Πώς ένας Άγιος έγινε queer είδωλο - Ο πόνος, η επιθυμία και ο μυστικός κώδικας μεταξύ καλλιτεχνών

Ο όρος «γκέι είδωλο» χρησιμοποιείται συνήθως για διάσημες γυναίκες που έχουν καταφέρει να ξεπεράσουν δυσκολίες και να αποκτήσουν φανατικό κοινό, όπως η Τζούντι Γκάρλαντ, η Σερ ή η Μαντόνα. Ωστόσο, μία από τις πιο διαχρονικές και απρόσμενες γκέι φιγούρες δεν είναι ούτε ποπ σταρ ούτε ηθοποιός, αλλά ένας Άγιος του 3ου αιώνα κι αυτός δεν είναι άλλος από τον Άγιο Σεβαστιανό.

Ο Σεβαστιανός ήταν Ρωμαίος στρατιώτης που εκτελέστηκε το 288 μ.Χ. επειδή παρέμεινε πιστός στη χριστιανική του πίστη κατά τη διάρκεια των διωγμών που εξαπέλυσε ο αυτοκράτορας Διοκλητιανός. Σήμερα τιμάται ως Άγιος τόσο από τη Ρωμαιοκαθολική όσο και από την Ορθόδοξη Εκκλησία.

Παρότι η παράδοση αναφέρει ότι ξυλοκοπήθηκε μέχρι θανάτου, η στιγμή που καθόρισε τη μεταγενέστερη καλλιτεχνική και πολιτισμική του κληρονομιά ήταν η προηγούμενη τιμωρία του: όταν δέθηκε σε ένα δέντρο και το σώμα του διαπεράστηκε από βέλη.

Πώς γεννήθηκε ένα είδωλο για την LGBTQ+ κοινότητα

Η μετατροπή του Αγίου Σεβαστιανού σε σύμβολο για την LGBTQ+ κοινότητα ξεκίνησε κατά την Αναγέννηση. Καλλιτέχνες όπως ο Γκουίντο Ρένι, ο Ελ Γκρέκο και ο Σάντρο Μποτιτσέλι απεικόνισαν τον μάρτυρα ως έναν όμορφο νεαρό άνδρα με γυμνασμένο σώμα, διαπερασμένο από βέλη.

Σύμφωνα με ιστορικούς τέχνης, τα βέλη αυτά απέκτησαν με την πάροδο του χρόνου έντονο σεξουαλικό συμβολισμό. Η εικόνα ενός νεαρού άνδρα που υποφέρει αλλά ταυτόχρονα παρουσιάζεται με εξιδανικευμένη ομορφιά προσέφερε έναν αποδεκτό τρόπο έκφρασης της ανδρικής επιθυμίας σε εποχές όπου η ομοφυλοφιλία διωκόταν ή καταδικαζόταν κοινωνικά.

Οι αναπαραστάσεις του Αγίου Σεβαστιανού λειτούργησαν έτσι ως ένας κώδικας αναγνώρισης για πολλούς ομοφυλόφιλους άνδρες.

Ο Άγιος Σεβαστιανός έγινε «κρυφός κώδικας» της queer κοινότητας

Στα τέλη του 19ου αιώνα, η μορφή του αγίου απέκτησε ακόμη μεγαλύτερη σημασία στους λογοτεχνικούς και καλλιτεχνικούς κύκλους.

Ο Όσκαρ Ουάιλντ, ο δοκιμιογράφος Ουόλτερ Πέιτερ και ο Γάλλος συγγραφέας Μαρκ-Αντρέ Ραφαλόβιτς ταυτίστηκαν με τον άγιο, χρησιμοποιώντας τη μορφή του ως έμμεση αναφορά στη σεξουαλική τους ταυτότητα.

Μετά την καταδίκη και φυλάκισή του για τις σχέσεις του με άνδρες, ο Ουάιλντ υιοθέτησε το ψευδώνυμο «Sebastian Melmoth» κατά τα χρόνια της εξορίας του στη Γαλλία.

Για τους μορφωμένους ομοφυλόφιλους άνδρες της εποχής, η αναφορά στον Άγιο Σεβαστιανό λειτουργούσε ως ένας διακριτικός τρόπος αναγνώρισης και έκφρασης της queer ταυτότητας σε μια κοινωνία που δεν την αποδεχόταν.

Ο πόνος, η επιθυμία και η ταύτιση

Η επιρροή του Αγίου Σεβαστιανού δεν περιορίζεται στην αισθητική των έργων τέχνης. Πολλοί μελετητές θεωρούν ότι η ιστορία του αγγίζει βαθύτερα θέματα αποκλεισμού και κοινωνικής απόρριψης.

Ο Σεβαστιανός έκρυβε τη χριστιανική του πίστη μέχρι τη στιγμή που αποκαλύφθηκε και διώχθηκε για αυτήν. Για πολλούς LGBTQ+ καλλιτέχνες και διανοούμενους, αυτή η εμπειρία θυμίζει τη δική τους ανάγκη να αποκρύπτουν την ταυτότητά τους και τον φόβο της κοινωνικής απόρριψης.

Παράλληλα, οι απεικονίσεις του αγίου συχνά τον παρουσιάζουν σε στάσεις που συνδυάζουν τον πόνο με μια σχεδόν εκστατική έκφραση, κάτι που οδήγησε αρκετούς σύγχρονους μελετητές να εντοπίσουν συνδέσεις ακόμη και με στοιχεία της BDSM κουλτούρας.

Από τον Γιούκιο Μισίμα στον Ντέρεκ Τζάρμαν

Η επιρροή του Αγίου Σεβαστιανού επεκτάθηκε και στον 20ό αιώνα.

Ο Ιάπωνας συγγραφέας Γιούκιο Μισίμα είχε δηλώσει ότι μια εικόνα του αγίου συνέβαλε στη σεξουαλική του αφύπνιση και αργότερα φωτογραφήθηκε αναπαριστώντας το μαρτύριό του.

Το 1976, ο σκηνοθέτης Ντέρεκ Τζάρμαν παρουσίασε την ταινία Sebastiane, η οποία θεωρήθηκε πρωτοποριακή για την ανοιχτή απεικόνιση της ανδρικής ομοφυλοφιλικής επιθυμίας. Η ταινία ανέδειξε το ομοερωτικό στοιχείο που πολλοί θεωρούσαν ήδη παρόν στους αναγεννησιακούς πίνακες και το έφερε στο προσκήνιο χωρίς υπαινιγμούς.

Σύμβολο επιβίωσης στην εποχή της πανώλης και του AIDS

Κατά τη διάρκεια της επιδημίας HIV/AIDS τη δεκαετία του 1980 και στις αρχές της δεκαετίας του 1990, η μορφή του Αγίου Σεβαστιανού απέκτησε νέο νόημα.

Καλλιτέχνες όπως ο Κιθ Χάρινγκ και Ντέιβιντ Βοϊναρόβιτς χρησιμοποίησαν τη μορφή του στα έργα τους, βλέποντάς τον ως σύμβολο αντοχής απέναντι στην ασθένεια, τον κοινωνικό στιγματισμό και την απώλεια.

Στον Μεσαίωνα ο άγιος θεωρούνταν προστάτης απέναντι στην πανώλη. Για πολλούς καλλιτέχνες της εποχής του AIDS, έγινε αντίστοιχα προστάτης της queer κοινότητας απέναντι σε μια νέα, καταστροφική επιδημία.

Σύμβολο που συνεχίζει να εξελίσσεται

Περισσότερο από 1.700 χρόνια μετά τον θάνατό του, ο Άγιος Σεβαστιανός εξακολουθεί να εμπνέει καλλιτέχνες, συγγραφείς και δημιουργούς. Η εικόνα του έχει μετατραπεί σε σύμβολο επιθυμίας, ανθεκτικότητας, ταυτότητας και δημιουργικής έκφρασης.

Παρότι γνωρίζουμε ελάχιστα για τον πραγματικό άνθρωπο πίσω από τον μύθο, η πολιτισμική του κληρονομιά συνεχίζει να ανανεώνεται. Για πολλούς ανθρώπους της LGBTQ+ κοινότητας, ο Άγιος Σεβαστιανός παραμένει μια μορφή στην οποία μπορούν να αναγνωρίσουν στοιχεία του εαυτού τους – και γι' αυτό η επιρροή του εξακολουθεί να παραμένει τόσο ισχυρή μέχρι σήμερα.

Πηγή: BBC