Η κακοήθης ελληνική οικογενειοκρατία: ο παιδεραστής «θείος» είναι αίμα μας

Το 1958, ο Αμερικανός πολιτικός επιστήμονας Edward C. Banfield έγραψε ένα βιβλίο με τίτλο «Moral Basis of a Backward Society» που δυσαρέστησε πολύ τους Ιταλούς. Ο Banfield, έχοντας περάσει λίγο καιρό στη μικρή πόλη Chiaromonte της Νότιας Ιταλίας, παρατήρησε την ιδιοτέλεια και τον αμοραλισμό της οικογενειοκεντρικής τοπικής κοινωνίας: όπως συμβαίνει παραδοσιακά στον Νότο, η «οικογένεια» θυσίαζε το κοινό καλό για χάρη των συμφερόντων των μελών της. Ως Αμερικανός, ο Banfield καταδίκασε το σύστημα των οικογενειακών φατριών στο εσωτερικό των οποίων δεν ίσχυαν οι νόμοι της πολιτείας: καθώς οι σχέσεις αίματος υπερέβαιναν το αίσθημα του δικαίου, είχαν γίνει η ανθρωπολογική βάση της μαφίας.

Ο προχθεσινός φόνος του 11χρονου παιδιού στην Ηλεία είναι ένα από τα πολλά επεισόδια κακοήθους οικογενειοκρατίας που ενδημεί στη χώρα μας. Πάνω απ’ όλα, ο δολοφόνος ήταν «θείος»: για την οικογένεια, η πρότερη καταδίκη του για κακοποίηση ανηλίκου δεν είχε καμιά εγκυρότητα ή σπουδαιότητα· φαίνεται πως οι γονείς επέτρεπαν στο κοριτσάκι να συναναστρέφεται τον θείο, και μάλιστα «ανησύχησαν» για την τύχη του στις τρεις το πρωί. Από πότε τα 11χρονα ξενυχτάνε μέχρι, ας πούμε, τις δύο το πρωί ώστε να ανησυχήσουν οι γονείς τους κατά τις τρεις; Πέραν του γενικού προβλήματος της ελληνικής Δικαιοσύνης, το οποίο οφείλεται, μεταξύ άλλων, στη διάβρωσή της από νωθρούς δημοσίους υπαλλήλους, στο συγκεκριμένο έγκλημα τίθεται το ζήτημα της συνενοχής του οικογενειακού περιβάλλοντος. Στην περίπτωση που οι γονείς του θύματος δεν είναι νοητικά καθυστερημένοι, νομίζω ότι αδιαφόρησαν για το παιδί τους κι ότι συνέβαλαν στο φρικτό του τέλος.

Τόσο η μαλθακότητα της ελληνικής Δικαιοσύνης, όσο και ο οικογενειοκρατικός αμοραλισμός αποτελούν μέρος της καθυστέρησής μας την οποία αρνούμαστε να παραδεχτούμε. Όπως έγραφε ο Banfield, χαρακτηριστικό των καθυστερημένων κοινωνιών του Νότου είναι η αδυναμία των χωρικών να συνεργάζονται για το κοινό τους καλό και για οποιονδήποτε σκοπό υπερβαίνει το άμεσο, υλικό συμφέρον της πυρηνικής οικογένειας. Τα δεινά της ελληνικής επαρχίας, της ελληνικής κοινωνίας γενικά, έχουν τις ρίζες τους στη δυσπιστία, στον φθόνο και στην καχυποψία τόσο έναντι των άλλων ανθρώπων —των εκτός της οικογένειας— όσο και έναντι του «κράτους». Η κοινωνική απομόνωση, η  φτώχεια και η αδυναμία συνεργασίας για την επίλυση κοινών κοινωνικών προβλημάτων επιδεινώνουν την εσωστρέφεια στην οικογένεια τα μέλη της οποίας δικαιολογούνται, συγχωρούνται και γίνονται αποδεκτά ακόμα κι όταν διαπράττουν εγκλήματα —ιδιαίτερα αν είναι άνδρες, ή μάλλον αποκλειστικά όταν είναι άνδρες.

Το 2017 ο 37χρονος θείος του κοριτσιού είχε καταδικαστεί σε φυλάκιση 9 ετών και 8 μηνών, αλλά κυκλοφορούσε ελεύθερος: από τότε η νομοθεσία έχει αλλάξει ως προς το εν λόγω ζήτημα· οι νοοτροπίες όμως δεν έχουν αλλάξει. Έτσι κι αλλιώς, ακόμα κι από τους θρήνους της μητέρας, φαίνεται ότι, όπως είπα, δεν είχε απαγορευτεί η επαφή του δράστη με το κοριτσάκι: ήταν εξάδελφος και, προ πάντων, κουμπάρος της οικογένειας. Στην Ελλάδα, οι κουμπαριές καθιστούν τα άτομα μέλη της οικογένειας και αυτομάτως υπεράνω πάσης υποψίας. Προφανώς υπήρχε αρκετή οικειότητα ανάμεσα στον δράστη και στο θύμα, διότι, αν κατάλαβα καλά από το ρεπορτάζ, την ημέρα του φόνου το κοριτσάκι προσφέρθηκε να πλύνει το αυτοκίνητο του θείου επειδή είχε λερώσει από τη λασποβροχή. Ο δράστης το είχε αγοράσει από τον πατέρα του θύματος: μα εννοείται· στην Ελλάδα ανταλλάσσουμε αυτοκίνητα με τους κουμπάρους. Ο οικογενειακός αμοραλισμός μπορεί να επεκταθεί σε κουμπάρους, σε μπατζανάκηδες, σε νύφες και σε συννυφάδες: προσωποληψία, ευνοικοκρατία, πελατοκρατία, χατίρια, ρουσφέτια, απαξίωση νόμων —περίκλειστες κοινότητες βυθισμένες στην άγνοια. Και δικαστές που ίσως φρονούν ότι η κακοποίηση παιδιών δεν είναι ειδεχθής πράξη.