Πολύ πριν η «υγεία του εγκεφάλου» γίνει μόδα, ο Ρούντολφ Τάνζι είχε ήδη συμβάλει καθοριστικά στη σύγχρονη κατανόηση του Αλτσχάιμερ. Ο καθηγητής νευρολογίας του Χάρβαρντ και συνδιευθυντής του McCance Center for Brain Health στο Massachusetts General Hospital, γνωστός για την ανακάλυψη τριών βασικών γονιδίων της νόσου, υποστηρίζει σήμερα ότι η γήρανση του εγκεφάλου δεν είναι μοιραία – και ότι μπορεί να επιβραδυνθεί με συγκεκριμένες καθημερινές συνήθειες.
Στα 67 του, δηλώνει πιο δραστήριος και δημιουργικός από ποτέ. «Η ζωή σου μπορεί να είναι νεανική ή στάσιμη, αποκλειστικά ανάλογα με την υγεία του εγκεφάλου σου», λέει. Το μοντέλο που έχει διαμορφώσει ονομάζεται SHIELD και βασίζεται σε έξι άξονες: ύπνος, διαχείριση στρες, κοινωνική επαφή, άσκηση, μάθηση και διατροφή.
Ο ύπνος, σύμφωνα με τον Τάνζι, είναι το πρώτο και πιο κρίσιμο θεμέλιο. Επτά έως οκτώ ώρες ποιοτικού ύπνου δεν βοηθούν μόνο τη μνήμη, αλλά «καθαρίζουν» τον εγκέφαλο από τοξίνες και αμυλοειδείς πλάκες που σχετίζονται με το Αλτσχάιμερ, συχνά δεκαετίες πριν εμφανιστούν συμπτώματα. Ο ίδιος κλείνει οθόνες μία ώρα πριν κοιμηθεί και υπολογίζει το πρόγραμμά του με μοναδικό στόχο να μην πέσει ποτέ κάτω από τις επτά ώρες. Αν η νύχτα δεν αποδώσει, προτείνει σύντομους μεσημεριανούς ύπνους ως «επανεκκίνηση» του εγκεφάλου.
Η διαχείριση του στρες έρχεται αμέσως μετά. Ο Τάνζι θεωρεί ότι το χρόνιο άγχος, μέσω της κορτιζόλης, λειτουργεί ως «τοξικό» στοιχείο για τον εγκέφαλο και επιταχύνει τη γνωστική φθορά. Στο επίκεντρο της μεθόδου του βρίσκεται ο διαλογισμός και η συνειδητή προσπάθεια να «σβήνει» τον εσωτερικό μονόλογο που, όπως λέει, καταπονεί διαρκώς τα νευρωνικά κυκλώματα. Κάθε μία-δύο ώρες, κλείνει τα μάτια και αφήνει τις σκέψεις να περάσουν χωρίς λέξεις, περιορίζοντας την εμμονή στο παρελθόν και το άγχος για το μέλλον.
Καθοριστικός παράγοντας θεωρείται και η κοινωνική ζωή. Η μοναξιά συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο νευροεκφυλιστικών νοσημάτων, ενώ η συστηματική επαφή με ανθρώπους που προκαλούν θετικά συναισθήματα λειτουργεί ως πνευματικό «ερέθισμα». Ο ίδιος, αν και με περιορισμένο χρόνο, διατηρεί καθημερινή επαφή με φίλους μέσω μηνυμάτων και τηλεφώνου, θεωρώντας ότι ακόμη και αυτή η μορφή επικοινωνίας ωφελεί τον εγκέφαλο.
Η άσκηση αποτελεί το τέταρτο σκέλος. Δεν περιορίζεται στην καρδιοαναπνευστική υγεία, αλλά – σύμφωνα με τον Τάνζι – πυροδοτεί νευρογένεση και βοηθά στη διάσπαση των αμυλοειδών πλακών. Μελέτες δείχνουν ότι κάθε 1.000 επιπλέον βήματα την ημέρα μπορεί να καθυστερούν την εμφάνιση Αλτσχάιμερ έως και έναν χρόνο. Ο ίδιος γυμνάζεται συστηματικά, είτε με ποδήλατο στο γραφείο είτε με περπάτημα στη γειτονιά του.
Η διαρκής μάθηση λειτουργεί ως «επένδυση» στο γνωστικό απόθεμα. Νέες δραστηριότητες δημιουργούν νέες συνάψεις και ενισχύουν το νευρωνικό δίκτυο. Ο Τάνζι παίζει μουσική, συνθέτει, διαβάζει, βλέπει ντοκιμαντέρ και ακούει podcasts, επιμένοντας ότι η πνευματική περιπέτεια είναι ο καλύτερος τρόπος να αποφευχθεί η στασιμότητα που συνοδεύει συχνά τη μέση και τρίτη ηλικία.
Τέλος, η διατροφή κλείνει τον κύκλο. Ο επιστήμονας προκρίνει μια μεσογειακή προσέγγιση, πλούσια σε φρούτα, λαχανικά και ελαιόλαδο, με έμφαση στην υγεία του μικροβιώματος. Όπως εξηγεί, τα σωστά βακτήρια στο έντερο παράγουν ουσίες που μειώνουν τη φλεγμονή και συμβάλλουν στην απομάκρυνση των πλακών από τον εγκέφαλο. Ο ίδιος ακολουθεί κυρίως φυτική διατροφή, με μικρές «αμαρτίες», και προτιμά σνακ όπως φρούτα, ξηρούς καρπούς και σπόρους.
Πέρα από τις συνήθειες, ο Τάνζι στρέφει πλέον το ενδιαφέρον του και σε εξωτερικούς παράγοντες που επιταχύνουν τη φθορά: πλαστικά, ρύπανση, περιοδοντικά βακτήρια και υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα, τα λεγόμενα «δολοφονικά P». Το επόμενο βιβλίο του θα εστιάσει ακριβώς σε αυτή τη σκοτεινή πλευρά του σύγχρονου περιβάλλοντος.
Το μήνυμα του Χάρβαρντ, πάντως, είναι σαφές: η γήρανση του εγκεφάλου δεν είναι απλώς θέμα ηλικίας. Είναι, σε μεγάλο βαθμό, θέμα καθημερινών επιλογών.
12°
