Πώς τα social media επηρεάζουν την επιθετικότητα παιδιών και εφήβων και ποιος είναι ο ρόλος γονέων και σχολείου στην πρόληψη.
Τα social media αποτελούν πλέον αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας των ανηλίκων, οι οποίοι έχουν πρόσβαση σε πλατφόρμες μέσω λογαριασμών τρίτων ή gaming chats ήδη από τις πρώτες σχολικές τάξεις. Για παιδιά και εφήβους, τα social media δεν είναι απλώς τρόπος επικοινωνίας αλλά χώρος όπου κοινωνικοποιούνται και δημιουργούν την αίσθηση του «ανήκειν». Ωστόσο, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης συνδέονται και με μια λιγότερο ορατή –παράλληλη– πραγματικότητα. Την αυξανόμενη επιθετικότητα στον ψηφιακό χώρο.
Όταν γίνεται λόγος για επιθετικότητα στα παιδιά, ο νους πηγαίνει συνήθως σε φωνές, συγκρούσεις στο σπίτι ή περιστατικά βίας στο σχολείο. Σήμερα όμως, σημαντικό μέρος αυτής της συμπεριφοράς εκδηλώνεται αποκλειστικά μέσω διαδικτύου. Ειρωνικά σχόλια, προσβολές, δημόσιος εξευτελισμός, διάδοση φημών, αποκλεισμός από ομάδες συνομιλιών, απειλές ή στοχοποίηση μέσω αναρτήσεων συνιστούν μορφές επιθετικής συμπεριφοράς που μπορεί να έχουν βαθύ ψυχικό αποτύπωμα.
Παράλληλα, οι ίδιες οι πλατφόρμες συχνά ενισχύουν την ένταση. Η συνεχής σύγκριση, η ανάγκη για likes και η επιβράβευση της πρόκλησης. Η έκθεση σε περιεχόμενο που προκαλεί θυμό ή χλευασμό, καθώς και η ταχύτητα με την οποία διαδίδεται ένα σχόλιο δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου η επιθετικότητα μπορεί να μετατραπεί σε «θέαμα» και αρένα. Για έναν έφηβο που αναζητά αποδοχή, η ειρωνεία, η πρόκληση ή η επιβολή μπορεί να εκληφθούν ως «παράσημα» κοινωνικής ισχύος.
Επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι όσο αυξάνεται ο χρόνος ενασχόλησης με τα social media, ενισχύεται και η πιθανότητα εμπλοκής ενός ατόμου σε περιστατικά διαδικτυακού εκφοβισμού, είτε ως δράστης είτε ως θύμα. Παράλληλα, η προβληματική χρήση συνδέεται με μεγαλύτερη παρορμητικότητα, δυσκολία αυτορρύθμισης και αυξημένο θυμό.
Ιδιαίτερα ευάλωτα μπορεί να είναι παιδιά και έφηβοι που δυσκολεύονται να διαχειριστούν τα συναισθήματά τους και την παρορμητικότητά τους, έχοντας ελάχιστη ανοχή στην ματαίωση. Για αυτά τα παιδιά, ο ψηφιακός κόσμος μπορεί να λειτουργήσει ως χώρος εκτόνωσης χωρίς κανένα όριο, αλλά και ως πεδίο αυξημένης έκθεσης σε συγκρούσεις.
Αυτό δεν σημαίνει ότι τα social media «γεννούν» από μόνα τους την επιθετικότητα. Συχνά λειτουργούν ως μεγεθυντικός φακός υπαρχουσών δυσκολιών ή θυμού –που δεν εκφράζονται υγιώς– ανασφάλειας, χαμηλής αυτοεκτίμησης, ανάγκης για αποδοχή ή οικογενειακής έντασης. Η οθόνη δεν δημιουργεί πάντα το πρόβλημα, συχνά το αποκαλύπτει.
Οι γονείς δηλαδή, δεν πρέπει να μετατραπούν σε «αστυνομία του κινητού», αλλά σε συνοδοιπόρους. Να γνωρίζουν ποιες εφαρμογές χρησιμοποιεί το παιδί, τι βιώνει κατά το διαδικτυακό του ταξίδι, αν υφίσταται ή εμφανίζει προσβλητικές και επιθετικές συμπεριφορές. Κυρίως, να μπορούν να συζητούν χωρίς πανικό και χωρίς απαξίωση, αποτελώντας οι ίδιοι πρότυπο ισορροπημένης χρήσης της τεχνολογίας.
Το σχολείο επίσης δεν θα μπορούσε να μην έχει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση υπεύθυνων «ψηφιακών» μαθητών. Πώς; Μέσω προγραμμάτων πρόληψης σχολικού και διαδικτυακού εκφοβισμού, της ενίσχυσης των κοινωνικών, συναισθηματικών και βέβαια ψηφιακών δεξιοτήτων, σε συνεργασία, όταν χρειάζεται, με γονείς και ειδικούς ψυχικής υγείας.
Η επιθετικότητα στην παιδική ηλικία και στην εφηβεία δεν είναι καινούργιο φαινόμενο. Νέα είναι τα μέσα με τα οποία εκδηλώνεται. Και όταν ο θυμός βρίσκει πρόσβαση σε μια οθόνη που «δεν κοιμάται ποτέ» και μπορεί να χρησιμοποιηθεί με οποιονδήποτε τρόπο, ανά πάσα στιγμή, μπορεί να γίνει «αόρατος», μαζικός και ακαριαίος.
17°
