Το ΦΙΞ ως μνημείο του Εξπρεσιονισμού του Τούβλου

Ο Brick Expressionism, o Εξπρεσιονισμός του Τούβλου, γεννήθηκε στη μεσοπολεμική Γερμανία, ίδιον καιρό με το Bauhaus. Και τα δύο αρχιτεκτονικά ρεύματα μοιράζονταν την ίδια επιθυμία, να αντιταχθούν στο κατεστημένο του κλασικισμού, όμως το καθένα επιβλήθηκε στις πόλεις με τον τρόπο του. Στον Εξπρεσιονισμό του Τούβλου κυριαρχεί, όχι το μπετόν, αλλά το κόκκινο ή το σκούρο τούβλο, το συναίσθημα, τα αγνά παραδοσιακά υλικά, η χειροτεχνία και τα διακοσμητικά μοτίβα στις γραμμές των κτηρίων. Η φιλοσοφία του έρχεται σε φιλοσοφική κόντρα με τον απόλυτο ορθολογισμό (form follows function, η φόρμα ακολουθεί τη λειτουργικότητα) που πρέσβευαν οι ιθύνοντες του Bauhaus. Το δικό τους κίνημα ορκιζόταν στο μπετόν, τη μαζική βιομηχανική παραγωγή, τον μινιμαλισμό και τις αυστηρές γεωμετρίες.

Πίσω από τα δύο αντίθετα ρεύματα κρύβονταν συγκεκριμένες πόλεις, ενώ οι αισθητικές των κτήριων της Σχολής Bauhaus στο Ντέσαου (σχεδιασμένο από τον Γκρόπιους) και του Chilehaus στο Αμβούργο, δεν άργησαν να «μεταναστεύσουν» και στη Θεσσαλονίκη, παρότι ήδη από το 1890 ο Φεντερίκ Σαρνό είχε ανεγείρει στην Ανάληψη τον κόκκινης πλινθοδομής Πύργο της Ευτυχίας. Ο Τζενάρι με το Κόκκινο Σπίτι (Μέγαρο Λόγγου) της Αγίας Σοφίας, ο Μύλος του Χατζηγιαννάκη στη Δυτική πλευρά της πόλης (σε σχέδια των μηχανικών του ομίλου Αλλατίνη) και φυσικά το ΦΙΞ είναι δείγματα Brick Expressionism made in Thessaloniki. Βέβαια, το ΦΙΞ χτίσθηκε κλιμακωτά: Από το 1882 που η εβραϊκή οικογένεια Μισραχή στέγασε το οινοπνευματοποιείο της, ως την κοινοπραξία Όλυμπος και την ένωση με τους Φερνάντζεζ και τους Αλλατίνη υπό τη μαρκίζα της ζυθοποιείας, το ΦΙΞ πέρασε από επάλληλες αρχιτεκτονικές στρώσεις, ώσπου να πάρει την τελική του μορφή το 1920. Τότε συγχωνεύθηκε εντός του η παγοποιεία Νάουσα των αδελφών Γεωργιάδη και λίγο μετά μπήκε στο παιχνίδι και η οικογένεια του Κάρολου Φιξ. Μεταπολεμικά, ο Τάκης Ζενέτος, που ανέλαβε να το σενιάρει, σεβάστηκε το τούβλινο DNA. Το ίδιο προβλέπεται και στο masterplan της ανάπλασης, την οποία σχεδίασε το διάσημο γραφείο Foster and Partners.