Νάσος Δάφνης: Ποιος ήταν ο Έλληνας εικαστικός - Η γεωμετρική αφαίρεση και οι τοιχογραφίες City Walls Inc.
Ανάμεσα στους Έλληνες καλλιτέχνες που διακρίθηκαν στη μεταπολεμική Νέα Υόρκη, ο Νάσος Δάφνης κατέχει μια ξεχωριστή θέση. Πρωτοπόρος της γεωμετρικής αφαίρεσης και των μνημειακών τοιχογραφιών στον δημόσιο χώρο, συνέδεσε την ελληνική εμπειρία με τη διεθνή πρωτοπορία. Ο Νάσος Δάφνης (1914–2010), γεννημένος στις Κροκεές Λακωνίας, μετανάστευσε στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1930 και κατάφερε να διαγράψει μσπουδαία διεθνή πορεία, παραμένοντας ωστόσο σχετικά άγνωστος στο ευρύ ελληνικό κοινό μέχρι σήμερα.
Προτού αφιερωθεί ολοκληρωτικά στην τέχνη, εργάστηκε επί σειρά ετών ως καλλιεργητής παιωνιών, ενώ παράλληλα σπούδασε στην Art Students League της Νέας Υόρκης, στην Académie Frochot στο Παρίσι και στο Istituto Statale d'Arte της Φλωρεντίας. Τα πρώτα του έργα κινούνται ανάμεσα στη ναΐφ ζωγραφική, τον σουρεαλισμό και τις αναφορές στην ελληνική μυθολογία, τη θρησκεία και τις παιδικές του αναμνήσεις από τη Λακωνία.
Το σημείο καμπής ήταν το 1950, όταν επισκέφθηκε ξανά την Ελλάδα. Ο ίδιος περιγράφει πως η ένταση του ελληνικού φωτός έκανε τα αντικείμενα να φαίνονται σχεδόν επίπεδα, μεταβάλλοντας ριζικά την αντίληψή του για τη ζωγραφική. Από εκείνη τη στιγμή εγκαταλείπει τη μέχρι τότε εικαστική του γλώσσα και στρέφεται στη γεωμετρική αφαίρεση και στο καθαρό χρώμα, δημιουργώντας το προσωπικό του ιδίωμα στο πλαίσιο της hard-edge ζωγραφικής. Τα έργα αυτής της περιόδου χαρακτηρίζονται από έντονες χρωματικές αντιθέσεις, αυστηρές γεωμετρικές φόρμες και επίπεδες επιφάνειες. Ο ίδιος αναφερόταν στα «έντονα μπλε της Μεσογείου» και στα ζωηρά χρώματα που, όπως πίστευε, χαρακτήριζαν ήδη τη μινωική ζωγραφική. Δεν πρόκειται για μια κυριολεκτική αναπαράσταση της ελληνικής φύσης, αλλά για μια αφαιρετική μεταφορά της εμπειρίας του ελληνικού φωτός.
«Palace in Minos» (Παλάτι στη Μινώα) του Νάσσου Δάφνη
Η ελληνική μυθολογία παραμένει διαρκώς παρούσα στο έργο του. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο πίνακας «Ο Χρυσός Μίτος της Αριάδνης» (1988), όπου ο γνωστός μύθος μετασχηματίζεται σε αυστηρά γεωμετρική σύνθεση. Την ίδια χρονιά, μετά από νέο ταξίδι στην Κρήτη, δημιουργεί τη σειρά Αιγαίο, στην οποία ανήκει και το έργο «Παλάτι του Μίνωα». Οι μυθολογικές αναφορές δεν λειτουργούν αφηγηματικά, αλλά μετατρέπονται σε αφαιρετικές δομές, αποδεικνύοντας ότι η ελληνική πολιτισμική μνήμη παραμένει ενεργή ακόμη και μέσα στην πιο αυστηρή γεωμετρία.
«Ο χρυσός Μίτος τη Αριάδνης» (Ariadnis Golden Thread), 1988, του Νάσσου Δάφνη
«Γεννήθηκα σε ένα χωριό κοντά στη Σπάρτη και η ανατροφή μου υπήρξε μάλλον στρατιωτική», είχε δηλώσει ο ίδιος, αποδίδοντας με χιούμορ την πειθαρχία και την αυστηρότητα που χαρακτηρίζουν τις συνθέσεις του. Ανέπτυξε τη δική του χρωματική θεωρία βασισμένη στα τρία βασικά χρώματα –κόκκινο, κίτρινο και μπλε– ενώ η χρήση γυαλιστερών βιομηχανικών επιφανειών και αργότερα εποξειδικών υλικών έδωσε στα έργα του μια έντονη αίσθηση χωρικότητας.
Από τις αρχές της δεκαετίας του 1960 στρέφεται στην τρίτη διάσταση και γίνεται ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της δημόσιας τέχνης στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ως ιδρυτικό μέλος της ομάδας City Walls Inc., της πρώτης οργανωμένης πρωτοβουλίας καλλιτεχνών για μεγάλες τοιχογραφίες στον δημόσιο χώρο, συμβάλλει στη μεταμόρφωση της εικόνας της Νέας Υόρκης. Ανάμεσα στα σημαντικότερα έργα αυτής της περιόδου ξεχωρίζει η μνημειακή τοιχογραφία Times Square Arlen Building (1972), στην πλατεία Times.
Η διεθνής αναγνώριση του Δάφνη συνδέθηκε στενά με τη θρυλική Leo Castelli Gallery, τη σημαντικότερη ίσως γκαλερί της μεταπολεμικής αμερικανικής τέχνης. Εκεί εκθέτει δίπλα σε ονόματα όπως οι Andy Warhol, Jasper Johns, Robert Rauschenberg, Richard Serra, Ellsworth Kelly και Claes Oldenburg. Σε μια χαρακτηριστική φωτογραφία του Hans Namuth, τραβηγμένη το 1982 για την 25η επέτειο της γκαλερί, ο Δάφνης βρίσκεται ανάμεσα στους σημαντικότερους εκπροσώπους της αμερικανικής πρωτοπορίας, επιβεβαιώνοντας τη θέση του στον διεθνή εικαστικό χάρτη.
Το 1980 ο Δάφνης υπήρξε από τους πρώτους καλλιτέχνες που αξιοποίησαν συστηματικά τον ηλεκτρονικό υπολογιστή ως εργαλείο σχεδιασμού, ανοίγοντας νέους δρόμους στη σχέση τέχνης και ψηφιακής τεχνολογίας. Η συμβολή του δεν περιορίζεται επομένως μόνο στη γεωμετρική ζωγραφική, αλλά επεκτείνεται και στη μεθοδολογία της σύγχρονης καλλιτεχνικής παραγωγής.
Nassos Daphnis. City Wall # 1. Madison Square Park. Madison Avenue & 26th East str. Νέα Υόρκη, Σεπτέμβριος 1969
Nassos Daphnis. City Wall # 2. West Side Highway. 620 West 47th str. & West Side Highway, Νέα Υόρκη, Ιούλιος 1971
Nassos Daphnis. City Wall # 3. Times Square Arlen Building. 1500 Broadway & 43rd str. Νέα Υόρκη, Ιούνιος 1972
Ο Νάσος Δάφνης απέδειξε ότι η ελληνικότητα δεν εκφράζεται μόνο μέσα από την απεικόνιση αρχαιοτήτων ή παραδοσιακών θεμάτων. Στο έργο του μετασχηματίζεται σε φως, γεωμετρία, χρώμα και ρυθμό. Μέσα από αυτή τη διαδρομή κατάφερε να ενώσει τη μνήμη της Ελλάδας με τη γλώσσα της διεθνούς πρωτοπορίας, αφήνοντας ένα έργο που εξακολουθεί να συνομιλεί δημιουργικά με τη σύγχρονη τέχνη.
Έργα του παρουσιάζονται στη Fondation CAB, στο Saint-Paul De Vence στη Γαλλική Ριβιέρα, όπου το έργο του παρουσιάζεται μαζί με εκείνο της Αμερικανίδας γλύπτριας Rita McBride. Η έκθεση με τον τίτλο «Abstract Constructions» θα διαρκέσει μέχρι την 31η Οκτωβρίου 2026.
Από την Παναγία που θήλαζε τον Χριστό μέχρι τη σύγχρονη τέχνη, η ιστορία του αποκαλύπτει πολλά περισσότερα για την κοινωνία παρά για το ίδιο το γυναικείο σώμα
Μαρίνα Καρέλλα, Αλεξάνδρα Αθανασιάδη, Νικομάχη Καρακοστάνογλου και Δέσποινα Φλέσσα δημιουργούν έναν διάλογο γύρω από τις έννοιες της συνέχειας, της μεταμόρφωσης και της εξέλιξης
Η επιμελήτρια της 9ης Μπιενάλε συζητά με τους Y2K architects και το Studio Precarity για την αρχιτεκτονική, την οπτική ταυτότητα, τις δυσκολίες και την κληρονομιά της διοργάνωσης
17°
