Πατάς κι εσύ snooze στο ξυπνητήρι σου; Να γιατί δεν πρέπει να το κάνεις

Πολλοί από μας, κάθε πρωί, μόλις ακούμε το ξυπνητήρι, το απενεργοποιούμε και κοιμόμαστε λίγα λεπτά ακόμα — ή πολλά λεπτά. Νιώθουμε ότι οι υποχρεώσεις της εργασίας μάς κλέβουν τον ύπνο. Αλλά υπάρχουν και μερικοί που πηδούν αμέσως από το κρεβάτι τους, χωρίς δισταγμό ή παζάρι με τον χρόνο. Σύμφωνα με έρευνα του δικτύου υγειονομικής περίθαλψης Mass General Brigham (Scientific Reports, 2025) που διεξήχθη με 21.000 άτομα παγκοσμίως (και καλύπτοντας περισσότερες από τρία εκατομμύρια νύχτες), πάνω από το μισό του πληθυσμού (το 56%) αναβάλλει το ξύπνημα απενεργοποιώντας μηχανικά τη λειτουργία αναβολής στο ξυπνητήρι του. Κατά μέσον όρο, αυτά τα άτομα κερδίζουν έντεκα λεπτά ύπνου ημερησίως.

Σίγουρα υπάρχει «κρίση ύπνου» σε ολόκληρο τον ανεπτυγμένο κόσμο. Οι Γάλλοι, για να αναφέρουμε μόνο μία ομάδα, κοιμούνται, κατά μέσον όρο, μιάμιση ώρα λιγότερο από ό,τι πριν από πενήντα χρόνια (επτά ώρες τη νύχτα, σε σύγκριση με οκτώμισι ώρες στη δεκαετία του 1970). Σχεδόν οι μισοί από αυτούς (45%) λένε ότι πάσχουν από κάποια διαταραχή ύπνου και σχεδόν το ένα τρίτο (28%) ότι έχουν χρόνιο «χρέος ύπνου». Όμως, το πρόβλημα δεν λύνεται με το πρωινό δεκάλεπτο: οι περισσότεροι επιστήμονες φαίνεται να πιστεύουν ότι η πρωινή αναβολή μάς κάνει περισσότερο κακό παρά καλό. Μάλιστα, η βρετανική μάρκα στρωμάτων "Eve Sleep", έφτασε στο σημείο να παρακαλέσει την Apple να αφαιρέσει τη λειτουργία "Snooze" από το iPhone της: το σύνθημα ήταν «σηκωθείτε αμέσως!» Το αίτημα, αν και δεν απαντήθηκε, ήταν βάσιμο. Οι χρονοβιολόγοι στο Mass General Brigham (και άλλοι πριν από αυτούς) παρατήρησαν σημαντική διαταραχή στην «αδράνεια ύπνου» (μετά την αφύπνιση) του 45% των ατόμων που ανέβαλλαν από 15 έως 30 λεπτά το πρωινό τους ξύπνημα. Αυτή η αναβολή τούς έκανε να νιώθουν ζαλισμένοι ή μπερδεμένοι για ώρες μετά, επηρεάζοντας προσωρινά τη γνωστική τους απόδοση και τη διάθεσή τους.

Η αιτία είναι η επαναλαμβανόμενη επανεκκίνηση ενός νέου κύκλου ύπνου που διακόπτεται από διαδοχικές «υπενθυμίσεις» ξυπνητηριού. Η αναβολή, όχι μόνο δεν προσφέρει αποκαταστατικό όφελος στους τακτικούς χρήστες της, αλλά διακόπτει μια κρίσιμη φάση της νύχτας τους, τον ύπνο REM, ο οποίος εκτυλίσσεται πριν από το ξύπνημα και παίζει βασικό ρόλο στην ενοποίηση της μνήμης, στην ενίσχυση των νευρωνικών συνδέσεων, στη συναισθηματική ρύθμιση και στη συνολική ψυχική υγεία.

Αντίθετα λοιπόν από την ευρέως διαδεδομένη ιδέα ότι το κουμπί της αναβολής μάς ξυπνάει απαλά ή μας προσφέρει έναν ακίνδυνο έξτρα υπνάκο, μπορεί στην πραγματικότητα να βλάπτει ολόκληρο το σώμα. Αυτό ισχυρίζεται ο Matthew Walker, καθηγητής νευροεπιστήμης στο Μπέρκλεϋ, ενοχοποιώντας την κορτιζόλη (την ορμόνη του στρες) που εκκρίνεται όταν ξυπνάμε για να βγούμε από την απάθεια και να ετοιμαστούμε για δράση. Καθώς η κορτιζόλη απελευθερώνεται σε επαναλαμβανόμενες αιχμές, η υπερβολική χρήση της λειτουργίας αναβολής διαταράσσει τον εγκέφαλο και την καρδιά. Όπως είπε ο Walker στη βρετανική εφημερίδα The Independent, «η χρόνια έλλειψη ύπνου δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με τέτοια ημίμετρα: πρέπει να βρούμε τον τρόπο να κοιμόμαστε ένα καλό 8άωρο, χωρίς διακοπές· και να σηκωνόμαστε από το κρεβάτι με το πρώτο χτύπημα του κινητού τηλεφώνου».