Μια παραπλανητική ερμηνεία δικαστικής απόφασης, χιλιάδες μηνύματα στα social media και η ύποπτη αδράνεια των μαροκινών Αρχών προκάλεσαν μια πρωτοφανή μεταναστευτική κρίση
Στη Θέουτα ένα ψέμα οδήγησε δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους στη θάλασσα και, σε ορισμένες τραγικές περιπτώσεις, στον θάνατο. Σχεδόν 50.000 άνθρωποι πέρασαν εντός 24 ωρών από το Μαρόκο στη μικρή ισπανική πόλη της βόρειας Αφρικής.
Η ίδια η Θέουτα έχει περίπου 85.000 μόνιμους κατοίκους. Μέσα σε λίγα εικοσιτετράωρα, δηλαδή, δέχτηκε έναν αριθμό ανθρώπων που σχεδόν προσέγγιζε το σύνολο του πληθυσμού της.
Για να γίνει κατανοητό το μέγεθος, περίπου 10.000 ημερήσιες διελεύσεις καταγράφονταν κατά τις πιο δραματικές στιγμές της προσφυγικής κρίσης στα ελληνικά νησιά.
Ο αριθμός των μεταναστών που έφτασαν στη Θέουτα ήταν μεγαλύτερος από το σύνολο των ανθρώπων που είχαν φτάσει παράτυπα στην Ισπανία από όλες τις αφρικανικές διαδρομές κατά τη διάρκεια ολόκληρου του προηγούμενου έτους, όταν οι αφίξεις δεν είχαν ξεπεράσει τις 40.000.
Η υπόθεση της Θέουτα φέρει χαρακτηριστικά ενός επεισοδίου με υβριδική διάσταση: παραπληροφόρηση, μαζική ψηφιακή κινητοποίηση, πιθανή κρατική ανοχή ή εργαλειοποίηση μεταναστευτικών ροών και άμεση πολιτική/προπαγανδιστική εκμετάλλευση.
Οι περισσότεροι από τους ανθρώπους που έφτασαν παρατύπως στη Θέουτα ήταν νεαροί Μαροκινοί άνδρες. Άλλοι κολύμπησαν γύρω από τον συνοριακό κυματοθραύστη, άλλοι περπάτησαν στα αβαθή και άλλοι πέρασαν από διαφορετικά σημεία του φράχτη. Πολλοί είχαν ταξιδέψει για ώρες από πόλεις στο εσωτερικό του Μαρόκου.
Η Θέουτα κατέρρευσε αμέσως. Οι δομές υποδοχής δεν μπορούσαν να εξυπηρετήσουν ούτε ένα μικρό μέρος των αφίξεων. Η Ισπανία ανέπτυξε μονάδες των Ενόπλων Δυνάμεων. Περισσότεροι από 80 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους. Ορισμένοι πνίγηκαν. Άλλοι ποδοπατήθηκαν στον συνωστισμό δίπλα στον κυματοθραύστη που στηρίζει τον συνοριακό φράχτη.
Καταλύτης αυτής της πρωτοφανούς κινητοποίησης φαίνεται να ήταν μια πληροφορία που διαδόθηκε μέσα από ομάδες του WhatsApp και του Facebook και από βίντεο στο Instagram: η Ισπανία είχε δήθεν ανοίξει τα σύνορά της.
Η αφορμή ήταν μια απόφαση του ισπανικού Ανώτατου Δικαστηρίου της 8ης Ιουλίου. Το δικαστήριο έκρινε ότι η διαδικασία της άμεσης «απόρριψης στα σύνορα» δεν μπορούσε να εφαρμοστεί με τον ίδιο τρόπο σε όσους εντοπίζονταν να εισέρχονται από τη θάλασσα. Η συγκεκριμένη διαδικασία είχε προβλεφθεί κυρίως για όσους επιχειρούσαν να ξεπεράσουν τα «στοιχεία συνοριακής συγκράτησης», όπως οι φράχτες.
Η απόφαση δεν έδινε σε κανέναν αυτόματα άδεια παραμονής, άσυλο ή δικαίωμα να ταξιδέψει στην ηπειρωτική Ισπανία. Όσοι έφταναν από τη θάλασσα εξακολουθούσαν να υπάγονται στις κανονικές διαδικασίες της μεταναστευτικής νομοθεσίας, οι οποίες μπορούσαν να οδηγήσουν και στην επαναπροώθησή τους.
Αυτό, όμως, δεν ήταν το μήνυμα που κυκλοφόρησε: Οι αναρτήσεις υποστήριζαν ότι όποιος περνούσε κολυμπώντας θα μπορούσε να παραμείνει στην Ισπανία. Άλλα μηνύματα υπόσχονταν κατάλυμα, υποδοχή και βίζα για τη μετάβαση στην Αλχεθίρας. Κυκλοφόρησαν ακόμη και βίντεο που έδειχναν τα ευκολότερα σημεία διέλευσης, πού μπορούσε κάποιος να αγοράσει στολή κατάδυσης και πώς να προστατεύσει το κινητό του από το νερό. Η παραπληροφόρηση συνοδευόταν από εικόνες άλλων που είχαν ήδη περάσει τα σύνορα. Και κάθε νέο βίντεο λειτουργούσε ως απόδειξη ότι τα προηγούμενα μηνύματα ήταν αληθινά.
Ακολούθησε η πρωτοφανής παράνομη διέλευση και το ειδησεογραφικό σοκ που προκλήθηκε, με τίτλους που έκαναν λόγο ακόμα και για «εισβολή στην Ευρώπη».
Η αλήθεια, βεβαίως, είναι ότι μέσα στις επόμενες ημέρες, η συντριπτική πλειονότητα είχε επιστρέψει στο Μαρόκο. Χωρίς τροφή και κατάλυμα, οι άνθρωποι είχαν διαπιστώσει ότι δεν υπήρχε ούτε βίζα ούτε ελεύθερη δίοδος προς την ισπανική χερσόνησο. Κατέρρευσε η υπόσχεση που τους είχε οδηγήσει εκεί.
Οι ισπανικές Αρχές υποστηρίζουν ότι δίκτυα διακίνησης εκμεταλλεύτηκαν τη λανθασμένη ερμηνεία της δικαστικής απόφασης. Δεν έχει αποδειχτεί ποιοι δημιούργησαν τα πρώτα μηνύματα. Ούτε υπάρχουν ακόμη στοιχεία που να επιτρέπουν να μετρηθεί με ακρίβεια η επίδραση των social media σε μια κινητοποίηση τέτοιου μεγέθους.
Αξίζει να σημειωθεί, πάντως, ότι οι μαροκινές δυνάμεις ασφαλείας μπορούν να είναι εξαιρετικά αποτελεσματικές –συχνά βίαιες– όταν θέλουν να εμποδίσουν μια διέλευση. Αυτή τη φορά, σύμφωνα με δημοσιεύματα, εμφανίστηκαν αδύναμες.
Δημοσιογραφικές μαρτυρίες αναφέρουν ότι σε ορισμένα σημεία όχι μόνο δεν σταμάτησαν τους ανθρώπους, αλλά τους ενθάρρυναν να κινηθούν προς τις ακτές.
Οι εικόνες από τη Θέουτα ήταν σκληρές, τρομακτικές, άρα ακαταμάχητες – ιδανικές για εργαλειοποίηση. Χιλιάδες άνθρωποι έβγαιναν από τη θάλασσα, έτρεχαν προς την πόλη και πανηγύριζαν επειδή πίστευαν ότι είχαν φτάσει στην Ευρώπη. Για τους κατοίκους, η εμπειρία έμοιαζε με εισβολή. Η εικόνα μετατράπηκε σε παγκόσμιο αφήγημα.
Για την ακροδεξιά, από τις ΗΠΑ μέχρι τη Γερμανία, τη Γαλλία και τη Βρετανία, δεν χρειαζόταν τίποτε περισσότερο. Δεν είχε σημασία ότι η Θέουτα βρίσκεται στην Αφρική και ότι κανείς από αυτούς τους ανθρώπους δεν είχε φτάσει στην ηπειρωτική Ευρωπαϊκή Ένωση. Δεν είχε σημασία ότι σχεδόν όλοι είχαν επιστρέψει στο Μαρόκο. Δεν είχε σημασία ότι οι παράτυπες αφίξεις στην Ισπανία το πρώτο εξάμηνο του 2026 ήταν περίπου 12.000 και όχι εκατοντάδες χιλιάδες. Γιατί το αφήγημα είχε ήδη βρεθεί: «εισβολή».
Αυτό πούλησαν ο Τραμπ και ο Βανς στις ΗΠΑ, ο Φάρατζ στη Βρετανία, η AfD στη Γερμανία και ο Εθνικός Συναγερμός στη Γαλλία. Αυτό έκανε την Τζόρτζια Μελόνι να ζητήσει αυστηρότερους εσωτερικούς ελέγχους στη Ζώνη Σένγκεν, παρότι η κρίση δεν είχε καμία σχέση με την ελεύθερη μετακίνηση μεταξύ των ευρωπαϊκών κρατών.
Στη Θέουτα ο ανθρώπινος πόνος έγινε πρώτα εργαλείο για να δημιουργηθεί μια κρίση κι αμέσως μετά πρώτη ύλη για την πολιτική εκμετάλλευσή της
Το πιο κυνικό είναι ότι, για να λειτουργήσει αυτό το αφήγημα, χρειάζονταν ακριβώς τους ανθρώπους που υποτίθεται ότι καταγγέλλουν. Χρειάζονταν τις εικόνες τους μέσα στη θάλασσα. Χρειάζονταν τον φόβο των κατοίκων. Χρειάζονταν για λίγες ώρες το χάος της Θέουτα. Ο ανθρώπινος πόνος έγινε πρώτα εργαλείο για να δημιουργηθεί μια κρίση και αμέσως μετά πρώτη ύλη για την πολιτική εκμετάλλευσή της.
Η Θέουτα δεν αποδεικνύει ότι στην Ευρώπη απουσιάζει το μεταναστευτικό πρόβλημα ούτε ότι δεν χρειάζεται έλεγχος στα σύνορα. Αποδεικνύει κάτι διαφορετικό και ίσως πιο ανησυχητικό: ότι στην εποχή των social media, της μετα-αλήθειας, του λαϊκισμού και της πόλωσης, μια κρίση μπορεί να δημιουργηθεί μέσα σε ώρες, να παραγάγει τις κατάλληλες εικόνες και στη συνέχεια να παραδοθεί έτοιμη σε όσους χρειάζονται μια «εισβολή» για να επιβεβαιώσουν όσα έλεγαν εξαρχής.
Στη Θέουτα ο ανθρώπινος πόνος εργαλειοποιήθηκε δύο φορές. Πρώτα, όταν η απελπισία χιλιάδων νέων ανθρώπων μετατράπηκε σε καύσιμο μιας μαζικής μετακίνησης προς τα σύνορα. Κι έπειτα, όταν οι εικόνες αυτών των ίδιων ανθρώπων μέσα στη θάλασσα μετατράπηκαν σε ένα βολικό αφήγημα μιας Ευρώπης υπό πολιορκία.
Και όταν η πραγματικότητα δεν ταιριάζει με το αφήγημα, τόσο το χειρότερο για την πραγματικότητα.
17°
