Ανάπτυξη και όπως να ’ναι;

Μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, οι οικονομολόγοι διεθνώς και (σχεδόν) ομοφώνως επέλεξαν μια μέθοδο μέτρησης της ανάπτυξης κάθε χώρας, όπως και όλων των χωρών συνολικά. Πρόκειται για την αύξηση του ΑΕΠ. Όσο αυτό αυξάνεται θεωρούμε ότι η οικονομία αναπτύσσεται. Στην πραγματικότητα μεγαλώνει απλώς (μεγεθύνεται), χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα ότι ευημερούν περισσότερο οι πολίτες της.

Το παράδοξο του πράγματος οφείλεται στο γεγονός ότι η ποσοτική ανάπτυξη του ΑΕΠ δεν σημαίνει τίποτε παραπάνω από την αύξηση των συστατικών μερών του, δηλαδή της κατανάλωσης (ιδιωτικής και δημόσιας), των επενδύσεων (ιδιωτών και δημοσίου), της κυβερνητικής δαπάνης και της ενδεχόμενης θετικής διαφοράς εξαγωγών -εισαγωγών. Συνεπώς, είτε πιείτε περισσότερους καφέδες, είτε πάτε κάθε βδομάδα στο κομμωτήριο, είτε χτίσετε σπίτι ή εργοστάσιο, είτε προσληφθούν περισσότεροι τροχονόμοι, το αποτέλεσμα θα είναι το ίδιο ποσοτικά: η χώρα σας αναπτύσσεται!

Ωστόσο, οι διαφορές στην ποιότητα είναι μεγάλες: άλλο να καταναλώνεις το εισόδημά σου στους καφέδες και στα κομμωτήρια και άλλο στο νέο σπίτι (ή στο εργοστάσιο) πληρώντας τις δόσεις του δανείου. Δεν είναι μόνον το εφήμερο των καταναλωτικών αγαθών, αλλά η δημιουργία πλούτου που υπερέχει στην κατασκευή σπιτιού (εργοστασίου), όπως και η μακροπρόθεσμη προοπτική. Η επίδραση του καφέ διαρκεί λίγες ώρες, το σπίτι μένει και στις επόμενες γενιές.

Ακόμη όμως και στην κατανάλωση εφήμερων αγαθών και υπηρεσιών έχει σημασία ποιος καταναλώνει. Στις ΗΠΑ, περίπου το 50% της καταναλωτικής δαπάνης γίνεται από το ανώτερο 10% της εισοδηματικής κλίμακας. Ερωτώ: Είναι η σπατάλη των πλουσίων ανάπτυξη; Τυπικά είναι, ουσιαστικά όμως, για την κοινωνία, όχι. Αν η δαπάνη τους αφορά εισαγόμενα είδη πολυτελείας διπλά όχι.

Ερχόμαστε λοιπόν στα ποιοτικά κριτήρια που αφορούν σε κάθε συστατικό της ανάπτυξης. Δεν αρκεί να καταναλώνεις περισσότερο, αν αυτό αφορά σε εισαγόμενα προϊόντα ή προκαλεί βλάβη στους γύρω σου και στο περιβάλλον. Δεν αρκεί να χτίζεις οικοδομές, αν είναι αυθαίρετες ή βλάπτουν τη φύση και την αισθητική μας. Δεν αρκεί να προσλαμβάνεις περισσότερους τροχονόμους ενώ θα έπρεπε να φροντίζεις την αυτόματη ρύθμιση της κυκλοφορίας, για να μην πω την μείωση της κυκλοφορίας στις πόλεις.

Συμπέρασμα: Δεν αρκεί να μεγαλώνει ο ρυθμός της ανάπτυξης. Σημαντικότερο είναι η κατανάλωση να είναι φιλική στο περιβάλλον και στην εγχώρια παραγωγή. Η δημιουργία πλούτου πρέπει να ωφελεί τους γύρω και να αφορά Έλληνες επενδυτές (φτάνει πια με τη δουλοπρεπή golden visa). Και η κυβερνητική δαπάνη να κατευθύνεται σε τομείς που βελτιώνουν την ευημερία των περισσοτέρων. Δεν έχουν όλες οι προσλήψεις στο δημόσιο το ίδιο κοινωνικό αντίκτυπο.