Το Νταβός του 2026 δεν θυμίζει μια ακόμη συνάντηση της παγκόσμιας ελίτ - μοιάζει περισσότερο με το τέλος μιας εποχής: της βασισμένης σε κανόνες μεταπολεμικής διεθνούς τάξης
Οι συναντήσεις του Νταβός ανέκαθεν προκαλούσαν ποικίλες αντιδράσεις: από διαδηλώσεις κατά της παγκοσμιοποίησης μέχρι πλήθος θεωριών συνωμοσίας για τις «αδίστακτες ελίτ». Και φτάνουμε στο σήμερα – το Διεθνές Οικονομικό Φόρουμ δεν είναι μια ακόμη ετήσια συνάντηση των opinion leaders, αλλά -ας το πούμε κι έτσι- μια στιγμή συμπύκνωσης: βρισκόμαστε στο σημείο όπου συναντώνται όλες οι ρωγμές της μεταπολεμικής διεθνούς τάξης - πρωταγωνιστής βεβαίως είναι ο Ντόναλντ Τραμπ.
Περίπου 3.000 συμμετέχοντες από 130 χώρες κατευθύνονται στο ελβετικό χωριό για την έναρξη του World Economic Forum, στο μεγαλύτερο -αριθμητικά- Νταβός των τελευταίων δεκαετιών. Το επίσημο θέμα της συνάντησης, «Το πνεύμα του διαλόγου», μοιάζει σχεδόν ειρωνικό - περιλαμβάνει τα πάντα και τίποτα ταυτόχρονα, την ώρα μάλιστα που ο πρόεδρος των ΗΠΑ γνωστοποιεί τις αποφάσεις του (για τη Γάζα, την Ουκρανία, το Ιράν, τη Βενεζουέλα, τη Γροιλανδία…) μέσω Truth Social, αδιαφορώντας για το αν όσα αποφασίζει εναρμονίζονται με κάποιο κανονιστικό πλαίσιο – διεθνές ή εγχώριο.
Στην επίσημη ανακοίνωσή τους, οι διοργανωτές μιλούν για την ανάγκη συζήτησης «μέσα στο πιο σύνθετο γεωπολιτικό σκηνικό των τελευταίων δεκαετιών», ένα περιβάλλον «που χαρακτηρίζεται από αυξανόμενο κατακερματισμό και ταχεία τεχνολογική αλλαγή». Η διατύπωση είναι αποκαλυπτική, όχι για όσα λέει, αλλά για όσα αποφεύγει. Δεν υπάρχει αναφορά σε κοινές αξίες, σε συλλογικούς στόχους. Μόνο η διαπίστωση ότι ο κόσμος διαλύεται σε κομμάτια και ότι οι θεσμοί τρέχουν πίσω από τις εξελίξεις. Εδώ κι ένα χρόνο τρέχουν πίσω από τα «θέλω» του Τραμπ.
Το Νταβός, σε έναν κόσμο πολυκρίσεων, φιλοδοξούσε να χαρτογραφήσει τα προβλήματα και να απαντήσει στο χάος – τώρα μοιάζει να αρκείται στο να το φιλοξενεί: το χάος. Δεν είναι τυχαίο ότι η ομιλία Τραμπ την Τετάρτη συγκεντρώνει όλα τα βλέμματα.
Κοινός παρονομαστής όλων των αναλύσεων που συνοδεύουν το Φόρουμ είναι ένας: ο Τραμπ δεν είναι απλώς «ο άβολος καλεσμένος», αλλά ο άξονας γύρω από τον οποίο αναδιατάσσονται οι ισορροπίες. Η παρουσία του συνοδεύεται από τη μεγαλύτερη αμερικανική αποστολή που έχει δει ποτέ το World Economic Forum: υπουργοί, ειδικοί απεσταλμένοι, κορυφαία στελέχη της αμερικανικής διοίκησης και ηγετικές φυσιογνωμίες της επιχειρηματικής ελίτ. Το μήνυμα, σαφές: Δεν ερχόμαστε για να συζητήσουμε τους κανόνες, αλλά για να επιβάλλουμε τους όρους.
Ανάλυση του Πίτερ Γκούντμαν στους New York Times καταγράφει μια μετατόπιση που μέχρι πρόσφατα θα φαινόταν αδιανόητη. Το Νταβός, ένας θεσμός που οικοδομήθηκε γύρω από τη ρητορική της παγκοσμιοποίησης, της κλιματικής αλλαγής, της κοινωνικής ευθύνης των επιχειρήσεων και της πολυμερούς συνεργασίας, εγκαταλείπει σιωπηρά το ίδιο του το λεξιλόγιο. Οι λέξεις που χαρακτήριζαν τη «φιλοσοφία» του Φόρουμ -βιωσιμότητα, ανισότητες, κοινωνική δικαιοσύνη, δίκαιη φορολόγηση- απουσιάζουν. Κι όπως σημειώνει ο αρθρογράφος, αυτό συνιστά παραδοχή: Το Νταβός αναγνωρίζει ότι δεν μπορεί να επιβάλει κανόνες σε έναν κόσμο όπου ο ισχυρότερος παίκτης αμφισβητεί ανοιχτά την ίδια την έννοια των κανόνων.
Η συζήτηση για τη Γροιλανδία φέρνει στην επιφάνεια μια βαθύτερη, υπαρξιακή κρίση: τι σημαίνει συμμαχία σε έναν κόσμο όπου ο ισχυρότερος σύμμαχος αντιμετωπίζει τους υπόλοιπους ως διαπραγματευτικά αντικείμενα; Και το πιο ανησυχητικό δεν είναι η ίδια η διεκδίκηση μα το γεγονός ότι εκφράζεται ανοιχτά, δημόσια - χωρίς καν την ανάγκη προσχηματικής επίκλησης κανόνων. Η ισχύς ως αυταξία: Αποφασίζω και διατάσσω, αδιαφορώντας για κάθε συνέπεια – ακόμα κι αν με τη στάση μου διαλύω όλη τη δυτική συμμαχία. Ο Τραμπ σε ρόλο ολετήρα κοντολογίς.
Όπως επισημαίνουν μεγάλα διεθνή ΜΜΕ, μια σύγκρουση γύρω από τη Γροιλανδία θα ισοδυναμούσε με επίθεση ενός μέλους του ΝΑΤΟ σε άλλο. Ένα σενάριο που μέχρι πρόσφατα ανήκε στη σφαίρα της φαντασίας, σήμερα συζητείται ως ενδεχόμενο σε κλειστά συμβούλια ομάδων ασφαλείας. Ως εκ τούτου, το Νταβός γίνεται το επίκεντρο για τους λάθος λόγους - όλοι περιμένουν την επόμενη κίνηση της Ουάσιγκτον και -κυρίως- τι θα εκστομίσει ο Τραμπ.
Αξίζει να σημειωθεί και το εξής: Πριν από κάθε συνάντηση, το World Economic Forum δημοσιεύει μία έρευνα όπου καταγράφονται οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι. Φέτος ως μεγαλύτερο κίνδυνο για τα επόμενα δύο χρόνια εντοπίζουν τη «γεωοικονομική σύγκρουση». Όχι τον πόλεμο καθαυτό, αλλά τη σύγκρουση για οικονομική κυριαρχία μεταξύ μεγάλων δυνάμεων. Ο πόλεμος ακολουθεί ως δεύτερη απειλή.
Αυτό αποτυπώνει μια βαθιά αλλαγή: ότι η οικονομία δεν λειτουργεί πια ως πεδίο συνεργασίας που αποτρέπει τις συγκρούσεις, αλλά έχει εργαλειοποιηθεί: Δασμοί, κυρώσεις, έλεγχος εφοδιαστικών αλυσίδων. Ο ίδιος ο Τραμπ έχει υιοθετήσει το προσωνύμιο Tariff King (βασιλιάς, βεβαίως…), λειτουργώντας ως επιταχυντής αυτής της κατάστασης.
Όλα τα παραπάνω οδηγούν σε ένα συμπέρασμα που διαπερνά τα κείμενα πολλών διεθνών αναλυτών: το Νταβός δεν μοιάζει πια με χώρο διαμόρφωσης παγκόσμιας συναίνεσης, αλλά με καθρέφτη της απουσίας της. Παραμένει μεν μαγνήτης ισχύος και χρήματος, ένας ελίτ τόπος όπου συναντώνται ηγέτες και επιχειρηματίες, αλλά δεν παράγει κανόνες, δεν θέτει όρια, δεν ορίζει κατεύθυνση. Καλείται μόνο να διαχειριστεί τη μεγάλη παγκόσμια αποσταθεροποίηση - the Great Global Disruption, όπως το θέτει το BBC.
«Γιατί πηγαίνει ο Τραμπ στο Νταβός;» ρωτήθηκε από τους ΝΥΤ ο πολιτικός οικονομολόγος Μαρκ Μπλάιθ. «Τους χτυπά στο κεφάλι και τους δείχνει ποιος κάνει κουμάντο. Τους λέει, με τον τρόπο του, ότι αν δεν ευθυγραμμιστούν μαζί του, απλώς παύουν να έχουν σημασία».
Κι έτσι, στο γραφικό σκηνικό των Άλπεων, ο κόσμος θα δει ως άλλο reality show την κατάρρευση της μεταπολεμικής τάξης, καθώς ο βασικότερος πυλώνας της -οι ΗΠΑ- επέλεξε να τη μετατρέψει σε εργαλείο συναλλαγής.
4°
