Νίκος Κασκούρας: O καλλιτέχνης μας ξεναγεί λίγο πριν τα εγκαίνια της έκθεσής του στην Alma Gallery

Συναντηθήκαμε με τον Νίκο Κασκούρα στην Γκαλερί Άλμα δύο μέρες πριν τα εγκαίνια της νέας του έκθεσης «Η σημαίνουσα σιωπή». Τα περισσότερα έργα ήταν ήδη στη θέση τους και η συζήτηση με τον καλλιτέχνη και την επιμελήτρια Μαρία Αλμπάνη κινήθηκε γύρω από τις λεπτομέρειες. Την προηγούμενη μέρα, στο στήσιμο είχε συντελέσει και ο Μάριος Σπηλιόπουλος, λόγω της μεγάλης φιλίας που τον συνδέει με τον καλλιτέχνη. Άλλωστε, όπως μου ανέφερε: «μεταξύ μας μπορούμε να εκφράζουμε ελεύθερα τις απόψεις μας, χωρίς να σκεφτόμαστε πώς θα το πάρει ο άλλος». 

Ο Νίκος Κασκούρας μας ξεναγεί στη «Σημαίνουσα σιωπή» στην Γκαλερί Άλμα

Τα έργα δεν έχουν χρονολογίες, ενώ τα περισσότερα δεν είναι καν υπογεγραμμένα. Αυτό ήταν και ένα από τα σημαντικότερα πεδία διαφωνίας του Κασκούρα με τον Σπηλιόπουλο. Ο τελευταίος επιμένει για το πόσο σημαντικό είναι να υπογράφει τα έργα του και φυσικά να τα χρονολογεί. Στην παρούσα έκθεση θα βρούμε πίνακες που έχει φιλοτεχνήσει τα τελευταία 5 χρόνια αλλά και μερικά παλιότερα, όλα εμπνευσμένα από εικόνες της Αθήνας που έχει ζήσει, καθώς, όπως μου ανέφερε, ζει στα Εξάρχεια –με κάποια διαλείμματα– από το 1968. 

Παρατηρώ πως στον επάνω όροφο, στην είσοδο της γκαλερί, υπάρχει περισσότερο χρώμα –και ειδικά κόκκινο– και λιγότερο μαύρο στα έργα που έχουν επιλέξει. «Όχι, έχει αρκετό μαύρο και εδώ», μου απαντά ο Νίκος Κασκούρας. Ο Μάριος Σπηλιόπουλος, από την άλλη, φαίνεται να συμφωνεί περισσότερο μαζί μου. «Έχοντας στήσει έναν μεγάλο αριθμό εκθέσεων, και επειδή βρισκόμαστε σε γκαλερί, θεώρησα ότι έπρεπε στην είσοδο να μπουν έργα που να προσελκύουν το μάτι ακόμα και του πολυάσχολου επιχειρηματία που θα κάνει ένα μικρό πέρασμα από την γκαλερί. Αν τον κερδίσεις με τα πρώτα έργα, μπορεί να κατέβει και κάτω». 

Τα δύο πρώτα έργα της έκθεσης έχουν άρωμα Εξαρχείων του τότε και του τώρα. Το πρώτο είναι μια σκηνή από το μπαρ «Ο ένοικος» όπου σύχναζαν παλιά και οι δύο καλλιτέχνες. «Είμαστε τα παιδιά της Καλλιδρομίου», αναφέρουν. «Τα Εξάρχεια ήταν κάποτε μια καταπληκτική γειτονιά διανοούμενων. Τώρα αυτό δεν υπάρχει. Αντιθέτως στις καθημερινές μου βόλτες συναντώ ανθρώπους με μεγάλες οικονομικές δυσκολίες και δεν ξέρω πώς μπορεί να αλλάξει αυτό», αναφέρει ο Νίκος Κασκούρας. Το δεύτερο έργο είναι ένα παιδί που κρατά μια μολότοφ, η οποία όμως μοιάζει με μπουκέτο λουλουδιών, όπως παρατηρεί ο Μάριος Σπηλιόπουλος. 

Στον κάτω χώρο τα πράγματα είναι λίγο πιο σκοτεινά, «είναι η κατάβαση στον Άδη» μέσα από τα έργα του καλλιτέχνη, όπως παρατηρεί ο Μάριος Σπηλιόπουλος. Αυτό δεν σημαίνει βέβαια ότι δεν υπάρχουν και φωτεινά σημεία. Ένα από τα πιο φωτεινά έργα της έκθεσης είναι το τοπίο όπου συνδυάζεται ο ήλιος με το φεγγάρι, που διακρίνω πίσω από τον καλλιτέχνη.

Οι φιγούρες του Νίκου Κασκούρα

Είναι πολύ χαρακτηριστικές οι φιγούρες του ζωγράφου, φτιαγμένες με έντονες πινελιές, όπου η χειρονομία αντικατοπτρίζει την ένταση του σώματος. Χαρακτηριστικό έργο της έκθεσης ο Μαρσύας, γνωστός από τη μυθολογία. Ένας πολύ καλός μουσικός που διαπράττει ύβρη καθώς αισθάνεται ότι μπορεί να ξεπεράσει τον θεό Απόλλωνα σε μουσική δεινότητα. Προφανώς κάτι τέτοιο δεν είναι εφικτό, οπότε ο Μαρσύας τιμωρείται με μαρτυρικό θάνατο από τον θεό του Ολύμπου. «Κάπως έτσι βλέπω κι εγώ τον καλλιτέχνη. Κάνει μια δουλειά που δεν είναι χρήσιμη και μεταφέρει στον καμβά του αλήθειες σαν αυτές που λέγονται στη μυθολογία, που δυστυχώς δεν γνωρίζουμε τόσο καλά σήμερα», λέει ο Νίκος Κασκούρας. Άλλωστε για εκείνον, η τέχνη δεν γίνεται για διασκέδαση.

Αυτό το πλέγμα που κυριαρχεί στα έργα του είναι ένας τρόπος γραφής που τον ξεκίνησε κάποια στιγμή και έγινε χαρακτηριστικό της δουλειάς του, όπως αναφέρει. Επειδή συχνά ξεπηδούν μορφές μέσα από τα πλέγματα αυτά, ο καλλιτέχνης βάζει τον θεατή να αναρωτηθεί «Ποιος είναι μέσα στη φυλακή; Αυτός που απεικονίζεται ή εγώ; Το ερώτημα γίνεται υπαρξιακό». 

Ο Μάριος Σπηλιόπουλος τον χαρακτηρίζει ως έναν πραγματικό εξπρεσιονιστή, παρόλο που δεν είναι καθόλου υπέρ των κατηγοριοποιήσεων. «Το έργο του κρύβει μια υπαρξιακή αγωνία. Η ζωγραφική του είναι ξεκάθαρα ανθρωποκεντρική. Δεν κάνει πορτρέτα, αλλά ιδέες ανθρώπων. Μάλιστα εμφανίζει τους ανθρώπους σε ένα οριακό σημείο, εκεί που πάει να διαλυθεί η εικόνα και να γίνει χρώμα. Μπαίνει ολόκληρος μέσα στη ζωγραφική πράξη, με πάρα πολύ λιτά ζωγραφικά μέσα». Ζωγραφίζει τους άστεγους που συναντάμε στους δρόμους της Αθήνας και πολλές φορές κάνουμε πως δεν τους βλέπουμε. «Αυτά τα έργα είναι σαν ρεπορτάζ για τους αβέβαιους καιρούς που ζούμε». 

Τα νυχτερινά τοπία και η αγάπη στη νύχτα

Η νύχτα ήταν πάντοτε ένα στοιχείο έμπνευσης για τον Νίκο Κασκούρα – αν και η λέξη «έμπνευση» δεν του αρέσει. Θυμάται μικρό παιδί να ακούει τα παραμύθια που του έλεγε η γιαγιά του για νεράιδες, κι εκείνον να τα σκέφτεται τη νύχτα και να πλάθει εικόνες με τη φαντασία του. Άλλωστε στο σκοτάδι τα πάντα οξύνονται. Ένας θόρυβος, το κράξιμο μιας κουκουβάγιας: όταν όλα γύρω είναι μαύρα, προσπαθείς να βάλεις τη φαντασία σου να δουλέψει. Γι' αυτό και οι σκηνές που ζωγραφίζει είναι συνήθως νυχτερινά τοπία. Εξ ού και το μαύρο χρώμα, που για εκείνον είναι απλώς ένα χρώμα σαν όλα τα άλλα. 

Τα γλυπτά του Νίκου Κασκούρα

Πέρα από τα ζωγραφικά έργα, στην έκθεση θα δούμε και κάποια γλυπτά του Νίκου Κασκούρα σε διάλογο με τους πίνακές του. Τα βασικά υλικά του εδώ είναι ο γύψος και το ξύλο, ενώ συνήθως δεν υπάρχει χρώμα. Αφορμή για να ασχοληθεί με τη γλυπτική ήταν η γνωριμία του με έναν λαϊκό γλύπτη στην Αίγινα, τον Νίκο Σκλάβαινα, ο οποίος σκάλιζε μορφές πάνω στην πέτρα. Αυτό συνέβη πριν 20-25 χρόνια και συνεχίζεται, όχι βέβαια με την ίδια συχνότητα με τη ζωγραφική. Όποτε πάντως έχει διάθεση, αφήνει τα πινέλα του και πιάνει τον γύψο. Και εδώ τα έργα του κινούνται στο ίδιο στιλ, βλέπουμε έντονα και πάλι τη χειρονομία του καλλιτέχνη πάνω στο υλικό. Αγαπημένο του έργο, ένας άνθρωπος που ρεμβάζει το ηλιοβασίλεμα, καθώς είναι μια στιγμή της ημέρας που αγαπά πολύ. Και ποιος δεν την αγαπά άλλωστε;

Η Αθήνα του Νίκου Κασκούρα

Ζώντας στα Εξάρχεια το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του, παρατηρεί με το δικό του ιδιαίτερο βλέμμα τις αλλαγές της περιοχής και τις καταγράφει στα έργα του. Παραδέχεται ότι ενδεχομένως τα παλιότερα έργα του να ήταν πιο φωτεινά. Ζωγραφίζει το μπαρ «Ο Ένοικος», όπου σύχναζαν καλλιτέχνες και συγγραφείς τη δεκαετία του 1970. Έπειτα, τα κλειστά καταστήματα στο Κολωνάκι και τις ταμπέλες «Ενοικιάζεται». Και στη συνέχεια, τα ψηλά σκοτεινά κτίρια που διαδέχτηκαν τις μονοκατοικίες, αλλά και τους άστεγους της πόλης. «Ζωγραφίζω ό,τι ζω κάθε φορά», ομολογεί. «Υπερασπίζομαι την εντοπιότητα της τέχνης και θεωρώ ότι ο πολιτιστικός πλουραλισμός είναι o πλούτος της κάθε χώρας. Άλλωστε, για να παραφράσω τα λόγια του Βάρναλη, η τέχνη, για να είναι οικουμενική, πρέπει να βασίζεται στην εντοπιότητα». 

Το προσωπικό που γίνεται οικουμενικό

Ο Νίκος Κασκούρας ζωγραφίζει ακατάπαυστα, όπως άλλωστε έκαναν όλοι οι εξπρεσιονιστές. Είναι τόσα πολλά τα έργα που φτιάχνει, που και ο ίδιος δεν γνωρίζει πόσα έχει δημιουργήσει. Όπως μου αποκάλυψε ο Μάριος Σπηλιόπουλος: «την ώρα που στήναμε την έκθεση, του "έκλεψα" ένα έργο και του το είπα αφού είχα φύγει για το σπίτι μου. Εκείνος δεν το είχε καταλάβει. Για μένα, η σπουδαιότητα των έργων του έγκειται στη σιωπή και την εσωτερικότητά τους. Άλλωστε το ακραία προσωπικό που βγαίνει από μέσα σου είναι οικουμενικό και παγκόσμιο».

ΙΝFO
Eγκαίνια 29 Ιανουαρίου, στις 19:00
Δείτε περισσότερα για την έκθεση στον city guide της Athens Voice