Στον Άγιο Μηνά κάποτε το Πάσχα γιορτάστηκε Οκτώβριο μήνα

Ένα άλλου είδους Πάσχα γιορτάστηκε ένα φθινόπωρο, και όχι ανοιξιάτικα του ξανθού Απρίλη, ως είθισται. Ήταν 27 Οκτωβρίου 1912, όταν στον ναό του Αγίου Μηνά, εν μέσω κωδωνοκρουσιών και εφ’ όπλου λόγχης, ο Ίωνας Δραγούμης και ο διάδοχος Κωνσταντίνος ευχήθηκαν Χριστός Ανέστη, Θεσσαλονίκη, Χριστός Ανέστη, Έλληνες. Λίγο πριν ο Αλέξανδρος Ζάννας είχε υψώσει την ελληνική σημαία στον Λευκό Πύργο και η πρώτη μεραρχία μέσω Βαρδάρη και Εγνατίας κατέληξε στον σημαιοστολισμένο ναό, όπου ένας λόχος Ευζώνων προσπαθούσε να συγκρατήσει το ενθουσιασμένο πλήθος. 

Αυτή είναι μόνο μια από τις πιο ένδοξες σκηνές της ιστορίας του ναού του Αγίου Μηνά, που ανήκει στους αρχαιότερους της Θεσσαλονίκης. Βέβαια, στη μνήμη της πόλης, με το που λες Άγιος Μηνάς, ο νους συνειρμικά πηγαίνει σε άλλη μια πρωτιά με την οποία είναι συνδεδεμένος και δεν είναι άλλη από την απογευματινή περιφορά του Επιταφίου. Εδώ συμβαίνει στις 5 το απόγευμα, αντί για τη νύχτα, όταν βγαίνει σεργιάνι το σύνολο των Επιτάφιων της Θεσσαλονίκης. Υπάρχει εξήγηση: ναός και Άγιος θεωρούνται οι προστάτες των εμπόρων της πόλης και ο Επιτάφιος συμβαίνει νωρίς, ώστε να μπορέσουν μετά οι έμποροι να επιστρέψουν στο πόστο τους. Και γιατί προστάτης των Εμπόρων; Επειδή Βενετοί έμποροι (πέρασαν και αυτοί από τη Θεσσαλονίκη κάποτε) βοήθησαν στην ανέγερσή του, ζητώντας εμπράκτως συγγνώμη για το λάθος του ναυτικού τους που, πολιορκώντας την Οθωμανική Πόλη, μπέρδεψε τον τρούλο με τζαμί και βομβάρδισε τον ναό από τη θάλασσα. 

Κιονόκρανο στο προαύλιο του ναού

Εκκλησία αρχαιοπρεπής, του 5ου αιώνα, κατεστραμμένη στην πορεία της πάμπολλες φορές από πυρκαγιές, εξού γνωστή και ως Γιαννίκ Μοναστήρ μαχ λε (γειτονιά του καμένου μοναστηριού), ο Άγιος Μηνάς δεν μεταβλήθηκε ποτέ σε τέμενος από τους Τούρκους. Στον γυναικωνίτη του τελούνταν οι συναντήσεις της Φιλικής Εταιρίας, καθώς βρισκόταν στην άκρη της πόλης, απομακρυσμένος. Στην Αγία Τράπεζά του βρίσκεται ο πέτρινος άμβωνας στον οποίο ανέβηκε και μίλησε στους Θεσσαλονικείς ο Απόστολος Παύλος στη δεύτερη επίσκεψή του στην πόλη, ενώ στην είσοδό του απαγχονίστηκε από τους Τούρκους το 1777 ο Άγιος Νεομάρτυρας Χριστόδουλος. 

Παρ’ όλες τις φωτιές που τον κατάστρεψαν, ο Άγιος Μηνάς δεν έπαθε τίποτα στην πυρκαγιά του 1917. Εικόνες του από εκείνες τις μέρες τροφοδότησαν τα γαλλικά ρεπορτάζ της εποχής, που πέραν του θαύματος ή των εντυπωσιακών κορινθιακών κιονοκράνων που είδαν να κοσμούν την είσοδό του, φωτογράφησαν την περίφημη Μεγάλη Παρασκευή των ζητιάνων, όπως έγραψαν στις λεζάντες, με τους πένητες στοιβαγμένους στο περιστύλιο να εκλιπαρούν την ελεημοσύνη των εμπόρων όπως ο Γιάννης Αγιάννης στους Άθλιους του Ουγκώ. Δεν ξέρω αν τα παραπάνω αρκούν για να σέβονται το μέρος οι κλάμπερ και οι διασκεδαστάκηδες που τα Σαββατοκύριακα ουρούν ασύστολα στην πλευρά του ναού που κείται επί της Βασιλέως Ηρακλείου, έτσι όπως εφορμούν από και προς τη Βαλαωρίτου, αλλά λίγος σεβασμός δεν θα έβλαπτε.