα εντυπωσιακές. Το ακόμα όμως μεγαλύτερο επίτευγμά τους είναι η δημιουργία μιας συνεκτικής κοινότητας με όραμα και στόχο. «Η γλώσσα μας είναι το βελονάκι και το κοινό μας όνειρο είναι η ειρήνη», δηλώνει η ομάδα.

Μια κοινότητα που αποδεικνύει πως η ειρήνη δεν είναι μια αφηρημένη ιδέα ούτε ένα κεφάλαιο σε κάποιο σχέδιο λύσης. Είναι κάτι που καλλιεργείται αργά, με υπομονή, με κοινές εμπειρίες και πάνω απ’ όλα, με εμπιστοσύνη.

Όπως ένα πλεκτό. Βελονιά τη βελονιά.