Ευρωπαϊκή Ένωση: Η συζήτηση για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο δεν αφορά μόνο το ύψος των δαπανών, αλλά και το πού και πώς πρέπει να αξιοποιούνται
Το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) είναι ο μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης και καθορίζει τα ανώτατα ποσά που πρόκειται να δαπανηθούν σε κάθε τομέα πολιτικής. Οι ετήσιοι προϋπολογισμοί οφείλουν να σεβαστούν τα όρια που δίνονται από το πολυετές πλάνο, για να τηρείται η δημοσιονομική πειθαρχία. Αυτή τη στιγμή βρίσκονται σε εξέλιξη οι διαπραγματεύσεις για την περίοδο 2028-2034. Σε παρούσες τιμές, η Επιτροπή προτείνει έναν προϋπολογισμό 1,76 τρισεκατομμυρίων ευρώ, μια αύξηση 32% επί του παρόντος πλάνου, ενώ η πρόταση του Ευρωκοινοβουλίου τοποθετείται στα 2 τρισ.
Οι διαπραγματεύσεις, φυσικά, δεν είναι εύκολες. Ορισμένα κράτη, όπως η Γερμανία, η Ολλανδία, η Δανία και η Σουηδία, προσπαθούν να περιορίσουν τα χρήματα που δαπανά η Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά και να αλλάξουν την κατεύθυνσή τους, από προγράμματα για επιδοτήσεις στην αγροτική παραγωγή και τις πολιτικές συνοχής στην καινοτομία και την ανταγωνιστικότητα. Από την άλλη πλευρά, βρίσκονται χώρες όπως η Κύπρος, η Ελλάδα και η Ισπανία, που προτείνουν είτε κάποια αύξηση είτε τουλάχιστον τη μη μείωση των κοινοτικών δαπανών. Προφανώς, η θέση της κάθε χώρας είναι μια προσπάθεια επιβολής του εθνικού συμφέροντός της επί του προϋπολογισμού. Είναι εύλογο, για παράδειγμα, η Ελλάδα να θέλει αύξηση των χρημάτων του ΠΔΠ, όταν εισρέουν περισσότερα χρήματα από την ΕΕ από όσα εκείνη προσφέρει σε αυτή.
Τόσο εκείνοι που νομίζουν ότι η ΕΕ πρέπει να αυξήσει τις δαπάνες του ΠΔΠ όσο και εκείνοι που πιστεύουν ότι πρέπει να τις μειώσει θεωρούν τη θέση τους αυτονόητη και ζητούν από τον αντίπαλο να δικαιολογηθεί. Η Ένωση, όμως, λειτουργεί βάσει της αρχής της επικουρικότητας, οπότε το βάρος της απόδειξης εκ σχεδιασμού πέφτει σε εκείνους που θέλουν να αυξήσουν τις δαπάνες. Η αρχή της επικουρικότητας σημαίνει πως οι αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται στο χαμηλότερο επίπεδο διακυβέρνησης που μπορεί να φέρει αποτέλεσμα. Δεν αρκεί να εντοπίσει κανείς ένα υπαρκτό πρόβλημα, όπως η γεωπολιτική αβεβαιότητα, η κλιματική μετάβαση ή ο ανταγωνισμός από τις ΗΠΑ και την Κίνα, και να δηλώσει ότι η λύση είναι ένας μεγαλύτερος κοινοτικός προϋπολογισμός. Πρέπει να δείξει ότι το πρόβλημα είναι εγγενώς διασυνοριακό και ότι τα κράτη μέλη δεν μπορούν να το αντιμετωπίσουν μόνα τους. Η φύλαξη των εξωτερικών συνόρων ή η κοινή εμπορική πολιτική περνούν εύκολα αυτό το τεστ. Οι επιδοτήσεις εισοδήματος των αγροτών ή μεγάλο μέρος των μεταβιβάσεων συνοχής πολύ δυσκολότερα, αφού πρόκειται για αναδιανεμητικές πολιτικές που μπορούν να ασκηθούν και να ελεγχθούν σε εθνικό επίπεδο. Τα χρήματα της Ένωσης πρέπει να υπηρετούν τους στόχους της Ένωσης, όχι να αντικαθιστούν ή να συμπληρώνουν τους εθνικούς προϋπολογισμούς.
Δεύτερον, μεγαλύτερη Ένωση δεν σημαίνει πιο αποτελεσματική Ένωση. Το γνωρίζουμε καλά από τα εθνικά κράτη: ένα κράτος που ξοδεύει περισσότερα δεν είναι αυτομάτως ένα κράτος που λειτουργεί καλύτερα (και η Ελλάδα είναι ίσως το πιο εύγλωττο παράδειγμα). Η επιτυχία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης δεν προήλθε από τα κονδύλια, αλλά από την άρση των εμποδίων, την ελεύθερη κυκλοφορία αγαθών, υπηρεσιών, κεφαλαίων και προσώπων. Η πρόταση της Επιτροπής για το 2028-2034 είναι ο μεγαλύτερος προϋπολογισμός στην ιστορία της Ένωσης και οι Ευρωπαίοι ήδη σε μεγάλο βαθμό υπερφορολογούνται. Τα φορολογικά έσοδα στην ΕΕ αγγίζουν το 39% του ΑΕΠ, 5 μονάδες περίπου πάνω από το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιαπωνία και 13 μονάδες πάνω από τις ΗΠΑ.
Τρίτον, τι μπορούμε να κάνουμε καλύτερα; Η εναλλακτική δεν είναι η αυστηρή λιτότητα, αλλά η συνέπεια. Ένα ανώτατο όριο δαπανών κοντά στο 1% του ΑΕΕ θα ανάγκαζε την Ένωση να εστιάσει σε όσα πραγματικά της αναλογούν. Κάθε νέος ευρωπαϊκός πόρος θα έπρεπε να συνοδεύεται από ισόποση μείωση των εθνικών εισφορών ή φόρων, ώστε το συνολικό φορολογικό βάρος να μένει σταθερό. Ο κοινός δανεισμός του NextGenerationEU πρέπει να παραμείνει έκτακτο εργαλείο και όχι να γίνει μόνιμο χαρακτηριστικό της ευρωπαϊκής δημοσιονομικής αρχιτεκτονικής. Αντί για επιδοτήσεις σε επιλεγμένους κλάδους, η ανταγωνιστικότητα θα ωφεληθεί περισσότερο από την ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς σε υπηρεσίες, κεφάλαια και ενέργεια και από την άρση ρυθμίσεων που αποθαρρύνουν την ιδιωτική επένδυση, αφού συχνά το πρόβλημα δεν είναι αποτυχία της αγοράς, αλλά αποτυχία της πολιτικής. Η ΕΕ θα μπορούσε επίσης να αναπτύξει μη φορολογικά έσοδα, για παράδειγμα ένα κεφαλαιοποιημένο ταμείο που θα καλύπτει υποχρεώσεις όπως οι συντάξεις των υπαλλήλων της, όπως ήδη κάνει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα.
Το να αγαπάμε την Ευρώπη δεν σημαίνει να θέλουμε να απορροφά όλο και περισσότερα χρήματα κάθε χρόνο. Σημαίνει να επιδιώκουμε να ακολουθεί πιστά τους στόχους και να προσπαθεί να τους πετύχει με τον πιο αποτελεσματικό τρόπο. Αυτές οι προτάσεις αποτελούν ένα μικρό κομμάτι του τι μπορούμε να κάνουμε για να το πετύχουμε αυτό. Για μια ολοκληρωμένη και εμπεριστατωμένη προσπάθεια διατύπωσης ενός εναλλακτικού ΠΔΠ που ακολουθεί αυτές τις αρχές, μπορείτε να διαβάσετε την έρευνα Alternative Multiannual Financial Frameworkτου δικτύου EPICENTER.
14°
