Ο παλμός της τέχνης χτυπά στο Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο

Διάδρομοι με ράτζα, πορτοκαλί κουρτίνες ξεβαμμένες από τον ήλιο, γκριζοπράσινοι τοίχοι μέσα στην υγρασία, ένα τυπικό δωμάτιο δημόσιου νοσοκομείου. Θυμάμαι πριν δύο εβδομάδες ρωτούσα τον παππού μου που νοσηλευόταν, πόσο πληκτικό είναι να περνάς τόσες ώρες αγωνίας σε έναν τόσο μουντό χώρο. Εκείνος μου απάντησε «Τι περίμενες», σαν να μου λέει «Τι νομίζεις πως είναι εδώ; Γκαλερί;». Χτες το πρωί βρέθηκα λοιπόν για μια συνέντευξη Τύπου στο Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο, και ίσως πλέον θα μπορούσα να του δώσω μια καλύτερη και πιο ελπιδοφόρα απάντηση.

Στην αίθουσα αναμονής παρατηρούσα ανθρώπους που περίμεναν τους αγαπημένους τους, την θλίψη, την αγωνία, την κούραση που στα πρόσωπά τους. Δεν γινόταν να μην παρατηρήσω όμως και τα δύο πελώρια έργα τέχνης του εικαστικού Γιάννη Βαρελά που έδιναν μια νότα χαράς τον χώρο. Δεν τα χάζευα μόνο εγώ αλλά και όλοι οι άνθρωποι στον χώρο αναμονής, σαν να έκαναν έναν διάλογο μαζί τους, να έψαχναν μια συντροφιά, μια θετική είδηση. 

Ξενάγηση στο Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο: Η σχέση τέχνης και υγείας

Το Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο είναι ένας χώρος που, πέρα από τη φήμη του για την ιατρική φροντίδα υψηλού επιπέδου, μας αποκάλυψε μια άλλη, εξίσου εντυπωσιακή διάστασή του: την ένωση της υγείας με την τέχνη, επιχειρώντας να κάνει την εμπειρία ασθενών, επισκεπτών και εργαζομένων λίγο πιο ευχάριστη, εστιάζοντας στη θεραπευτική πλευρά της τέχνης. Μας υποδέχτηκαν λοιπόν οι άνθρωποι του Ιδρύματος Ωνάση, οι οποίοι μας μίλησαν με πάθος για την προσπάθεια να μεταμορφώσουν το νοσοκομείο σε έναν τόπο όπου η φροντίδα του σώματος και η ενδυνάμωση της ψυχής βαδίζουν χέρι-χέρι.

Καθώς περπατούσαμε στους διαδρόμους του κτιρίου μάς εντυπωσίασαν τα έργα τέχνης που κοσμούν τους χώρους του. Από την πρώτη στιγμή, ένιωθες πως αυτό το περιβάλλον δεν είναι ένα τυπικό νοσοκομείο - αν και δημόσιο. Έργα σπουδαίων Ελλήνων καλλιτεχνών από διάφορες γενιές βρίσκονταν παντού γύρω μας, προσφέροντας στους επισκέπτες μια αίσθηση γαλήνης και έμπνευσης. Κάθε έργο είχε τη δική του ιστορία, τη δική του δύναμη να μας αγγίζει. Όπως μας εξήγησε η συντονίστρια Άρτεμις Παλάσκα, τα έργα ανήκουν στην Onassis Collection, μια συλλογή του Ιδρύματος Ωνάση που εστιάζει σε ανθρωποκεντρικά θέματα, με το ανθρώπινο σώμα στο επίκεντρο.

Ξεκινήσαμε στεκόμενοι μπροστά στην προτομή του Ιπποκράτη, ένα έργο του Γεωργίου Μπονάνου, που λειτουργεί ως φόρος τιμής στον πατέρα της ιατρικής, καθώς και τον όρκο του Ιπποκράτη χαραγμένο στον τοίχο. Στη συνέχεια, ανακαλύψαμε τέσσερα γλυπτά της Αλεξάνδρας Αθανασιάδη, δύο «Θώρακες», μία «Πανοπλία» και ένα «Άλογο», οι οποίοι ενσωματώνουν τη μεταφορά της αντοχής και της προστασίας. Τα έργα αυτά δεν είναι απλώς διακοσμητικά. Έχουν στόχο να αποφορτίσουν τους ασθενείς και τους συνοδούς τους, να δημιουργήσουν μια στιγμή ηρεμίας και χαμόγελου.

Τα έργα του Γιάννη Βαρελά στο Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά έργα ήταν το «Face», ένα γλυπτό-μονοκοντυλιά του Γιάννη Βαρελά. Τοποθετημένο στον χώρο του αίθριου, αυτό το έργο αναπαριστά τις αυθόρμητες γραμμές που όλοι έχουμε σχεδιάσει στις στιγμές της αναμονής ή μιλώντας με αγωνία στο τηλέφωνο. Μας είπαν ότι το Face έχει στόχο να «καθρεφτίσει» τις σκέψεις μας, να μας βγάλει για λίγο από τη ρουτίνα της αγωνίας. Εκεί βρισκόταν και το μεγάλης κλίμακας έργο ζωγραφικής «Snooze», άλλ ένα τοπίο-αναμονής του Γιάννη Βαρελά γεμάτο ανθρώπινες μορφές χωρίς πρόσωπα, που περιφέρονται και παρατηρούν, επιτρέποντάς μας να δούμε την πραγματικότητα σαν μια σειρά μικροσκοπικών συμβάντων μεγεθυμένων σε νέα διάσταση. Στο έργο αυτό, οι πτυχώσεις των ρούχων γίνονται λόφοι, μικροαντικείμενα ορίζουν τον ορίζοντα, οι σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων προσδιορίζουν την ατμόσφαιρα, ενώ ο χρόνος διαστέλλεται αργά. Έτσι, η αναμονή μετατρέπεται σε ένα εικαστικό τοπίο όπου η παρατήρηση απλών λεπτομερειών οδηγεί σε μια άκρως απρόσμενη θέαση του καθημερινού.

Ανεβαίνοντας στον έβδομο όροφο, μας περίμενε τρίτο του έργο, με τίτλο «The Path», ένα εντυπωσιακό επιδαπέδιο σχέδιο ενσωματωμένο στο δάπεδο. Καθώς βαδίζαμε πάνω του, ένιωθες ότι ακολουθείς μια διαδρομή γεμάτη πρόσωπα και σύμβολα, μια εμπειρία που συνδέει τον φυσικό χώρο με τη διάσταση του χρόνου. Ενσωματωμένο στο τσιμεντένιο δάπεδο των αιθουσών «Στέλιος Παπαδημητρίου» και «Απόστολος Ζαμπέλας», το σχέδιο των 466 τ.μ. αγκαλιάζει τα υλικά στοιχεία του χώρου, δημιουργώντας ένα αδιαχώριστο σύνολο. Η αρχική σύλληψή του υπαινίσσεται μια συνεχώς μεταβαλλόμενη διαδρομή από δωμάτιο σε δωμάτιο, μια πορεία που ακολουθούν οι εργαζόμενοι και οι επισκέπτες, ενώ οι μορφές και τα σύμβολα στο εσωτερικό του προσφέρουν ποικίλες ερμηνείες στο πέρασμα του χρόνου. Στον ίδιο όροφο, οι «τσαλακωμένοι» κεραμικοί κύβοι της Χριστίνας Μόραλη και η «Ανδρική φιγούρα» του Παύλου Διονυσόπουλου, όπως και τα έργα του Γιάννη Βαρελά στο ισόγειο, εκφράζουν ανθρώπινες φιγούρες σε κατάσταση αναμονής και παύσης.

Η τέχνη στο Ωνάσειο Νοσοκομείο δεν περιορίζεται στην αισθητική. Πρόκειται για μια πρωτοβουλία που δείχνει τη βαθύτερη σχέση του πολιτισμού με την υγεία. Όπως μας εξήγησαν οι υπεύθυνοι, η ιδέα ήταν να δημιουργηθεί ένα περιβάλλον που εμπνέει, ενισχύει την ψυχολογία και αποδεικνύει ότι η θεραπεία δεν είναι μόνο ζήτημα φαρμάκων και μηχανημάτων. «Η τέχνη έχει τη δύναμη να αναγεννά», μας είπαν, «να κάνει τον χώρο πιο ανθρώπινο, πιο οικείο».

Η περιήγησή μας δεν περιορίστηκε στο Ωνάσειο. Μας μίλησαν για την Onassis Collection, έναν κόσμο που συνδυάζει έργα από διαφορετικές περιόδους, τεχνοτροπίες και δημιουργούς. Από τον Δομήνικο Θεοτοκόπουλο μέχρι τον Γιανούλη Χαλεπά και από τον Γιάννη Βαρελά μέχρι τη Λουκία Αλαβάνου, η συλλογή λειτουργεί ως ένας ζωντανός διάλογος μεταξύ παρελθόντος και παρόντος. Όπως μας είπαν, στόχος της συλλογής είναι να αναδεικνύει τις πανανθρώπινες αλήθειες μέσα από την τέχνη και να εμπνέει το κοινό να δει τη ζωή με μια πιο αισιόδοξη ματιά. Έργα που θέλουν να είναι προσβάσιμα στο κοινό και να μην «μαραζώνουν» σε μια αποθήκη.

Και για όσους αναρωτιούνται αν η τέχνη θεραπεύει, όπως ανέφεραν και χτες, σίγουρα παρηγορεί. Δεν είναι απλώς ένα πολυτελές συμπλήρωμα σε έναν νοσοκομειακό χώρο αλλά ένα βασικό κομμάτι της εμπειρίας της υγείας, ένας παράγοντας που ενισχύει τη θεραπευτική διαδικασία και μας θυμίζει ότι η φροντίδα της ψυχής είναι εξίσου σημαντική με τη φροντίδα του σώματος. Το Ωνάσειο, με την πρωτοποριακή του προσέγγιση, μας έδειξε πως η τέχνη και ο πολιτισμός μπορούν να αποτελέσουν πηγές ελπίδας, δύναμης και αισιοδοξίας, ακόμα και στις πιο δύσκολες στιγμές της ζωής μας.