Οι Βερσαλλίες του κ. Τσίπρα

«Δεν θα ψήφιζα ποτέ δεξιά, πιστεύω στο κράτος πρόνοιας και δεν έχω ιδιωτική ασφάλιση». Με αυτά περίπου τα λόγια, ο Γιούργκεν Κλοπ, ο προπονητής της Λίβερπουλ, είχε δώσει πριν από λίγα χρόνια τα πολιτικά του διαπιστευτήρια. Αν είσαι αριστερός, ήθελε να πει, δεν θα διεκδικήσεις προνομιακή μεταχείριση όταν αρρωστήσεις, θα πας όπως όλοι στο ΕΣΥ. Με άλλα λόγια, η πολιτική επιλογή δεν μπορεί να είναι μόνο το κόμμα που ψηφίζεις, είναι μια στάση ζωής. Κι αυτό ισχύει ανεξάρτητα από την ιδεολογία. Αν είσαι φιλελεύθερος, δεν μπορεί να ζητάς, για παράδειγμα, να σε σώσει το κράτος τη στιγμή της δυσκολίας, θα αποδεχθείς τη «δημιουργική καταστροφή» της αγοράς. Για να μην πούμε ότι είτε είσαι αριστερός είτε δεξιός, αν πιστεύεις στην ισότητα των ευκαιριών τότε θα πρέπει να παραιτηθείς από την κληρονομιά των γονιών σου. Ή μήπως όχι;

Όλοι γνωρίζουμε ότι η πραγματικότητα είναι πολύ διαφορετική. Κι είναι διαφορετική επειδή στην ιδεολογία μπορούμε να μιλάμε με απόλυτους όρους, η ζωή μας ωστόσο είναι σύνθετη και συχνά αντιφατική. Θέλουμε για παράδειγμα οι πολιτικοί να είναι «ένας από εμάς», ποιοι όμως είμαστε εμείς που πρέπει να μας μοιάσει; Ποιος είναι ο ιδανικός αριστερός ψηφοφόρος για παράδειγμα; Ο εργάτης της βιομηχανίας, ο αγρότης, ο άπορος που ζει με προνοιακά επιδόματα, ο δημόσιος υπάλληλος, ο διανοούμενος ακαδημαϊκός ή το μεσαίο στέλεχος μιας επιχείρησης; Σε μια πλουραλιστική κοινωνία συνυπάρχουν πολλές και διαφορετικές ταυτότητες. Να είμαστε όλοι ίσοι, αλλά ίσοι με ποιον;

Δεν είναι αυτή η μόνη περιπλοκή. Όλοι έχουμε μια υποχρέωση για τον συνάνθρωπό μας, ο βαθμός ωστόσο διαφέρει. Συχνά μάλιστα βρισκόμαστε αντιμέτωποι με αλληλοσυγκρουόμενες απαιτήσεις. Έχουμε καθήκον βοήθειας και αλληλεγγύης για τα παιδιά της Αφρικής, όμως έχουμε πολύ μεγαλύτερη υποχρέωση να προσφέρουμε στο δικό μας παιδί προστασία και τα μέσα για να αναπτυχθεί. Σε κάθε απόφασή μας λοιπόν κρατάμε ισορροπίες ανάλογα με τις ιδιαιτερότητες του καθενός μας. Μπορεί για παράδειγμα να πιστεύουμε στη δημόσια παιδεία, σε μια κοινωνία ανισότητας ωστόσο έχουμε το δικαίωμα να στερήσουμε από το δικό μας παιδί τα εφόδια που χρειάζεται, στο όνομα μιας ιδεατής ισότητας; Τι είναι περισσότερο ηθικό; Να ακολουθήσουμε μια ενδεχομένως ακραία εκδοχή δικαιοσύνης ή να ανταποκριθούμε στις γονικές μας υποχρεώσεις; Όλα αυτά φυσικά μέσα σε ένα πλαίσιο κοινής λογικής το οποίο, πέρα από τον αυτονόητο σεβασμό στους νόμους, μας επιτρέπει να μη θεωρούμε αποδεκτές κάποιες ακραίες συμπεριφορές, τουλάχιστον για πολιτικούς. Ένας πρωθυπουργός, ο οποίος πολεμά τη διαπλοκή και κάνει διακοπές σε κότερα ολιγαρχών, προκαλεί εύλογα ερωτήματα. Δεν είναι τόσο ζήτημα ηθικής, όσο ασυμβίβαστων στην άσκηση της εξουσίας.

Για πολύ πιο καθημερινές αποφάσεις ωστόσο βρέθηκε αυτές τις ημέρες κατηγορούμενος για υποκρισία ο Αλέξης Τσίπρας. Για το σχολείο των παιδιών του και για τις διακοπές της οικογένειας του - το αν το τίμημα στο ενοικιαστήριο είναι αληθές αποτελεί διαφορετικής τάξεως ζήτημα. Αντίθετα από ό,τι υποστηρίζουν αντίπαλοί του ωστόσο, το γεγονός ότι υπέκυψε σε αυτές τις «αδυναμίες» τον κάνει περισσότερο «έναν από εμάς», όχι λιγότερο. Πολιτικούς ψηφίζουμε, όχι κοσμοκαλόγερους. Υποκρισία μπορεί να χρεωθεί στην κριτική που του ασκείται, όταν μάλιστα όσοι τον κατηγορούν επιδεικνύουν ανάλογες ή και πολύ χειρότερες συμπεριφορές.

Φυσικά το ίδιο ισχύει και για τον Κυριάκο Μητσοτάκη. Στην Πάρνηθα έκανε αυτό που κάνουν όλοι όσοι αγαπούν το ποδήλατο. Το χειρότερο για το οποίο μπορεί να κατηγορηθεί είναι η στιγμιαία αβλεψία να φωτογραφηθεί χωρίς μάσκα όταν συναντήθηκε τυχαία με μια παρέα «ομότεχνών» του. Μια αβλεψία για την οποία, κάποια στιγμή, όλοι μπορεί να κατηγορηθούμε. Επικοινωνιακή γκάφα επειδή είναι πρωθυπουργός, ως εκεί όμως.

Με ένα σημαντικό «αλλά», τουλάχιστον για την περίπτωση του κ. Τσίπρα: είναι συχνά η ίδια η αριστερά που προκαλεί αυτή την κριτική όταν θεωρεί ότι διαθέτει το «ηθικό πλεονέκτημα» έναντι των υπολοίπων. Όταν μιλάς για «Βερσαλλίες», όταν χρεώνεις κάθε αντίθετη άποψη στις ελίτ και στα συμφέροντα, όταν αυτοανακηρύσσεσαι μέρος και αποκλειστικός προστάτης του φτωχού λαού, ε τότε πας γυρεύοντας.