Explainer: Γιατί είναι τόσο σημαντικές οι βουλευτικές εκλογές της Κυριακής στη Μολδαβία

Η Μολδαβία, πρώην σοβιετική δημοκρατία με 2,4 εκατ. κατοίκους, ψηφίζει την Κυριακή σε εκλογές που η πρόεδρός της, Μάια Σάντου, χαρακτήρισε «τις σημαντικότερες στην ιστορία της χώρας».

Το αποτέλεσμα θα δείξει αν η Μολδαβία θα συνεχίσει την πορεία της προς την ΕΕ ή θα επιστρέψει στη σφαίρα επιρροής της Ρωσίας.

Η γειτνίαση με την Ουκρανία και η σχέση της με το ΝΑΤΟ, μέσω Ρουμανίας, δίνουν στη μικρή χώρα βαρύνουσα γεωπολιτική σημασία. Η Σάντου και το κόμμα της Δράσης και Αλληλεγγύης (PAS) προωθούν τη δυτική ολοκλήρωση, ενώ οι φιλορώσοι αντίπαλοί της υπόσχονται στενότερους δεσμούς με τη Μόσχα.

Ποιο είναι το διακύβευμα και γιατί έχει σημασία;

Το μέλλον της Μολδαβίας, μιας χώρας 2,4 εκατομμυρίων κατοίκων, που βρίσκεται ανάμεσα στην Ουκρανία και τη Ρουμανία, παρακολουθείται στενά σε όλη την ήπειρο. Ο πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, δήλωσε αυτή την εβδομάδα ότι η Μολδαβία χρειάζεται υποστήριξη για να αποτραπεί η υπαγωγή της στη ρωσική επιρροή, μια μοίρα που έχει ήδη βρει τη Γεωργία και τη Λευκορωσία. «Η Ευρώπη δεν μπορεί να αντέξει να χάσει και τη Μολδαβία», δήλωσε στη γενική συνέλευση του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη.

Η Μολδαβία έχει αναλάβει έναν δυσανάλογα μεγάλο ρόλο στη διπλωματική σκακιέρα λόγω της εγγύτητάς της με την Ουκρανία και τη συμμαχία του ΝΑΤΟ, μέσω των συνόρων της με τη Ρουμανία, αλλά και λόγω της πορείας της. Το 2021, η Μολδαβία εξέλεξε το φιλοευρωπαϊκό, φιλοδυτικό κόμμα Δράσης και Αλληλεγγύης (Action and Solidarity – PAS) της Προέδρου Μάια Σάντου με υγιή πλειοψηφία. Μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, η Μολδαβία υπέβαλε αίτηση για ένταξη στην ΕΕ, εξασφάλισε το καθεστώς υποψήφιας χώρας σε χρόνο ρεκόρ και τώρα ελπίζει να ενταχθεί στην ένωση μέχρι το 2030.

Η Σάντου επανεξελέγη πρόεδρος στις περσινές εκλογές, αλλά ένα δημοψήφισμα για την ένταξη της χώρας στην ΕΕ κερδήθηκε με ελάχιστη πλειοψηφία, εγείροντας ερωτήματα σχετικά με τη μακροπρόθεσμη κατεύθυνση της Μολδαβίας. Και οι δύο ψηφοφορίες στιγματίστηκαν από κατηγορίες ρωσικής παρέμβασης, συμπεριλαμβανομένου ενός μαζικού σχεδίου δωροδοκίας ψηφοφόρων, το οποίο φέρεται να ενορχηστρώθηκε από έναν φιλορωσικό ενδιάμεσο, όπου υποστηρίζεται ότι μεταφέρθηκαν $15 εκατομμύρια σε 130.000 Μολδαβούς, περίπου το 10% του ενεργού εκλογικού σώματος.

Τώρα οι δημοσκοπήσεις υποδηλώνουν ότι το κόμμα PAS της Σάντου αντιμετωπίζει μια σοβαρή πρόκληση από φιλορωσικά ή κατ' όνομα φιλοευρωπαϊκά κόμματα της αντιπολίτευσης που θα μπορούσαν να της στερήσουν την κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Χωρίς σταθερή πλειοψηφία, η κυβέρνηση ενδέχεται να δυσκολευτεί να ολοκληρώσει τις απαιτητικές οικονομικές και πολιτικές μεταρρυθμίσεις για την ένταξη στην ΕΕ, ενώ συνεχίζει να αντιμετωπίζει τη βαθιά ριζωμένη φτώχεια, τον επίμονα υψηλό πληθωρισμό και τον σχετικά μεγάλο αριθμό Ουκρανών προσφύγων.

Η Σάντου έχει υποστηρίξει ότι μια φιλική προς τη Μόσχα κυβέρνηση θα χρησιμοποιηθεί ως «πλατφόρμα εκτόξευσης για υβριδικές επιθέσεις κατά της ΕΕ», ένα επιχείρημα που φαίνεται να υιοθετούν οι Ευρωπαίοι ηγέτες. Κατά τη διάρκεια μιας εξαιρετικά συμβολικής επίσκεψης στο Κισινάου τον περασμένο μήνα, δίπλα στους ηγέτες της Γαλλίας και της Γερμανίας, ο πρωθυπουργός της Πολωνίας, Ντόναλντ Τουσκ, δήλωσε: «Δεν μπορεί να υπάρξει ασφαλής ΕΕ, ασφαλής Πολωνία, Γαλλία και Γερμανία χωρίς μια ανεξάρτητη Μολδαβία».

Ποιοι είναι οι βασικοί παίκτες;

Η Μάια Σάντου, απόφοιτος του Χάρβαρντ και πρώην αξιωματούχος της Παγκόσμιας Τράπεζας, ίδρυσε το κεντροδεξιό, μεταρρυθμιστικό κόμμα PAS το 2016. Ένας από τους στενότερους συμμάχους της είναι ο Ντορίν Ρετσεάν, ένας φιλοδυτικός οικονομολόγος και πρώην υπουργός Εσωτερικών, ο οποίος έγινε πρωθυπουργός τον Φεβρουάριο του 2023.

Το κόμμα τους, το PAS, αντιμετωπίζει μια σκληρή πρόκληση από το Πατριωτικό μπλοκ, μια συμμαχία αριστερών, φιλορωσικών κομμάτων, με επικεφαλής τον πρώην πρόεδρο της Μολδαβίας, Ίγκορ Ντόντον, τον οποίο η Σάντου εκτόπισε το 2020. Το Πατριωτικό μπλοκ υποστηρίζει ότι η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση αποτελεί απειλή για την ανεξαρτησία της Μολδαβίας και επιδιώκει στενότερους δεσμούς με τη Ρωσία.

Καθώς τα αποτελέσματα είναι τόσο αμφίρροπα, ο ρόλος των μικρότερων κομμάτων θα μπορούσε να είναι καθοριστικός. Το μπλοκ Εναλλακτική (Alternativa), στους ηγέτες του οποίου συγκαταλέγονται ο δήμαρχος του Κισινάου, Ιόν Τσεμπάν, και ο επιλαχών των προεδρικών εκλογών του 2024, Αλεξάντρου Στοϊάνογλο, επιδιώκει να συσπειρώσει τους απογοητευμένους ψηφοφόρους του κέντρου. Κατ' όνομα φιλοευρωπαϊκό, κατηγορεί την κυβέρνηση για αποτυχία στη διασφάλιση καλών δρόμων, αξιοπρεπών μισθών και συντάξεων. Ορισμένοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι το Alternativa λειτουργεί ως διασπαστής με στόχο να αποσπάσει υποστήριξη από το κύριο φιλοευρωπαϊκό κόμμα, διατηρώντας παράλληλα ένα κανάλι επιρροής προς τη Ρωσία.

Στο παιχνίδι βρίσκεται επίσης το αντι-συστημικό λαϊκιστικό κόμμα Το Κόμμα Μας, με επικεφαλής τον πρώην δήμαρχο, Ρενάτο Ουσάτιι, ο οποίος στο παρελθόν είχε στενούς δεσμούς με Ρώσους εθνικιστές πολιτικούς.

Δεν περιλαμβάνονται στο ψηφοδέλτιο υποψήφιοι που συνδέονται με τον φυγά φιλορωσικό ολιγάρχη Ιλάν Σορ. Καταδικάστηκε το 2023 για απάτη και ξέπλυμα χρήματος σε υπόθεση που αφορούσε την εξαφάνιση 1 δισ. δολαρίων από μολδαβικές τράπεζες το 2014 και κατηγορείται επίσης ότι υποκίνησε τη μαζική απάτη αγοράς ψήφων πέρυσι.

Πώς λειτουργεί το σύστημα;

Μετά την προεκλογική εκστρατεία διάρκειας ενός μήνα, οι ψηφοφόροι την Κυριακή θα εκλέξουν 101 βουλευτές με αναλογικό σύστημα.

Κρίσιμες για τα αποτελέσματα θα είναι οι ψήφοι της διασποράς, καθώς εκτιμάται ότι 1 εκατομμύριο Μολδαβοί ζουν στο εξωτερικό. Οι Μολδαβοί που ζουν στη δυτική Ευρώπη ήταν καθοριστικοί για την επιτυχία του κυβερνώντος κόμματος και το οριακό αποτέλεσμα του φιλοευρωπαϊκού δημοψηφίσματος. Ένας απρόβλεπτος παράγοντας είναι οι 277.000 εγγεγραμμένοι ψηφοφόροι στην αποσχισθείσα περιοχή της Υπερδνειστερίας (Transnistria), η οποία ελέγχεται από φιλορωσικούς αυτονομιστές, αν και επίσημα αποτελεί μέρος της Μολδαβίας. Συνήθως, η προσέλευση ήταν πολύ χαμηλή, αλλά οι αναλυτές λένε ότι η Ρωσία έχει εντείνει την παραπληροφόρηση στην περιοχή.

Ποιο είναι το πιθανό αποτέλεσμα;

Με τις δημοσκοπήσεις να δείχνουν ότι το κυβερνών κόμμα PAS έχει ένα μικρό προβάδισμα έναντι του Πατριωτικού μπλοκ, υπάρχουν πολλά πιθανά αποτελέσματα.

Το PAS θα μπορούσε να πετύχει μια οριακή νίκη, εξασφαλίζοντας τη συνέχεια της ατζέντας μεταρρυθμίσεων για την ΕΕ. Ένα πιο πιθανό αποτέλεσμα, όμως, είναι το PAS να έρθει πρώτο, αλλά να μην εξασφαλίσει πλειοψηφία, με αποτέλεσμα μακρές και δύσκολες συνομιλίες για τον σχηματισμό κυβέρνησης. Ορισμένοι αναλυτές έχουν προτείνει ότι τα σημεία διαφωνίας, όπως ο προσανατολισμός της εξωτερικής πολιτικής, θα μπορούσαν να αποδειχθούν τόσο δυσεπίλυτα που μόνο νέες εκλογές θα μπορούσαν να σπάσουν το αδιέξοδο. Μια τρίτη πιθανότητα είναι η νίκη του φιλορωσικού μπλοκ, με την υποστήριξη κομμάτων του κέντρου, κάτι που θα μπορούσε να αποδυναμώσει την πορεία της Μολδαβίας προς την ΕΕ και την ατζέντα των δημοκρατικών μεταρρυθμίσεων.

Ωστόσο, όλα τα αποτελέσματα είναι αβέβαια, καθώς οι εκλογές διεξάγονται εν μέσω έντονων φόβων για παρεμβάσεις. Νωρίτερα αυτή την εβδομάδα, οι μολδαβικές αρχές συνέλαβαν 74 άτομα σε 250 εφόδους για φερόμενο σχέδιο υποκινούμενο από τη Ρωσία για πρόκληση ταραχών. Ο Ρετσεάν κατηγόρησε τη Ρωσία ότι ξοδεύει εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ σε μια προσπάθεια να αναλάβει την εξουσία και να «πολιορκήσει τη χώρα μας». Το Κρεμλίνο έχει απορρίψει όλες τις κατηγορίες για ανάμειξη στις εκλογές.

Μια εκτίμηση κινδύνου που δημοσιεύθηκε από το Digital Forensic Research Lab κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η Μολδαβία αντιμετώπιζε «επίμονες υβριδικές απειλές υπό την ηγεσία της Ρωσίας, συμπεριλαμβανομένου του πληροφοριακού πολέμου, της παράνομης χρηματοδότησης, των κυβερνοεπιθέσεων και της κινητοποίησης πληρεξουσίων, με στόχο την υπονόμευση της φιλοευρωπαϊκής ατζέντας της κυβέρνησης της Μολδαβίας και την ενίσχυση φιλορωσικών παραγόντων». Τέτοια χειραγώγηση, σε συνδυασμό με μεγαλύτερο πολιτικό κατακερματισμό, κινδυνεύει να προκαλέσει μεγαλύτερη απάθεια των ψηφοφόρων, απειλώντας την ακεραιότητα των εκλογών, κατέληξαν οι ερευνητές.

(Πηγή: The Guardian)