Η υπόθεση Γκράχαμ Πλάτνερ και η συζήτηση για το cancel culture, τη λογοδοσία και το δικαίωμα στην πολιτική μεταμέλεια.
Η υπόθεση του Γκράχαμ Πλάτνερ, φαβορί για το χρίσμα των Δημοκρατικών στην εκλογική αναμέτρηση για τη Γερουσία των ΗΠΑ στην πολιτεία του Μέιν, είναι μια ακόμα υπόθεση υποψηφίου που βρίσκεται αντιμέτωπος με το (ψηφιακό και μη) παρελθόν του. Έχουν έρθει στην επιφάνεια παλιά του σχόλια στην πλατφόρμα Reddit, με σεξιστικό και πολεμοχαρές περιεχόμενο, μηνύματα που αποκαλύπτουν εξωσυζυγικές σχέσεις κ.α. Τέτοιου είδους περιπτώσεις, έχουν αποκτήσει σχεδόν τελετουργικό χαρακτήρα: ανασκαφή - αποκάλυψη - αγανάκτηση - απολογία - παραίτηση. Το διαφοροποιητικό στοιχείο στη συγκεκριμένη είναι ότι ο Πλάτνερ δεν έχει (ακόμη) παραιτηθεί.
Τουναντίον, εκείνος, η ομάδα που τον πλαισιώνει και οι υποστηρικτές του (μεταξύ άλλων, τοποθετήθηκε υπέρ του και o Μπέρνι Σάντερς), καταγγέλλουν το αδιέξοδο ενός χώρου που θέλει να εκπροσωπεί την πρόοδο και την ελευθερία, αλλά συχνά δυσκολεύεται να καταλάβει ότι η πρόοδος δεν είναι απλή κενολογία αλλά ενέχει και εκπροσωπεί πραγματική κίνηση, μεταβολή και ωρίμανση. Τα παλιά διαδικτυακά σχόλια του Πλάτνερ, όπως και οι υπόλοιπες αποκαλύψεις που συνοδεύουν την υποψηφιότητά του, ανοίγουν ξανά το φιλοσοφικό - πολιτικό ερώτημα: Μπορεί κάποιος να αλλάξει; Μπορεί κάποιος που διεκδικεί εξουσία να μετακινηθεί χωρίς η ίδια η διεκδίκηση να απαιτεί αναδρομική εξαφάνιση του παλιού του εαυτού;
Η παγίδα της αψεγάδιαστης εικόνας
Ο Μόρις Κατζ, επικοινωνιολόγος του Γκράχαμ Πλάτνερ και ο νους πίσω από τη σαρωτική επιτυχία της προεκλογικής εκστρατείας του Ζοχράν Μαμντάνι, θέτει το ερώτημα που θα έπρεπε να απασχολεί κάθε κόμμα που αυτοπροσδιορίζεται ως προοδευτικό: «Θα αποκλείουμε από τον χώρο όποιον δεν σχεδίαζε προσεκτικά κάθε του κίνηση από τότε που ήταν παιδί; Είμαστε πράγματι φορείς προόδου ή απλώς παριστάνουμε οτι είμαστε;» Βέβαια, εδώ αξίζει να αναρωτηθούμε: αν τα ίδια στοιχεία είχαν αποκαλυφθεί για έναν ρεπουμπλικανό υποψήφιο, θα υπήρχε η ίδια προθυμία κατανόησης, η ίδια πίστη στη μεταμέλεια και η ίδια ευαισθησία απέναντι στην πολυπλοκότητα του ανθρώπινου χαρακτήρα; Η αρχή, αν είναι πράγματι αρχή, πρέπει να ισχύει και όταν μας συμφέρει και όταν μας ενοχλεί.
Με αφορμή την κριτική που δέχεται ο Πλάτνερ, λοιπόν, ο Κατζ αποσύρει το άκρατο και άκριτο cancel culture από τη φαρέτρα των Δημοκρατικών σε μια προσπάθεια απομάκρυνσης από τα αφηγήματα ηθικού αυταρχισμού που ταλάνισαν αρκετά το κόμμα τα προηγούμενα χρόνια. Κατανοεί ότι η πολιτική δεν μπορεί να παραμένει πάντα και παντού σε διαρκή άμυνα, εγκλωβισμένη σε τελετουργίες αυτοκριτικής. Αντίθετα, οφείλει να αναμετρηθεί με τα ουσιώδη.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλα συγχωρούνται. Η φιλελεύθερη δημοκρατία δεν ξεπλένει χαρακτήρες και όταν κάποιος διεκδικεί δημόσιο αξίωμα, δεν εκπροσωπεί πια μόνο τον εαυτό του. Εκπροσωπεί πολίτες, θεσμούς και μια υπόσχεση δημόσιας ευθύνης που υπερβαίνει την προσωπικότητά του, τα χαρακτηρολογικά στοιχεία του, κλίσεις, παρεκκλίσεις και οτιδήποτε άλλο συνθέτει την ατομικότητά του. Η ευθύνη που φέρει η εξουσία απαιτεί εγγενώς μια κάποια αυτοσυγκράτηση. Η απαίτηση ωστόσο να διαθέτει ένας υποψήφιος αψεγάδιαστο παρελθόν (και παρόν) –εκτός από μη ρεαλιστική– δεν κάνει απολύτως τίποτα για τον δημόσιο διάλογο. Ευνοεί μόνο όσους προετοιμάζονται από νωρίς να επιβιώσουν μέσα στην εξουσία. Με έναν παράδοξο τρόπο, δηλαδή, καταλήγει να εξυπηρετεί το νεποτισμό και το προνομιακό κομμάτι της κοινωνίας.
Η δημόσια σφαίρα φαίνεται να μην πιστεύει πραγματικά στη μετάνοια και να αρκείται στην επιτελεστικότητά της λίγο πριν οδηγήσει κάποιον σε αναπόφευκτη παραίτηση από οποιοδήποτε θεσμικό αξίωμα. Αυτό είναι βαθιά υποκριτικό αν σκεφτούμε πόσο πρόσφατα άλλαξε ο δημόσιος διάλογος. Πριν από μια δεκαετία, η ασυδοσία ήταν μια οριακά νομιμοποιημένη συμπεριφορά. Παρουσιαζόταν ως κοινή λογική και κρυβόταν πίσω από επιχειρήματα περί ελευθερίας του λόγου, χιούμορ, αθώου πειράγματος – για τους πιο αμετανόητους ακόμα και με το πρόσχημα του ρεαλισμού.
Το cancel culture, λοιπόν, υπήρξε στην αρχή μια αντίδραση απέναντι σε συστήματα που δεν άκουγαν. Τα κοινωνικά κινήματα δεν το εφηύραν επειδή είχαν πλεόνασμα ευαισθησίας. Το εφηύραν επειδή συχνά είχαν υπερβολικά λίγη θεσμική ανταπόκριση. Αλλά κανένα υποκατάστατο δικαιοσύνης δεν μπορεί να γίνει μόνιμο θεσμικό πρότυπο χωρίς να διαφθαρεί. Η κοινωνική κατακραυγή εξυπηρετεί μόνο - και στις καλύτερες περιπτώσεις της, πλέον - την ταχύτητα. Και η κουλτούρα του cancel, όταν λειτουργεί χωρίς διάκριση, χωρίς δυνατότητα μεταμέλειας και επιστροφής, γίνεται απλά τιμωρητική και λαϊκιστική.
Ο Τζον Νταν, καθηγητής πολιτικής φιλοσοφίας, έχει γράψει σε δοκίμιό του: «Το να κυβερνάσαι σημαίνει πάντα ότι παραχωρείς σε κάποιον άλλο ένα μέρος της κοινής σου μοίρας. Η λογοδοσία μειώνει την ταπείνωση που μπορεί να φέρει αυτή η παραχώρηση. Θέτει όρια. Υπενθυμίζει ότι οι κυβερνώντες δεν είναι ιδιοκτήτες της δημόσιας ζωής, αλλά προσωρινοί διαχειριστές της». Δεν μπορούμε όμως να συγχέουμε τη λογοδοσία με την ψευδαίσθηση ότι ως πολίτες μπορούμε να αναγκάσουμε τους εκπροσώπους μας να είναι ακριβώς αυτό που θα θέλαμε να είναι. Αυτή είναι μια γοητευτική αυταπάτη, αλλά παραμένει αυταπάτη. Η δημοκρατία δεν μας υπόσχεται κυβερνήτες χωρίς αντιφάσεις. Μας υπόσχεται μηχανισμούς για να ελέγχουμε ότι οι αντιφάσεις τους δεν αποκτούν επικίνδυνη ισχύ στη δημόσια σφαίρα.
Γι’ αυτό και δεν αρκεί να πούμε «όλοι έχουν παρελθόν». Δεν αρκεί να πούμε «κανείς με τέτοιο παρελθόν δεν έχει θέση στην πολιτική πραγματικότητα». Δεν είναι όλα τα σκάνδαλα ίδια. Δεν είναι όλες οι εκτροπές ισοδύναμες. Η σοβαρή πολιτική κρίση αρχίζει από τη διάκριση. Και η πρόοδος, εγγενώς, δείχνει το διηνεκές της ατέλειας, αλλά παράλληλα, ότι οι άνθρωποι δεν είναι καταδικασμένοι να συμπίπτουν αιώνια με τη χειρότερη ή πιο άγουρη εκδοχή τους.
20°
