Ύπνος βρεφών: Οι πέντε μύθοι που προκαλούν άσκοπο άγχος στους γονείς
Λίγα θέματα στην ανάπτυξη των παιδιών βρίθουν παραπληροφόρησης όσο ο ύπνος των βρεφών – ένα πεδίο που κυριαρχείται σε μεγάλο βαθμό από εταιρείες και βιβλία που στοχεύουν στην πώληση προγραμμάτων ύπνου, coaching και συμβουλών.
Από την αντίληψη ότι τα μωρά πρέπει να «κοιμούνται ολόκληρη τη νύχτα» μέχρι την πεποίθηση ότι οι ύπνοι εν κινήσει δεν είναι ευεργετικοί, ακολουθούν πέντε κοινοί μύθοι για τον ύπνο των βρεφών – και τι δείχνει η επιστημονική έρευνα στην πραγματικότητα.
1. Όχι, τα περισσότερα μωρά δεν «κοιμούνται ολόκληρη τη νύχτα»
Αν και ένα βρέφος ή νήπιο που «κοιμάται ολόκληρη τη νύχτα» μπορεί να είναι το άγιο δισκοπότηρο για τους γονείς, αυτό είναι σχετικά ασυνήθιστο, όπως δείχνουν μεγάλες μελέτες σε μικρά παιδιά. Μία μελέτη σε περισσότερα από 55.000 μωρά στη Νορβηγία, για παράδειγμα, έδειξε ότι σχεδόν επτά στα 10 μωρά έξι μηνών ξυπνούσαν τουλάχιστον μία φορά τη νύχτα, ενώ πάνω από ένα στα τέσσερα μωρά 18 μηνών το ίδιο συνέβαινε.
«Τα δεδομένα μας επιβεβαίωσαν ότι ένα έως τρία ξυπνήματα τη νύχτα είναι κοινά στην πρώιμη παιδική ηλικία. Σχεδόν όλα τα παιδιά ξυπνούσαν μία έως τρεις φορές τη νύχτα, ενώ μια μειονότητα κοιμόταν ολόκληρη τη νύχτα (16,5% στα τρία και 22,3% στα οκτώ μηνών)», έγραψαν οι ερευνητές.
Ωστόσο, η συχνότητα των ξυπνημάτων διαφέρει πολύ. Οι Φινλανδοί ερευνητές, για παράδειγμα, ανέφεραν ότι τουλάχιστον ένα μωρό οκτώ μηνών στη μελέτη ξυπνούσε 21,5 φορές τη νύχτα.
Αυτές οι μελέτες βασίζονταν σε αναφορές των γονέων, πράγμα που σημαίνει ότι τα μωρά μπορεί να ξυπνούσαν ακόμα πιο συχνά – απλώς οι γονείς δεν το αντιλαμβάνονταν. Όταν χρησιμοποιούνται πιο αντικειμενικά μέτρα, όπως η ανάλυση βίντεο για την παρακολούθηση των προτύπων ύπνου των παιδιών, τα στοιχεία δείχνουν ότι τα βρέφη ξυπνούν ακόμη πιο συχνά. Μία μικρή αλλά αυθεντική μελέτη του 2001 έδειξε ότι ο μέσος όρος ξυπνημάτων (ορισμένα ως ξύπνημα μεγαλύτερο από δύο λεπτά) ήταν 3 ξυπνήματα για μωρά 3 μηνών, 3,5 για 6 μηνών, 4,7 για 9 μηνών και 2,6 για 12 μηνών.
Η καλή είδηση: καθώς τα μωρά πλησιάζουν στο τέλος του πρώτου έτους, τα ξυπνήματα μειώνονται από μόνα τους. Η φινλανδική μελέτη, για παράδειγμα, έδειξε ότι ενώ σχεδόν οκτώ στα 10 μωρά οκτώ μηνών ξυπνούσαν τη νύχτα, μόνο το ένα τέταρτο των δύο ετών το έκανε.
2. Τα νυχτερινά ξυπνήματα δεν είναι πάντα «φυσιολογικά»
Η αναιμία, που επηρεάζει περίπου το 15% των νηπίων στις ΗΠΑ, για παράδειγμα, μπορεί να προκαλέσει συχνά ξυπνήματα, ανησυχία και δυσκολία στον ύπνο. Άλλες καταστάσεις που συνδέονται με ανήσυχο ύπνο ή συχνά ξυπνήματα περιλαμβάνουν αλλεργίες, γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση και ωτίτιδες. Υπάρχουν επίσης οι ίδιες οι διαταραχές ύπνου: εκτιμάται ότι έως και 6% των παιδιών έχουν αποφρακτική υπνική άπνοια, μία κατάσταση που επίσης προκαλεί συχνά ξυπνήματα, με κορύφωση μεταξύ δύο και έξι ετών.
3. Για τα περισσότερα βρέφη, 12 ώρες ύπνου τη νύχτα είναι πολλές
Αναζητώντας στο Google «πρόγραμμα ύπνου μωρού», θα παρατηρήσετε ένα μοτίβο: οι περισσότερες πηγές προτείνουν περίπου 12 ώρες ύπνου τη νύχτα. Από τότε που η «ρουτίνα 7-7» (19:00-07:00) έγινε δημοφιλής στις δυτικές και βιομηχανικές κοινωνίες, οτιδήποτε λιγότερο θεωρείται ανεπαρκές.
Ενώ είναι αλήθεια ότι κάποια παιδιά χρειάζονται 12 ώρες τη νύχτα, πολλά άλλα δεν χρειάζονται – και για αυτά, η ύπνωση πολύ νωρίς μπορεί να προκαλέσει «μάχες» για τον ύπνο, συχνά ξυπνήματα ή πρόωρο ξύπνημα το πρωί. Μία αυστραλιανή μελέτη σε 5.000 μωρά έδειξε ότι τα παιδιά από βρέφη έως σχεδόν πέντε ετών κοιμόντουσαν κατά μέσο όρο 11 ώρες τη νύχτα, όχι 12. Αυτό ίσχυε ακόμα και για τα μικρότερα μωρά που μελετήθηκαν, ηλικίας 4 έως 6 μηνών.
Σε άλλες χώρες, όπως σε πολλές ασιατικές χώρες, τα μωρά κοιμούνται πολύ λιγότερο. Μία μελέτη βρήκε ότι μωρά έως τριών ετών κοιμόντουσαν κατά μέσο όρο 10,17 ώρες στη Αυστραλία, 9,96 στον Καναδά, 10,51 στο Ηνωμένο Βασίλειο και 9,74 στις ΗΠΑ, αλλά 8,73 στην Ταϊβάν, 9,02 στο Χονγκ Κονγκ και 9,15 στην Ινδία και την Ινδονησία.
Ακόμα και σε κοινωνίες που ιδανικοποιούν τον ύπνο 7-7, οι οδηγίες από οργανισμούς υγείας για τον ύπνο δείχνουν ότι οι 12 ώρες τη νύχτα είναι στο υψηλότερο άκρο του φάσματος. Η Αμερικανική Ακαδημία Ιατρικής Ύπνου, για παράδειγμα, προτείνει 12-16 ώρες ύπνου σε 24 ώρες για βρέφη 4-12 μηνών και 11-14 ώρες για παιδιά 1-2 ετών. Δεν προσδιορίζουν πόσο από αυτόν τον ύπνο πρέπει να προέρχεται από τη νύχτα ή από τα υπνάκια, λόγω έλλειψης επιστημονικών στοιχείων.
4. Ναι, οι ύπνοι εν κινήσει είναι ευεργετικοί
Συχνά ακούγεται ότι ο ύπνος εν κινήσει – όπως σε καρότσι, μάρσιπο ή αυτοκίνητο – είναι ελαφρύτερος και λιγότερο επανορθωτικός. Δεν υπάρχει επιστημονική απόδειξη για αυτό, ενώ κάποια στοιχεία υποδεικνύουν το αντίθετο.
Μία μελέτη σε 64 μωρά δύο μηνών βρήκε ότι τα μωρά κοιμόντουσαν πιο εύκολα και έκλαιγαν λιγότερο όταν λικνίζονταν σε μεγαλύτερη (αλλά πάντα απαλή) συχνότητα. Όταν μωρά με αποφρακτική υπνική άπνοια τοποθετήθηκαν σε στρώματα με και χωρίς λίκνισμα, το λίκνισμα μείωσε στο μισό τα επεισόδια.
Επιπλέον, είναι λογικό: τα μωρά περνούσαν περίπου το 90% του χρόνου τους κοιμώμενα στη μήτρα, κατά κύριο λόγο ενώ η μητέρα τους κινούνταν, «λυγίζοντάς» τα φυσικά.
5. Όχι, ο ύπνος κατά τη μέρα συνήθως δεν «παράγει ύπνο» τη νύχτα
Είναι αλήθεια ότι όταν κάποια μωρά κουράζονται πολύ, γίνονται πιο ανήσυχα, δυσκολεύονται να χαλαρώσουν και να κοιμηθούν τη νύχτα. Αλλά η ιδέα ότι όσο περισσότερο κοιμάται ένα παιδί τη μέρα, τόσο περισσότερο θα κοιμηθεί τη νύχτα, σπάνια επιβεβαιώνεται από την έρευνα.
Στα μεγαλύτερα νήπια και προνήπια, οι περισσότερες μελέτες δείχνουν το αντίθετο: μετά τα δύο έτη, τα παιδιά αργούν περισσότερο να κοιμηθούν τη νύχτα και ξυπνούν συχνότερα όταν έχουν υπνάκια την ημέρα.
Μία μελέτη που συνέκρινε μέρες με περισσότερα υπνάκια σε βρέφη 6 και 15 εβδομάδων έναντι μέρες με λιγότερα, έδειξε ελαφρώς διαφορετικό αποτέλεσμα: οι υπνάκοι δεν επηρέαζαν τον νυχτερινό ύπνο των μικρότερων βρεφών. Όμως στα 24 εβδομάδων, τα περισσότερα υπνάκια κατά τη μέρα σήμαιναν λίγο περισσότερο ύπνο τη νύχτα – η διαφορά ήταν μικρή: ένα βρέφος έξι μηνών έπρεπε να κοιμηθεί μία ώρα περισσότερο τη μέρα για να κερδίσει μόλις 14 λεπτά νυχτερινού ύπνου.
Ο λόγος είναι βιολογικός: η «πίεση ύπνου» (sleep-wake homeostat) αυξάνεται όσο το παιδί ή ο ενήλικας μένει ξύπνιος. Αν το μωρό έχει κοιμηθεί υπερβολικά κατά τη μέρα, θα δυσκολευτεί να αποκοιμηθεί το βράδυ.
Οι ανάγκες ύπνου είναι ατομικές και μεταβλητές. Όπως οι ενήλικες, έτσι και τα βρέφη δεν μπορούν να εξαναγκαστούν να κοιμηθούν περισσότερο από όσο χρειάζεται το σώμα τους.
17°
