Πολιτική με συνταγή Κοέλιο

Υπάρχει ένα παλιό ανέκδοτο με τον μεθυσμένο που ψάχνει να βρει τα κλειδιά του κάτω από έναν στύλο της ΔΕΗ. Ένας περαστικός τον ρωτά αν εκεί του έπεσαν, για να πάρει την απάντηση «όχι αλλά εδώ έχει φως». Το βρίσκω εξαιρετικά διδακτικό και με βαθύ φιλοσοφικό περιεχόμενο. Εξηγεί, για παράδειγμα, γιατί πολλές φορές αναλώνουμε δυσανάλογα μεγάλο μέρος της ενέργειάς μας σε ζητήματα που έχουν μικρή ή καθόλου σημασία και αγνοούμε τα σημαντικά. Ας πούμε στο ζήτημα των κυρώσεων στην Τουρκία. Όλοι γνωρίζουν ότι δεν πρόκειται να υιοθετηθούν ή, αν υιοθετηθούν, θα έχουν μάλλον διακοσμητικό χαρακτήρα. Τα συζητάμε όμως εξαντλητικά επειδή είναι κάτι χειροπιαστό που το καταλαβαίνουμε όλοι. Έτσι για μήνες αποτέλεσε την αιχμή της κριτικής από την αντιπολίτευση, με την κυβέρνηση να προσαρμόζεται αναλόγως. Τώρα τον ίδιο ρόλο και για τον ίδιο λόγο, τείνουν να παίξουν τα 12 μίλια. Η κριτική για «απουσία στρατηγικής» δεν λέει πολλά πράγματα, είναι ασαφής και χρειάζεται επεξήγηση. Εγκαταλείφθηκε λοιπόν και υιοθετήθηκε η επέκταση των χωρικών υδάτων.  Το αν μας βοηθούν ή, αντιθέτως, μας βάζουν σε μεγαλύτερες περιπέτειες είναι δευτερεύον. 

Στο ζήτημα των κυρώσεων όμως υπάρχει και μια δεύτερη διάσταση, αυτή που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε μαγική σκέψη. Αφού το θέλουμε πολύ και πιστεύουμε ότι είναι δίκαιο, μπορεί και πρέπει να γίνει. Κάτι σαν μυθιστόρημα του Κοέλιο. Νομίζουμε ότι οι κυρώσεις είναι η λύση στο πρόβλημά μας όταν, στην πραγματικότητα, είναι το πρόβλημα που πρέπει να λύσουμε. Το ζητούμενο, με άλλα λόγια, είναι το πώς θα μπορέσουμε να επεξεργαστούμε μια πολιτική που θα βοηθά τη χώρα χωρίς να αντιστρατεύεται τα συμφέροντα των εταίρων. Ένα εγχείρημα εξαιρετικά σύνθετο το οποίο δεν προσφέρεται σε συνθηματολογία. Για να μην πούμε ότι σε τελευταία ανάλυση δεν εξαρτάται τόσο πολύ από εμάς. Αντ’ αυτού θεωρούμε αυτονόητο ότι οφείλουν να μας στηρίξουν και απλώς ζητάμε όλο και πιο αυστηρές κυρώσεις. Το ίδιο, σε ακόμα μεγαλύτερο βαθμό, ισχύει και για τα 12 μίλια. Όλοι κατανοούν ότι μια τέτοια ενέργεια, πέραν όλων των άλλων, θα μας φέρει σε αντιπαράθεση με την μοναδική ίσως χώρα που μπορεί να επηρεάσει την στάση του Ερντογάν, τις ΗΠΑ. Επιμένουμε όμως, όσοι τουλάχιστον επιμένουν, επειδή έχουμε δίκιο! Πολύ θα θέλαμε να είναι έτσι τα πράγματα αλλά δυστυχώς δεν είναι. Θα μου πείτε αν η πραγματικότητα δεν συμφωνεί μαζί μας, τόσο το χειρότερο για την πραγματικότητα. Σωστό κι αυτό.

Ένας άλλος λόγος που τείνουμε σε τέτοιες λύσεις είναι η απόλυτα κατανοητή ανάγκη να μην είμαστε σε καθεστώς αβεβαιότητας. Θέλουμε μια λύση για κάθε πρόβλημα και μάλιστα κατά το δυνατόν σε σύντομο χρονικό διάστημα, απλή, και αποτελεσματική. Ένα εμβόλιο για τον covid19 ας πούμε,  κι αν αυτό δεν είναι δυνατόν έναν φταίχτη. Το ότι υπάρχουν θέματα που δεν υποτάσσονται σε αυτές τις επιθυμίες μας είναι δύσκολο να το αποδεχθούμε. Έτσι μπορούμε να συζητάμε επ’ άπειρον για τις αίθουσες, τα λεωφορεία, τα γήπεδα, τα θέατρα, τα τεστ και τις ολιγωρίες ή όχι της κυβέρνησης. Όλα αυτά ωστόσο, αν και όταν είναι εφικτά να πραγματοποιηθούν, είναι μικρότερης σημασίας και ατελέσφορα σε σχέση με το μείζον, την αλλαγή δηλαδή της συμπεριφοράς μας. Αλλά για αυτή φταίμε κυρίως εμείς, άστε που προϋποθέτει υπομονή και επιμονή. Καλύτερα λοιπόν να φταίνε άλλοι. Προφανώς όλα μετράνε για τον έλεγχο της πανδημίας. Το να διαμαρτύρεσαι ωστόσο για το ότι είναι 10 επιπλέον μαθητές στην τάξη σε μια διαδήλωση, ώμο με ώμο, με μερικές εκατοντάδες, κάτι δείχνει.

Η τάση μας αυτή δεν είναι φυσικά σημερινό φαινόμενο. Θα μπορούσαμε να ανακαλέσουμε πολλά παραδείγματα, ίσως τα πιο χαρακτηριστικά έχουν σχέση με τις φυσικές καταστροφές. Σε μια χώρα που ξέρουμε πώς λειτουργεί η γραφειοκρατία, πόσο λίγο σεβόμαστε τους νόμους και το περιβάλλον όπως και πόσο έντονα αντιστεκόμαστε σε κάθε προσπάθεια αλλαγών και εκσυγχρονισμού, ξαφνικά ζητάμε ευθύνες γιατί το κράτος λειτουργεί αναποτελεσματικά και με καθυστέρηση και μάλιστα την ώρα που λειτουργεί υπό πίεση, σε συνθήκες κρίσης. Σε τέτοιες στιγμές βέβαια μπορεί να είναι και ανακουφιστικό να βρίσκουμε τους υπαίτιους ακόμα και αν η ευθύνη τους είναι περιθωριακή. Το ζήτημα ωστόσο είναι ότι έτσι συνήθως αποφεύγουμε να λύσουμε το πρόβλημα ή προσπαθούμε να το λύσουμε με ημίμετρα και βεβιασμένες ή λανθασμένες επιλογές. Από την άλλη πλευρά πάλι, αν εκεί πέφτουν οι προβολείς της δημοσιότητας, εκεί θα επικεντρωθούν και οι πολιτικοί. Κάπως σαν τις λάμπες της ΔΕΗ.