Η ευθανασία και η αξιοπρέπεια στον θάνατο

Ήμασταν μακρινοί γνωστοί. Τις λίγες φορές που τον είχα συναντήσει, ωστόσο, μου είχε κάνει εντύπωση η αποφασιστικότητά του να ζει με τους δικούς του όρους. Ήταν εκ πεποιθήσεως εργένης και ζούσε μόνος. Γνώριζε ότι είχε πρόβλημα με την καρδιά του, αρνιόταν όμως να πάει στο νοσοκομείο επειδή πίστευε ότι ήταν ένας χώρος όπου δεν μπορείς να διατηρήσεις την αξιοπρέπειά σου. Με μια έννοια, η ζωή στάθηκε καλή μαζί του. Έφυγε ξαφνικά, πολύ νέος, από καρδιά χωρίς να νοσηλευτεί. Η στάση του μού είχε φανεί το καλύτερο επιχείρημα για την ευθανασία: να έχεις τον έλεγχο της ζωής σου και, αν το φέρουν οι συνθήκες, του πότε και πώς θα πεθάνεις.

Δεν είναι για όλους. Υπάρχουν έντονες διαφωνίες. Σε όλο και περισσότερες χώρες, ωστόσο, είτε αλλάζει η νομοθεσία είτε έχει ξεκινήσει σοβαρή συζήτηση για το θέμα. Ολλανδία, Ισπανία Πορτογαλία, Αυστρία, Νέα Ζηλανδία, Αυστραλία, Καναδάς, Βέλγιο, Κολομβία, Εκουαδόρ και αρκετές πολιτείες των ΗΠΑ έχουν νόμους οι οποίοι επιτρέπουν το υποβοηθούμενο τέλος της ζωής. Σε κάποιες άλλες, όπως η Γερμανία και η Ιταλία, με αποφάσεις δικαστηρίων, η ευθανασία αποποινικοποιήθηκε χωρίς όμως να υπάρχει νομοθετική ρύθμιση. Η τελευταία χώρα η οποία άλλαξε τον νόμο πριν από λίγες ημέρες είναι η Γαλλία.

Με μια έννοια, η αλλαγή του νόμου αναγνωρίζει απλώς την πραγματικότητα. Η παθητική ευθανασία είναι σε πολλές περιπτώσεις μια πραγματικότητα. Όποιος θέλει κι έχει τα μέσα, άλλωστε, μπορεί να πάει στην Ελβετία όπου η ευθανασία επιτρέπεται και για τους μη μόνιμους κατοίκους.

Στην Ελβετία, θυμόμαστε, είχε πάει ο δημοσιογράφος Αλέξανδρος Βέλιος επιλέγοντας την έξοδο από τη ζωή όταν η θεραπεία για τον καρκίνο από τον οποίο έπασχε απέτυχε. Είχε κάνει δημόσια γνωστή την απόφασή του θέλοντας να ξεκινήσει και στην Ελλάδα η συζήτηση για τη νομιμοποίηση της ευθανασίας. Παρ’ όλη τη δημοσιότητα που πήρε, κάτι τέτοιο δεν έγινε ποτέ. Το θέμα γρήγορα ξεχάστηκε. Κι αυτό παρά το ότι ένα μεγάλο ποσοστό των Ελλήνων φαίνεται ότι είναι ώριμο για μια τέτοια αλλαγή στον νόμο. Σε σχετικά πρόσφατη δημοσκόπηση το 43% δήλωσε ότι συμφωνεί με την ενεργητική ευθανασία αν το ζητήσει ο ασθενής και ένα επιπλέον 28% αν συμφωνήσει η οικογένειά του. Διαφωνεί μόλις το 22%.

Οι λόγοι για τη διαφωνία είναι πολλοί. Ένας από τους πιο προβεβλημένους είναι ο φόβος ότι θα γίνει καταχρηστική εφαρμογή του νόμου. Ότι θα πιεστούν άνθρωποι  να αποδεχθούν μια τέτοια λύση παρά τη θέλησή τους. Ο αντίλογος είναι, φυσικά, ότι σε όλες τις νομοθεσίες υπάρχουν αυστηρές δικλείδες ασφαλείας και ως σήμερα δεν έχει προκύψει τέτοιο πρόβλημα. Υπάρχουν κάποιες οριακές μόνο περιπτώσεις που περισσότερο σχετίζονται με το ποιοι θα πρέπει να έχουν το δικαίωμα να αποφασίζουν τον τερματισμό της ζωής τους, ιδίως όταν αφορά ασθενείς με άνοια ή με ψυχολογικά ζητήματα. Ο φόβος σε αυτή την περίπτωση είναι της «γλιστερής πλαγιάς», ότι δηλαδή θα διευρύνονται συνεχώς οι κατηγορίες των ανθρώπων οι οποίοι θα μπορούν να ζητήσουν ευθανασία.

Ένα επόμενο ζήτημα σχετίζεται με την παρηγορητική φροντίδα. Ο φόβος είναι ότι θα δοθεί βάρος στην ευθανασία αντί για πόρους στη φροντίδα. Για την Ελλάδα αυτό είναι πραγματικό πρόβλημα. Η χώρα μας είναι η τελευταία σε δαπάνες μακροχρόνιας και παρηγορητικής φροντίδας στον Ο.Ο.Σ.Α. Αφιερώνουμε λιγότερο από 0,5% του ΑΕΠ. Για πολλούς ασθενείς το τέλος της ζωής μπορεί να γίνεται ακόμα πιο μαρτυρικό αλλά και επιβαρυντικό για τις οικογένειές τους εξαιτίας αυτής της έλλειψης. Έτσι η απόφασή τους θα γίνεται ενδεχομένως κάτω από το βάρος  αυτής της πίεσης, δεν θα είναι ελεύθερη επιλογή.

Σχετικό Άρθρο

Κοσμος Η ευθανασία στον Καναδά: όταν το τέλος γίνεται προσωπική απόφαση

Μανίνα Ζουμπουλάκη 08.06.2026, 13:09

Στον πυρήνα, φυσικά, των διαφωνιών βρίσκονται θρησκευτικές και φιλοσοφικές ενστάσεις. Για την εκκλησία δεν τίθεται συζήτηση, ενώ για κάποιους η αντίθεσή τους στηρίζεται στην ιερότητα της ανθρώπινης ζωής. Ειδικά μεταξύ των γιατρών υπάρχουν αυτοί οι οποίοι υποστηρίζουν πως ο όρκος που έχουν δώσει τούς επιβάλει να περιθάλπουν ασθενείς, όχι να τους βοηθούν να πεθάνουν. Έτσι αρνούνται να κάνουν ευθανασία. Οι νόμοι, φυσικά, δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν τέτοια ζητήματα συνείδησης.  

Θα ξεκινήσει κάποια στιγμή η συζήτηση και στην Ελλάδα; Για την ώρα δεν φαίνεται πιθανό. Η κυβέρνηση βρίσκεται στο δεξιό της φεγγάρι, αν μπορούσε θα έπαιρνε πίσω και τον γάμο των ομοφυλόφιλων. Όσο για την αντιπολίτευση, στο σύνολό της, ούτε θέλει να θίξει την εκκλησία ούτε ασχολείται με τέτοια ζητήματα. Τα αφήνει σε κάποιους φιλελεύθερους κοσμοπολίτες που δεν την αφορούν. Κάνει λάθος. Η αξιοπρέπεια στον θάνατο μάς αφορά όλους.