Vanitas. Ιστορίες από τα επέκεινα: Μια έκθεση που παίρνει σκαλπ

«Memento mori - Μέμνησω τον θάνατο», σημαίνει πως κάθε μέρα πρέπει να θυμάσαι πως αργά ή γρήγορα όλοι θα σβήσουμε. Επόμενη παράθεση, «από χώμα είμαστε και στο χώμα θα καταλήξουμε» (Γέννηση), «Ματαιότης, ματαιοτήτων, τα πάντα ματαιότης (Εκκλησιαστής), όμως για μισό: Ποιος είναι αυτός που στοχάζεται έτσι υπαρξιακά, παρεκτός μετά από μια κηδεία, τότε που όλοι μας φιλοσοφούμε περί του πρόσκαιρού μας στη γη; Και ξεχνούμε τα πάντα από την επόμενη μέρα, ώσπου να ξαναχτυπήσει πένθιμα (για ποιον άραγε;) η καμπάνα. Μόνη κοινή μας μοίρα ο θάνατος, σκέφτομαι καθώς περιπλανιέμαι ανάμεσα στα έργα που 56 καλλιτέχνες, μετά από προτροπή του ιστορικού τέχνης και επιμελητή Γιάννη Μπόλη, εγκατέστησαν στο MoMus - Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. 

Vanitas. Ιστορίες από το επέκεινα είναι ο τίτλος της κι ο θάνατος σαν μαύρο αστέρι είναι πανταχού παρών, με τις νεκροκεφαλές σαν τα απόλυτα σύμβολα της κυριαρχίας του να κατέχουν περίοπτη θέση. Σύμβολα αρχετυπικά, μυστικιστικά, παγανιστικά αλλά και χριστιανικά, τα κρανία αλλά και οι υπόλοιπες μαύρες αναπαραστάσεις του αναπόφευκτου θέτουν υπαρξιακά ερωτήματα νοήματος και συνείδησης. Τα έργα είναι απόλυτα ανοιχτά στις ερμηνείες τους, με αποτέλεσμα δίπλα στο πένθος να στέκεται το χιούμορ και παραδίπλα από την οδύνη να καραδοκεί η διάθεση για ανατροπή. 

Ο Μίλτος Σκούρας ζωγράφισε μια Κέιτ Μος – αναφορά στα χρόνια του heroin chic, τότε που δεν χρειαζόταν να πεθάνεις για να αποστεωθείς, αφού σχεδιαστές όπως ο Αλεξάντερ Μακ Κουίν (σκαλπ λάβερ και δεινός χρήστης και απεικονιστής της νεκροκεφαλής στις πασαρέλες του), πρότασσαν προς κατανάλωση ρούχα για σκελετωμένες ψυχές από δίαιτα της κόκας. Η Κέιτ (ευτυχώς το ξεπέρασε!), σαν αμλετική δίδυμη με τον ορίτζιναλ σαιξπηρικό Δανιμαρκό, ίσως αυτό που κρατά να είναι το δικό της κεφάλι. 

Παρακάτω, με μουσική υπόκρουση τα τραγούδια «Απομόνωση», «Καρδιά και ψυχή», «Ο αθάνατος», «Το μέσο για να το πετύχω», «Εκθέτοντας μια πόλη από τρόμο», ζωγραφίζοντας με μολύβια πάνω στην ταφική απεικόνιση του εξώφυλλου του δίσκου Closer των Joy Division, o Χρήστος Βενέτης αποτίνει φόρο τιμής στο ποστ πανκ σάουντρακ - παγκόσμιο ύμνο των ανά τη γη μελαγχολικών. 

Απέναντί του μια εξπρεσιονιστικά λιωμένη από τις καταχρήσεις και τα χρόνια πόρνη, επιμένει να ποζάρει φιλάρεσκα, δια χειρός ζωγράφου Τάκη Γερμενή. Δίπλα της ακόμα μια ζωγραφική απεικόνιση: το φρικτό, παραμορφωμένο και τρομώδες κοριτσάκι του Trap game της Δήμητρας Μαρούδας, καθώς μια από τις συνισταμένες του Vanitas, πλην του θανάτου, είναι και η ματαιοδοξία, το γκλάμορ, η δίψα για να επινοηθούν δόξες και κατορθώματα που σκοπό έχουν να περάσουν τον ήρωα στην αθανασία. 

Η εξουσία, ο έλεγχος, οι σκηνικές εντάσεις και οι υπαρξιακοί συμβολισμοί είναι εμφανέστατοι στο σιδερένιο τσιγκέλι κρεοπωλείου που πάνω του κρέμεται ένα κρίνος με υπογραφή Δημήτρης Μεράντζας - «Μελαγχολία». Οπτικοποιώντας την ισχύ, την επιβολή, τη βία, τη φρίκη και τον μεταφυσικό τρόμο, αρκετά από τα έργα του Vanitas. Ιστορίες από τα επέκεινα ακροβατούν ισορροπώντας μεταξύ μακάβριας ποπ κουλτούρας (υπέροχο το κρανίο Ζωή της Μάρθας Δημητροπούλου) και πολιτικού μανιφέστου, διαθέτοντας χιούμορ που αντισταθμίζει την πολιτική σκληρότητα κάποιων γεγονότων. 

We all gonna die, και τολμηρά και ευφάνταστα, η έκθεση του Γιάννη Μπόλη μιξάρει λογής τεχνοτροπιών (ζωγραφική, εγκαταστάσεις, βίντεο), προσεγγίζοντας το «πέρασμα» στην απέναντι όχθη μέσα από απροσδόκητες διαδρομές. Στο 10λεπτο έγχρωμο μονοκάναλο βίντεο της Φανής Μπουντούρογλου, ζωντανά και ντιρέκτ κινηματογραφημένα για 40 ώρες, κοκόρια, παγώνια, κουνέλια και πάπιες περιπολούν ανάμεσα σε προσομοιώσεις νεκρών φλαμανδικών φύσεων με σταφύλια, μήλα, πορτοκάλια, κρασιά και οστά, που παραπέμπουν σε αυθεντικές φλαμανδικές Vanitas ζωγραφικές του 16ου και 17ου αιώνα. Εντυπωσιακό το πώς η Μπουντούρογλου, ανάλογα με τον χαρακτήρα του ζώου που περπατά στο τραπέζι, κατάφερε να εκμαιεύσει και τις χαρακτηριστικά εγνωσμένες τους συμπεριφορές, τύπου αλαζονικά παγώνια, τρομαγμένα κουνέλια και αμήχανα υπερκινητικές γαλοπούλες. 

Το γωνιακό εικονοστάσι με ψηφιακή εκτύπωση και εσωτερικό φως της Νατάσας Πουλατζά έρχεται σχεδόν σαν τρέιλερ μετά το νεκροταφείο του χωριού Οβίτσκα και την κηδεία του πατέρα του, όπως τα σκίτσαρε ο Ιβάν Κλιουν, που φρόντισε να ζωγραφίσει και τον τάφο της μητέρας του, αλλά και το αποτεφρωτήριο της Μόσχας που οι καμινάδες του εκτόξευσαν στο σύμπαν την αγαπημένη του, όταν εξέπνευσε. 

Παραδίπλα ο Μαγιακόφσκι σε γυρίσματα μακάβριας ταινίας όπου κλήθηκε να παίξει, ενώ παρακάτω ο Αϊζενστάιν σε φωτογραφία επίσης από τα γυρίσματα της Ημέρας των Νεκρών στο Μεξικό. Μια ροζ φαντεζί νεκροκεφαλή ζωγραφισμένη ψυχεδελικά από τον Αριστείδη Λάππα, τα 13 ψεύτικα τριαντάφυλλα φτιαγμένα από ζυμάρι, γυάλινη κανάτα κρασιού, 800 γρ. ορυκτέλαιο, καθρέφτη και μαύρο βάθρο του (νάτος πάλι) Δημήτρη Μεράντζα, η Κεφαλή του Ιωάννη του Βαπτιστή από τον Εμμανουήλ Μπιτσάκη, η αλά cave art απεικόνιση της Κόλασης από τον Νίκο Λαγό (Burn in Hell) και τα χειροποίητα επεξεργασμένα από βιβλία, γύψο, διαμαντόσκονη και ακρυλικό χρώμα μανιτάρια της Χριστίνας Μήτρεντσε (προσέχετε τι μαζεύετε οι κυνηγοί!), είναι μερικά ακόμα από τα έργα που ισχυροποιούν την κράση της έκθεσης.

Η οποία έκθεση (ακολουθεί ρηξικέλευθη πρόταση) θα πρέπει να καλέσει για workshop και τους θαμώνες της πλατείας Ναβαρίνου. Εφόσον η Vanitas. Ιστορίες από τα επέκεινα θα κρατήσει ως τις 3 Μαρτίου 2024, καλέστε τα παιδιά που συχνάζουν στην πλατεία και τον πεζόδρομο της Γούναρη, και εκεί να δείτε πόσα ακόμα εκθέματα με νεκροκεφαλές στις τσάντες, τις κονκάρδες και τα κοσμήματα θα μαζέψετε με το που θα μπουν στο μουσείο οι σχεδιαστές της γοτθικής μπουτίκ Naya + Piu. Ή οι δερματοστίκτες καλλιτέχνες με ειδικότητα τις φλόγες της Κόλασης  ή τα σύμβολα των Sons of Anarchy, όπως τα χτυπούν στο Nico Tattoo. Μια έκθεση οργανωμένη στην εντέλεια και πολλά μπράβο σε όλους εκεί στο MoMus - Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, που τόσο ωραία και καλά μας πήραν το σκαλπ! 

Vanitas. Ιστορίες από το επέκεινα»
30 Νοεμβρίου 2023 – 03 Μαρτίου 2024
MOMus-Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης-Συλλογές Μακεδονικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης και Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης (εντός ΔΕΘ-Helexpo, Θεσσαλονίκη)

Συμμετέχοντες καλλιτέχνες: Γιώργος Αλεξανδρίδης, Nikita Alexeev, Άγγελος Αντωνόπουλος, Αννίτα Αργυροηλιοπούλου, Φώτης Βαζάκας (Dreamfacta), Βασίλης Βασιλακάκης, John Vassos, Χρήστος Βενέτης, Μπάμπης Βενετόπουλος, Ανδρέας Βούσουρας, Τάκης Γερμενής, Νίκος Γιαβρόπουλος, Λυδία Δαμπασίνα, Χαράλαμπος Δερμάτης, Μάρθα Δημητροπούλου, Ράνια Εμμανουηλίδου, Στέφανος Επιτρόπου, Μάριον Ιγγλέση, Αντιγόνη Καββαθά, Νικομάχη Καρακωστάνογλου, Δημήτρης Καρλαφτόπουλος, Άρης Κατσιλάκης, Βίκτωρ Κοέν, Δέσποινα Κωνσταντίνου, Νίκος Λαγός, Αριστείδης Λάππας, Ivan Lounguine, Αλέξανδρος Μαγκανιώτης, Δήμητρα Μαρούδα, Πάνος Ματθαίου, Δημήτρης Μεράντζας, Χριστίνα Μήτρεντσε, Κατερίνα Μόσχου, Μανώλης Μπαμπούσης, Μάνια Μπενίση, Εμμανουήλ Μπιτσάκης, Φανή Μπουντούρογλου, Άλκης Μπούτλης, Ελένη Μυλωνά, Φανούρης Μωραΐτης (Νουράκο), Νίκος Παπαδημητρίου, Αντώνης Παπαδόπουλος, Γιούλα Παπαδοπούλου, Ηλίας Παπαηλιάκης, Νατάσσα Πουλαντζά, Ιφιγένεια Σδούκου, Μίλτος Σκούρας, Δημήτρης Τάταρης, Νίκος Τρανός, Γιώργος Τσεριώνης, Κώστας Τσώλης, Παντελής Χανδρής, Κώστας Χριστόπουλος, Διονύσης Χριστοφιλογιάννης, Έλλη Χρυσίδου, Λία Ψωμά, Ira Waldron