Πώς το υπερηχογράφημα ανοίγει τον δρόμο για θεραπείες του καρκίνου χωρίς χειρουργείο

Το υπερηχογράφημα, γνωστό για τη χρήση του στην ιατρική απεικόνιση, μπαίνει σε μια νέα εποχή, αυτή της αντιμετώπισης του καρκίνου χωρίς χειρουργείο.

Χάρη στην ιστοτρίψη (histotripsy), μια καινοτόμο μέθοδο που αξιοποιεί εστιασμένα ηχητικά κύματα υψηλής συχνότητας, οι γιατροί μπορούν πλέον να καταστρέφουν καρκινικούς όγκους χωρίς τομή, αναισθησία ή τοξικές θεραπείες.

Η ιστορία ξεκινά στις αρχές της δεκαετίας του 2000, όταν η Ζεν Σου, τότε διδακτορική φοιτήτρια βιοϊατρικής μηχανικής στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν, προσπαθούσε να βρει έναν τρόπο να αφαιρείται κατεστραμμένος ιστός χωρίς επεμβατική χειρουργική.

Πειραματιζόταν με υπέρηχους υψηλής έντασης πάνω σε ιστούς καρδιάς χοίρων, όταν ένας τυχαίος τεχνικός ελιγμός –η αύξηση του ρυθμού των παλμών υπερήχου για να σταματήσει ο θόρυβος στο εργαστήριο– την οδήγησε σε μια απροσδόκητη ανακάλυψη.

Μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, είδε να δημιουργείται τρύπα στον ιστό χωρίς θερμότητα ή αιμορραγία. Έτσι γεννήθηκε η ιστοτρίψη, μια θεραπεία που χρησιμοποιεί μηχανικούς παλμούς ήχου για να διαλύει τα κύτταρα του όγκου, επιτρέποντας στο ανοσοποιητικό σύστημα να καθαρίσει τα υπολείμματα.

Από το εργαστήριο στα νοσοκομεία

Η μέθοδος εγκρίθηκε από τον Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA) τον Οκτώβριο του 2023 για τη θεραπεία όγκων στο ήπαρ.

Έρευνα της εταιρείας HistoSonics, που ανέλαβε την εμπορική ανάπτυξη της τεχνολογίας, έδειξε 95% επιτυχία στην καταστροφή ηπατικών όγκων με ελάχιστες παρενέργειες.

Τον Ιούνιο του 2024, το Ηνωμένο Βασίλειο έγινε η πρώτη ευρωπαϊκή χώρα που ενέκρινε την ιστοτρίψη, καθιστώντας τη διαθέσιμη στο Εθνικό Σύστημα Υγείας (NHS) για ασθενείς με μη αντιμετωπίσιμους όγκους.

Η Τζούλι Έαρλ, ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Ερευνών Υγείας Ραμόν ι Καχάλ στην Ισπανία, τονίζει ότι ο υπέρηχος μπορεί να κάνει πολύ περισσότερα από απεικόνιση: «Μπορεί να καταστρέψει όγκους, να περιορίσει μεταστάσεις και να ενισχύσει άλλες θεραπείες, χωρίς να αγγίξει το νυστέρι».

Πώς λειτουργεί η ιστοτρίψη;

Η θεραπεία επικεντρώνει κύματα υπερήχων σε μια ζώνη με διαστάσεις λίγων χιλιοστών μέσα στον όγκο. Οι παλμοί δημιουργούν μικροφυσαλίδες που διογκώνονται και καταρρέουν, διαλύοντας μηχανικά τον καρκινικό ιστό.

Η διαδικασία είναι ανώδυνη, μη τοξική και μη επεμβατική, συνήθως ολοκληρώνεται σε μία έως τρεις ώρες, και οι περισσότεροι ασθενείς επιστρέφουν στο σπίτι την ίδια ημέρα.

Παρότι η μέθοδος δεν εφαρμόζεται σε όλους τους τύπους καρκίνου (π.χ. οι οστέινοι ιστοί και οι πνεύμονες εμποδίζουν τη διέλευση του ήχου), μελέτες διερευνούν τη χρήση της σε όγκους των νεφρών και του παγκρέατος.

«Ψήνοντας» τους όγκους με υπέρηχο

Η ιστοτρίψη δεν είναι η πρώτη αντικαρκινική χρήση του υπερήχου. Η τεχνολογία HIFU (High-Intensity Focused Ultrasound) χρησιμοποιεί θερμότητα για να «ψήσει» κυριολεκτικά τους όγκους.

Σύμφωνα με τον Ρίτσαρντ Πράις από το Πανεπιστήμιο της Βιρτζίνια, το HIFU λειτουργεί όπως ένας μεγεθυντικός φακός που συγκεντρώνει το φως του ήλιου πάνω σε ένα φύλλο.

Η μέθοδος χρησιμοποιείται ήδη ευρέως για τον καρκίνο του προστάτη, με αποτελεσματικότητα παρόμοια με της χειρουργικής, αλλά με ταχύτερη ανάρρωση.

Συνδυασμοί με φάρμακα και ανοσοθεραπεία

Οι επιστήμονες μελετούν πώς ο υπέρηχος μπορεί να ενισχύσει τη δράση άλλων θεραπειών, όπως της χημειοθεραπείας και της ανοσοθεραπείας.

Η Ντίπα Σάρμα από το Κέντρο Επιστημών Υγείας Sunnybrook στον Καναδά διαπίστωσε ότι η έγχυση μικροφυσαλίδων και η ενεργοποίησή τους με υπερήχους βοηθά τα φάρμακα να διαπερνούν τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό, φτάνοντας σε όγκους του εγκεφάλου.

Παράλληλα, οι υπέρηχοι φαίνεται να καθιστούν τους όγκους πιο ορατούς στο ανοσοποιητικό σύστημα, διευκολύνοντας το σώμα να τους αναγνωρίσει και να τους καταπολεμήσει.

Ο Πράις σημειώνει ότι η μεγαλύτερη ελπίδα είναι να μπορεί ο υπέρηχος να ενεργοποιεί μια γενικευμένη ανοσολογική αντίδραση, επιτρέποντας την εξάλειψη πολλών όγκων ταυτόχρονα.

Οι θεραπείες με υπερήχους, όπως η ιστοτρίψη και το HIFU, ανοίγουν έναν νέο δρόμο στην ιατρική, έναν δρόμο που στοχεύει να αντικαταστήσει ή να βελτιώσει τις συμβατικές, συχνά επώδυνες θεραπείες του καρκίνου.

(Πηγή: BBC News)