Ο Πούτιν, ο Στάλιν και η επιστροφή του φόβου

Στις 9 Μαΐου του 2005 στην Κόκκινη Πλατεία της Μόσχας ο Πούτιν στεκόταν ακριβώς στο σημείο όπου είχε σταθεί και ο Ιωσήφ Στάλιν πριν από 60 χρόνια για την επινίκια παρέλαση του Κόκκινου Στρατού που είχε επιστρέψει νικητής κατά του ναζισμού. Κανείς δεν έχει την ιστορική αντίρρηση ότι ο Κόκκινος Στρατός παρείχε το σπουδαιότερο έργο στη μεγαλειώδη αυτή κατατρόπωση του Χίτλερ, μαζί με τις αμερικανικές και βρετανικές δυνάμεις. Εκείνη την ημέρα, ο Πούτιν αναφέρθηκε στην «ημερομηνία που έσωσε τον κόσμο». Εξακολουθούσε, όμως να στέκεται ακριβώς στο σημείο όπου είχε σταθεί ο Στάλιν. Πολύ κοντά του στεκόταν ένας από τους πενήντα επίσημους καλεσμένους ηγέτες ξένων χωρών, ο Τζορτζ Μπους.

Παρά το ενθουσιώδες εορταστικό κλίμα διεθνικού πατριωτισμού, εκείνη την ώρα παιζόταν το παιχνίδι του Πούτιν. Από τον εορτασμό είχε αποκλείσει και τις 15 σοβιετικές δημοκρατίες που είχαν αποκοπεί από την τότε Ρωσική Ομοσπονδία. Αφού το 2005 δεν ανήκαν πλέον στον ασφυκτικό έλεγχο της Μόσχας ήταν σαν να μην είχαν πάρει μέρος στον Μεγάλο Πατριωτικό Πόλεμο. Τώρα, ο Πούτιν δηλώνει ευθαρσώς και με τον πιο αιματηρό τρόπο στην ιστορία της Ευρώπης μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο ότι η Ουκρανία δεν πρέπει να υπάρχει έξω από τον έλεγχο της Ρωσίας. Τότε, ο Στάλιν αφάνιζε όσους πληθυσμούς τού αντιστέκονταν είτε σκοτώνοντάς τους είτε δια της αναγκαστικής βιομηχανοποίησης της παραγωγής και των θανατηφόρων λιμών που επέρχονταν, το συμπέρασμα μοιάζει απλό. Σε εκείνη την τελετή της 9ης Μαΐου 2005, ενώπιον και των πενήντα ξένων ηγετών, ο Πούτιν έστελνε μήνυμα για το τι είχε στο μυαλό του: Την παλινόρθωση της σοβιετικής αυτοκρατορίας ενάντια στην ίδια την Ιστορία που έχει αποφασίσει για το αντίθετο εδώ και μερικές δεκαετίες. Για τον σκοπό αυτόν εφαρμόζει τις σταλινικές μεθόδους, πολιτικής και στρατιωτικής επέκτασης. Ωμός θάνατος, εισβολή, καταστροφές δια των όπλων και της υπεροχής. Όλα αυτά γίνονται όταν η ανθρωπότητα έχει αλλάξει εποχή και απολαμβάνει την ειρήνη έχοντας αφήσει την Ιστορία να τακτοποιήσει κάθε ανοιχτό λογαριασμό.

Τίποτα από όλα αυτά δεν θα μπορούσε να γίνει στην πορεία της ιστορίας της ΕΣΣΔ αν δεν την είχε σκεπάσει ο τρόμος του εσωτερικού πολέμου, ο φόβος των φυλακίσεων και των μαζικών εξοντώσεων. Δεν είναι ιστορικά τυχαίο ότι στο τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, η ανθρωπότητα γνώριζε ότι στρατόπεδα συγκέντρωσης και εξόντωσης είχαν μόνο οι ναζί χωρίς να γνωρίζει το παραμικρό για τα αντίστοιχα στρατόπεδα του σταλινισμού. Ούτε και το γεγονός ότι στο τέλος του πολέμου η ΕΣΣΔ είχε το πιο αυταρχικό καθεστώς, την πιο ανελεύθερη κοινωνία σε ολόκληρο τον κόσμο. Παρ’ όλα αυτά, εκείνος ο πόλεμος, σύμφωνα με ορισμένους ιστορικούς, όπως ο Alexander Werth, μπορεί να είναι ακόμα «η πιο τρομακτική εμπειρία του ρωσικού λαού αλλά παραμένει η πιο περήφανη».

Ο σχολιαστής του BBC στη Μόσχα, Steve Rosenberg εκτίμησε πριν από λίγες ημέρες ότι η εισβολή του Πούτιν στην Ουκρανία θα αποδειχτεί το ολέθριο λάθος του. Ιστορικά, ναι. Αυτό συμβαίνει συνήθως. Οι δικτάτορες, επίσημοι με τίτλο ή και ανεπίσημοι που στέκονται πάνω στα δεκανίκια που τους παρέχουν οι δημοκρατίες, κινητοποιούν εξελίξεις και καταστάσεις που δεν μπορούν να ελέγξουν. Αυτό μένει να αποδειχτεί αλλά δυστυχώς δεν μπορεί να συμβεί μόνο του. Είναι αλήθεια, ότι η Δύση και η Ευρώπη δεν έκαναν όσα έπρεπε για να καταστεί η Ρωσία κοινωνός της δημοκρατίας και της ελευθερίας που σήμανε το τέλος του Ψυχρού Πολέμου και η Πτώση του Τείχους. 

Απόλαυσαν την πολυτελή μακαριότητα της δυτικής εκδοχής της «νομοτέλειας», του μονόδρομου προς την ελευθερία και τη δημιουργικότητα, ατομική και κοινωνική. Από την άλλη πλευρά, η πολυπλοκότητα και η αντίληψή της ποτέ δεν ήταν προσόν των ολοκληρωτισμών. Απεναντίας, κανένα από αυτά τα καθεστώτα δεν μπορεί να σταθεί χωρίς βία, χωρίς πόλεμο. Ο μόνος που το αμφισβήτησε αυτό από «εκείνη» την πλευρά του Παραπετάσματος ήταν ο Γκορμπατσόφ που έθεσε ανοιχτά στο παγκόσμιο ακροατήριο την «περεστρόικα» και τη «γκλάσνοστ».

Τώρα είναι και πάλι αλλιώς. Στην Ουκρανία ο Πούτιν σκορπίζει θάνατο, οι τρεις Βαλτικές χώρες αναρωτιούνται «θα είμαστε οι επόμενοι;», ο ίδιος απειλεί ακόμα και τη Φινλανδία και τη Σουηδία, η παγκόσμια κοινότητα διαισθάνεται το ντόμινο της καταστροφής. Η επιστροφή του φόβου. Και εδώ, στα μέρη μας, βρήκαμε ακόμα έναν λόγο αντιπαράθεσης ξεχνώντας τα αυτονόητα του ανθρώπινου δυτικού πολιτισμού, όπως έχουμε κάνει και άλλες φορές στην Ιστορία μας. Ότι η προστασία της ζωής είναι το πιο επείγον, αυτό που πρέπει να γίνει τώρα. Αυτήν τη στιγμή. Επίσης, εδώ σε αυτήν τη γωνιά της Γης ξεχνάμε και κάτι άλλο, πολύ σημαντικό: Ότι το πρώτο εμπόλεμο, αιματηρό και με χιλιάδες ζωές κόστος, επεισόδιο του Ψυχρού Πολέμου ήταν ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος…