Κιάρα Σουγκανίδου: Στα έργα μου επανασυνθέτω μαζί το χρώμα και το χαρτί

Η Κιάρα Σουγκανίδου παρουσιάζει τη νέα της έκθεση στην Γκαλερί Contemporary Athens, σε επιμέλεια του Γιώργου Μυλωνά. Περίπου 30 έργα που φιλοτέχνησε τα τελευταία πέντε χρόνια θα εκτίθενται στον χώρο της γκαλερί, χωρισμένα σε οκτώ διαφορετικές ενότητες. Ο τίτλος του όλου πρότζεκτ, που προέκυψε αφού είχε αποφασιστεί περίπου και πώς θα στηθούν στον χώρο τα έργα, παραπέμπει σε ένα μυθιστόρημα-δοκίμιο του Ενρίκε Βίλα-Μάτας. Με αφορμή το «Vis motrix», η εικαστικός μάς αποκάλυψε το πώς δούλεψε την έκθεση με τον επιμελητή, πώς επεξεργάζεται τα χρώματα και τα υλικά της, πώς καταλήγει στους τίτλους των έργων της αλλά και πώς αποφάσισε να αφιερωθεί στην τέχνη, ενώ ήταν χρόνια δημοσιογράφος, και ποιες ήταν οι επιρροές της. 

Κιάρα Σουγκανίδου: Συνέντευξη για την έκθεση «Vis Motrix» στην Γκαλερί Contemporary Athens

«Vis motrix»: Πώς καταλήξατε σε αυτόν τον τίτλο; Ποια είναι η κινητήρια δύναμη της ζωγραφικής σας έμπνευσης και δημιουργίας;
Ο τίτλος ήρθε τυχαία, το καλοκαίρι του 2025. Η επιλογή των έργων είχε ήδη γίνει, το πώς θα ήταν στημένη περίπου η έκθεση είχε αποφασιστεί και τότε, κατά σύμπτωση, έπεσα πάνω στο «Vis motrix», στο μυθιστόρημα-δοκίμιο του Ενρίκε Βίλα-Μάτας, με τίτλο «Στο Κάσελ δεν υπάρχει λογική». Θέμα του πεζογραφήματος είναι η συμμετοχή του συγγραφέα ως προσκεκλημένου-εκθέματος στην Documenta 13, που διοργανώθηκε στο Κάσελ το 2012. Αυτό λοιπόν που περιέγραφε, πολύ διασκεδαστικά, ως vis motrix ο Βίλα-Μάτας, ένα αίσθημα ορμής που του προκάλεσε η επίσκεψή του σε ένα ή περισσότερα εκθέματα, το αισθάνθηκα οικείο. Και είπα: αυτός είναι ο τίτλος. Το απόσπασμα του Βίλα-Μάτας που περιγράφει τον όρο vis motrix είναι το μόττο στον κατάλογο της έκθεσης.

Πόσα έργα θα δούμε στην έκθεση; Είναι όλα φιλοτεχνημένα τα τελευταία χρόνια; Πόσον καιρό δουλεύετε πάνω σε αυτό το πρότζεκτ;
Θα εκτεθούν αρκετά έργα, περίπου 30, τα οποία μοιράζονται σε 8 ενότητες. Όλη αυτή η δουλειά διήρκεσε περίπου 5 χρόνια, από το 2019 ως το 2024. Με έναν τρόπο η μία ενότητα οδηγούσε στην άλλη, οπότε και το στήσιμο της έκθεσης είναι ανάλογο.

Πώς συνεργαστήκατε με τον επιμελητή Γιώργο Μυλωνά στο «χτίσιμο» του κόνσεπτ της έκθεσης;
Με τον Γιώργο Μυλωνά αρχίσαμε να σκεφτόμαστε και δουλεύουμε αυτή την έκθεση από το 2023. Το concept ήταν να δείξουμε τη δουλειά ως μία διαδοχική μελέτη της ρευστής φόρμας με προσωπικές γραφές και τεχνικές, οι οποίες εξελίσσονται ή μεταλλάσσονται από ενότητα σε ενότητα. Αλλά πάντα κοινός παρονομαστής είναι η ρευστή φόρμα.

Υπάρχει πολύ χρώμα στα έργα σας. Πώς το χρησιμοποιείτε στην τέχνη σας; Πόσο σημαντικό είναι για να δώσει το εικαστικό αποτέλεσμα στο οποίο προσβλέπετε;
Οι ποιότητες που δίνει το χρώμα είναι, φυσικά, το πρώτο ζητούμενο για μένα σε μία γραφή. Αυτές δημιουργούν τις φόρμες αλλά και τη δομή του έργου. Οι ποιότητες αυτές προκύπτουν όμως, όχι από το ίδιο το χρώμα, αλλά από την επεξεργασία του παράλληλα με την επεξεργασία του χαρτιού. Ας πούμε ότι με έναν τρόπο, πάνω στο έργο, προσπαθώ να αναλύσω και να επανασυνθέσω μαζί το χρώμα και το χαρτί. Και τελικά θέλω να τα ενοποιήσω, να τα κάνω ένα. Σε πολλές περιπτώσεις, ακολουθεί μία δεύτερη ενοποίηση, του ολοκληρωμένου έργου πάνω σε κάμποτ. Οπότε πια το χαρτί, γίνεται ένα με το ύφασμα. Αυτή είναι μία τεχνική συντήρησης, το λεγόμενο μαρουφλάρισμα, το οποίο όμως λειτουργεί καλά σε ορισμένα έργα και αναδεικνύει ακόμη περισσότερο το χρώμα.

Ποια είναι τα αγαπημένα σας υλικά που αποτυπώνουν καλύτερα στον καμβά όλα όσα θέλετε να εκφράσετε μέσω της τέχνης σας;
Χαρτί, νερό και χρώμα. Με αυτή τη σειρά. Το χαρτί οδηγεί με τη χρήση του νερού και το χρώμα ακολουθεί με τη βοήθεια του χεριού. Κι όταν λέω «με τη βοήθεια» το εννοώ. Στην έκθεση υπάρχουν και έργα, η ενότητα «Νάιλον» για παράδειγμα, στα οποία το χέρι δεν ήρθε ποτέ σε επαφή με τη ζωγραφική επιφάνεια. Αλλά ούτε και το μάτι την έβλεπε. Αυτά τα έργα έγιναν εντελώς τυφλά, με τη χρήση του νάιλον.

Πώς καταλήγετε στους τίτλους των έργων σας; Από το «La chute» και το «Horse riding on ice» μέχρι το «Διαδρομή 1-Mauve», «Black 1- Monster», οι τίτλοι προκύπτουν κατόπιν εορτής ή υπάρχει από πίσω μια ιδέα που εξελίσσεται;
«Επειδή όλη η ζωγραφική μου, καθοδηγείται από το τυχαίο, οι τίτλοι έρχονται πάντα μετά. Όταν βλέπω το έργο ολοκληρωμένο, τότε επιλέγω τον τίτλο. Αν η θέαση του έργου τη στιγμή που το τελειώνω μου φέρει αυτόματα μια λέξη ή μια φράση στο μυαλό, σε ό,τι γλώσσα να’ναι, τότε αυτός θα είναι ο τίτλος. Καμιά φορά ο τίτλος μπορεί να φέρει την ονομασία μίας ενότητας όπως για παράδειγμα η Διαδρομή ή το Monster. Τα νούμερα και τα χρώματα στους τίτλους είναι θέμα κατηγοριοποίησης για το αρχείο μου.

Πότε ολοκληρώνεται για σας ένα έργο; Ποιοι είναι εκείνοι οι παράγοντες που ορίζουν την τελευταία σας πινελιά; Και πόσον χρόνο μπορεί να πάρει για να ολοκληρωθεί;
Κάπως το καταλαβαίνεις όταν ένα έργο ολοκληρώνεται αλλά ο τρόπος δεν είναι πάντα ο ίδιος. Πάντως σίγουρα, για να αισθανθώ ότι έχω ολοκληρώσει κάτι πρέπει να είμαι ΟΚ με τη δομή, πρέπει τα χρώματα να είναι στη θέση τους και να αφηγούνται την ιστορία τους και πρέπει να είμαι ικανοποιημένη με την επεξεργασία του χαρτιού. Δηλαδή πρέπει να ξέρω ότι έχω φέρει το χαρτί στο όριό του. Ό,τι παραπάνω δεν έχει.
Ο χρόνος ολοκλήρωσης όμως της διαδικασίας είναι παιζόμενος. Όταν σταματάει η επεξεργασία του χαρτιού, αναλόγως με τα υλικά και το νερό που έχω χρησιμοποιήσει και αναλόγως με την τεχνική που έχω ακολουθήσει, συνήθως απαιτείται ένα 24ωρο μέχρι να επανέλθει η ύλη και να έχω μια τελική θέαση του έργου. Τότε αποφασίζω αν το κρατάω ή το πετάω. Αν έχει ενδιαφέρον να συνεχίσω τον πειραματισμό με τη συγκεκριμένη τεχνική. Αν η τεχνική δεν έχει ενδιαφέρον, αλλά το έργο είναι καλό, τότε θα το βάλω στο συρτάρι, για μία πιθανή επιστροφή στο μέλλον».

Η ζωγραφική υπήρχε πάντοτε στη ζωή σας, όπως έχετε δηλώσει σε παλιότερη συνέντευξή σας, αλλά μόλις τα τελευταία χρόνια έχετε ξεκινήσει τις εκθέσεις. Πώς λάβατε αυτήν την απόφαση; Είναι ενδεχομένως πλέον για εσάς πιο «εύγλωττη» η τέχνη παρά ο λόγος, δεδομένου ότιέχετε μια μακρά επιτυχημένη πορεία ως δημοσιογράφος;
Η ζωγραφική και το κείμενο έχουν κάτι κοινό: την προσωπική γραφή, τον τόνο δηλαδή, ή αλλιώς τα εκφραστικά μέσα. Ας πούμε, το πρώτο πράγμα που μαθαίνεις όταν πας σε ένα φροντιστήριο να κάνεις σχέδιο είναι ότι πρέπει να βρεις τη γραφή σου. Το ίδιο ισχύει και για τα κείμενα. Επίσης ένα άλλο κοινό που έχουν η ζωγραφική τέχνη και το κείμενο (που κι αυτό είναι μια μορφή τέχνης) είναι ότι αμφότερα απαιτούν απόλυτη αφοσίωση. Μπορείς να συνδυάσεις βέβαια τη ζωγραφική με το κείμενο, αλλά αυτό είναι κάτι άλλο. Αυτό για παράδειγμα το κάνει ο Cy Twombly. Δεν μπορείς όμως να συνδυάσεις το κείμενο με τη ζωγραφική, διότι τότε η ζωγραφική γίνεται εικονογράφηση.
Δεν θεωρώ ότι η ζωγραφική είναι πιο εύγλωττη από το κείμενο. Απλώς, είναι μία μετακίνηση της οπτικής γωνίας. Και επίσης είναι μια καθαρά χειρωνακτική εργασία.

Ποιοι ήταν οι δάσκαλοί σας και οι επιρροές σας; Και πώς ξεκίνησε η σχέση σας με την τέχνη; Είχαν μπει τα πρώτα λιθαράκια από την μεταπτυχιακή σας εργασία που το θέμα της είχε να κάνει με τέχνη; Ή ήταν από πιο πριν; Άλλωστε και οι διευθύνσεις σας στα περιοδικά είχαν πολύ δημιουργικό κομμάτι μέσα, φαντάζομαι, τουλάχιστον στις καλές εποχές.
Η ζωγραφική μού καρφώθηκε στο κεφάλι προτού μάθω να διαβάζω. Την πρώτη φορά που με πήγε ο πατέρας μου στην Εθνική Πινακοθήκη, για να περάσει μαζί μου, όπως λέμε σήμερα «λίγο δημιουργικό χρόνο». Εκείνη την ημέρα έμαθα τι σημαίνει καλλιτέχνης. Και κάπως μου φάνηκε τότε, ότι ο καλλιτέχνης είναι ο άνθρωπος που μπορεί να παίζει σε όλη του τη ζωή με τα παιχνίδια του και να περνάει ωραία. Εκείνη την ημέρα ο πατέρας μου με έβαζε να σταθώ ένα μέτρο από το έργο και μου διάβαζε τα καρτελάκια με τα ονόματα των καλλιτεχνών και τα υλικά του κάθε έργου. Έκτοτε το παιχνίδι μας ήταν να πηγαίνουμε στην Πινακοθήκη και εγώ να καταλαβαίνω από την τεχνοτροπία του κάθε καλλιτέχνη ποιος ήταν και ποια ήταν τα υλικά του. Όταν εξαντλήσαμε το παιχνίδι στην Πινακοθήκη αρχίσαμε να πηγαίνουμε στις γκαλερί του Κολωνακίου. Είχαμε κάνει τις Νέες Μορφές στέκι. Βλέπαμε όλες τις εκθέσεις. Και μετά ο πατέρας μου, μου έφερνε διάφορα χρώματα στο σπίτι και τότε άρχισε το παιχνίδι κατ΄οίκον. Σαν πειραματισμός. Εγώ ζωγράφιζα κι ο πατέρας μου έκανε τον κριτή. Μετά μεγαλώνοντας μπήκε στη μέση η φιλοδοξία. Οπότε γεννήθηκε και η ανάγκη για μάθηση. Θεωρητική και πρακτική, δηλαδή σχέδιο. Ακολούθησε η ακαδημαϊκή εκπαίδευση, πάντα όμως παράλληλα με το σχέδιο. Μετά, όταν άρχισα να αντιλαμβάνομαι τους όρους του παιχνιδιού, γεννήθηκε η αγωνία της αναζήτησης του θέματος. Τότε μου κόπηκαν τα πόδια. Τώρα καταλαβαίνω, ότι τελικά η τέχνη είναι το πιο δύσκολο και επικίνδυνο παιχνίδι του κόσμου. Σε διαλύει. Και το αποτέλεσμα είναι πάντα αμφίβολο. Όσο για τα περιοδικά, ήταν τελικά, όπως το βλέπω πια, δίχως όμως να το συνειδητοποιώ ακριβώς όταν γινόταν, μέρος μιας διαδρομής για την αναζήτηση του θέματος.

Υπάρχουν άτομα στην πορεία σας που σας ώθησαν να ασχοληθείτε περαιτέρω με τη ζωγραφική;
Ο Γιάννης Μιχαηλίδης. Κορυφαίος έλληνας ζωγράφος. Της υπαινικτικής αφηρημένης ζωγραφικής. Και τεράστιος δεξιοτέχνης του χρώματος. Είχα την τύχη να τον γνωρίσω. Και είχα το θράσος να του ζητήσω να μαθητεύσω στο εργαστήριό του. Να μου δείξει την αφηρημένη φόρμα και να με βοηθήσει με τις τεχνικές. Δέχτηκε παρότι δεν έκανε μαθήματα ποτέ. Κάποια στιγμή, στο εργαστήριο, αφού είχαμε προχωρήσει, μου είπε: «Το βρήκες. Άλλοι ζωγράφοι κάνουν και 20 χρόνια να το βρουν. Άλλοι δεν το βρίσκουν ποτέ. Εσύ το βρήκες πολύ γρήγορα. Τώρα λοιπόν, ένα πράγμα μένει να κάνεις... Ζωγράφιζε παιδί μου αενάως!». Αν το καλοσκεφτείς όμως, κι εμένα 20 χρόνια μου πήρε να το βρω.

Ποια είναι τα επόμενα πρότζεκτ σας;
Ένα είναι το πρότζεκτ: Να μπορώ το ψάχνω και να μπορώ το βρίσκω.

ΙΝFO
Contemporary Athens, 22 Ιανουαρίου έως 7 Φεβρουαρίου

Δείτε περισσότερα για την έκθεση στον city guide της Αthens Voice