Τα προβλήματα της Αθήνας σε αριθμούς

Η Αθήνα έχει 16.615 κατοίκους ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο. Τρεις φορές περισσότερους από το Λονδίνο. Πέντε φορές από το Βερολίνο. Στα επίπεδα Σιγκαπούρης. Αυτή η πυκνότητα θα μπορούσε να είναι πλεονέκτημα. Κοντινές αποστάσεις, λιγότερη ανάγκη για αυτοκίνητο, ζωντανές γειτονιές, αποδοτικές υπηρεσίες. Αντ’ αυτού, οι 638.000 κάτοικοι της πόλης έχουν στην κατοχή τους 517.000 αυτοκίνητα.

Κάθε βράδυ, 414.000 από αυτά «κοιμούνται» στους δρόμους, καταλαμβάνοντας 5 εκατομμύρια τετραγωνικά μέτρα δημόσιου χώρου. Αυτό σημαίνει ότι δίνουμε στα παρκαρισμένα αυτοκίνητα το 60% του ελεύθερου δημόσιου χώρου. Στο Παρίσι, τη μόνη πιο πυκνοκατοικημένη από την Αθήνα πόλη στην Ευρώπη, κυκλοφορεί σχεδόν ο μισός αριθμός αυτοκινήτων. Ο δήμος σε ετήσια βάση εισπράττει λιγότερα από 2 λεπτά ανά τετραγωνικό για τη στάθμευση, τη στιγμή που η αξία της ξεπερνάει συνολικά το €1 δισεκατομμύριο ετησίως.

Ο χώρος που δίνουμε στο αυτοκίνητο είναι χώρος που δεν δίνουμε σε τίποτα άλλο. Ενδεικτικά, στην Κυψέλη, κάθε κάτοικος διαθέτει 2 τετραγωνικά μέτρα πρασίνου, ενώ στις λεωφορειολωρίδες της πόλης, μόλις 10% της κυκλοφορίας είναι πράγματι λεωφορεία.

Η Αττική έχει χάσει το ένα τρίτο των δασών της την τελευταία δεκαετία, τα αποθέματα νερού επαρκούν για 3-4 χρόνια και μια έκθεση της Cushman & Wakefield ανέδειξε την Αθήνα ως την πιο ευάλωτη πόλη της Ευρώπης στη θερμότητα. Ο Ιούνιος του 2024 ήταν ο πιο ζεστός από το 1860. Τα δυτικά προάστια κατέγραψαν θερμοκρασίες 8°C υψηλότερες από τα βόρεια. Μέσα στα σπίτια μας, η θερμοκρασία κυμάνθηκε μεταξύ 28 και 34°C. Στα ευάλωτα νοικοκυριά, η μέγιστη έφτασε τους 37,6°C. Το 19% δεν έχει κλιματιστικό. Το 51% το χρησιμοποιεί περιορισμένα γιατί δεν αντέχει το κόστος. Κάθε χρόνο, 630 άνθρωποι πεθαίνουν στην Αθήνα λόγω θερμότητας. Τον χειμώνα, το μισό της ατμοσφαιρικής ρύπανσης προέρχεται από τζάκια – και πάλι λόγω κόστους θέρμανσης.

Αυτά τα σπίτια, που παγώνουν τον χειμώνα και ψήνονται το καλοκαίρι, είναι και ακριβά. Η Ελλάδα είναι πρώτη στην ΕΕ σε ανησυχία για τη στέγαση. Ξοδεύουμε 36% του εισοδήματός μας για τα σπίτια μας, ποσοστό σχεδόν διπλάσιο του ευρωπαϊκού μέσου όρου, σε μια αγορά όπου λείπουν 180.000 σπίτια, 60.000 ακίνητα ανήκουν σε κατόχους Golden Visa, οι οποίοι στο 94% των περιπτώσεων δεν μετακόμισαν ποτέ στην πόλη, και τα Airbnb απορρόφησαν σχεδόν ολόκληρη την παραγωγή νέων κατοικιών της τελευταίας δεκαετίας. Όλα αυτά ενώ 117.000 κατοικίες στον Δήμο Αθηναίων μένουν κενές.

Καμία έκπληξη λοιπόν που δύο στους τρεις κατοίκους της πόλης δεν νιώθουν συνδεδεμένοι με τη γειτονιά τους. Δύσκολα νιώθεις πως ανήκεις κάπου όταν δεν ξέρεις πόσο θα αντέξεις να μείνεις και όταν τα υπόλοιπα διαμερίσματα της πολυκατοικίας σου είναι άδεια ή αλλάζουν διαρκώς ένοικο.

Όλα τα παραπάνω τα διαχειρίζεται ένας Δήμος με πραγματικό προϋπολογισμό 727 ευρώ ανά κάτοικο τον χρόνο και 447 εκατομμύρια ευρώ σε ανείσπρακτα (εκ των οποίων τα δύο τρίτα είναι απλήρωτα πρόστιμα), με περιορισμένες αρμοδιότητες, σε μια μητροπολιτική περιοχή με άλλους 34 δήμους.

Η Αθήνα λοιπόν είναι –δικαίως– μια πόλη που αγαπάμε να μισούμε. Σύμφωνα με μια έρευνα της Κομισιόν το 2013, μόλις το 52% των κατοίκων της Αθήνας δήλωσαν ικανοποιημένοι με τη ζωή σ’ αυτήν (το χαμηλότερο ποσοστό ανάμεσα σε 82 πόλεις). Αν και τα δεδομένα δεν είναι πρόσφατα, η επικαιροποίησή τους δύσκολα θα οδηγούσε σε πολύ διαφορετικά ευρήματα.

Όμως, η Αθήνα δεν είναι χαμένη υπόθεση. Η ιδέα ότι τίποτε δεν μπορεί να αλλάξει λειτουργεί ως άλλοθι για την απουσία δράσης: αν όλα είναι μάταια, κανείς δεν χρειάζεται να προσπαθήσει. Υπάρχουν πολλά που μπορούμε να κάνουμε για να τη βελτιώσουμε. Δεν χρειάζεται να συμφωνούμε σε όλα, ούτε να επανεφεύρουμε τον τροχό. Δεν λείπουν πάντα οι νόμοι, τα χρήματα ή τα σχέδια. Όμως λείπει η συνέπεια στην εφαρμογή, η στρατηγική, μια κοινή γλώσσα και ένας τρόπος να ξεχωρίζουμε την πρόοδο από τον θόρυβο.

→ Ο Αδάμ Μαρκάκης γράφει το newsletter «Take Back the City». Έχει ιδρύσει και διευθύνει την Astylab, ένα δίκτυο που συνδέει και ενδυναμώνει ανθρώπους και οργανισμούς που δουλεύουν για να κάνουν τις πόλεις καλύτερες. Είναι Founding Partner στην Idea Machines, έναν venture builder για εταιρείες με αντίκτυπο. Πριν από αυτά, έκανε εκατοντάδες ανθρώπους να αφήσουν το αυτοκίνητο για το ποδήλατο μέσω της Kineo. Ζει και μεγαλώνει δύο μικρά παιδιά στην Αθήνα.