Explainer - Προεδρικές εκλογές στη Ρουμανία: Γιατί διεξάγεται ξανά ψηφοφορία φέτος;

Η Ρουμανία επιστρέφει στις κάλπες τον Μάιο για την επανάληψη των κρίσιμων προεδρικών εκλογών, αφού η αρχική ψηφοφορία πέρυσι ακυρώθηκε – και ο αναπάντεχος νικητής της ακροδεξιάς αποκλείστηκε – εν μέσω ευρέων ανησυχιών για ρωσική παρέμβαση και άλλες παρατυπίες.

Με έναν ακόμη ακροδεξιό υποψήφιο να προηγείται στις δημοσκοπήσεις, η εκλογική διαδικασία παρακολουθείται στενά από τις Βρυξέλλες έως την Ουάσινγκτον: μια τέτοια θα μπορούσε να απομακρύνει το μέλος της ΕΕ και του ΝΑΤΟ – που συνορεύει με την Ουκρανία – από τον φιλοευρωπαϊκό του προσανατολισμό. Την ίδια στιγμή, η κυβέρνηση Τραμπ κατηγορεί το Βουκουρέστι ότι ανατρέπει τη δημοκρατία.

Γιατί επαναλαμβάνεται η ψηφοφορία;

Ο πρώτος γύρος των προεδρικών εκλογών στη Ρουμανία τον περασμένο Νοέμβριο κερδήθηκε από τον Καλίν Γκεοργκέσκου, έναν ακροδεξιό, φιλορωσικό ανεξάρτητο υποψήφιο, ο οποίος εκτοξεύθηκε από λιγότερο του 5% λίγες ημέρες πριν από την κάλπη στο 23%, τερματίζοντας πολύ μπροστά από τα φαβορί.

Έγγραφα των μυστικών υπηρεσιών αποκάλυψαν ενδείξεις πιθανής επιχείρησης ρωσικής παρέμβασης, καταγράφοντας πάνω από 85.000 κυβερνοεπιθέσεις στο εκλογικό πληροφοριακό σύστημα και 25.000 ανενεργούς μέχρι τότε λογαριασμούς TikTok που ενίσχυσαν το μήνυμα του Γκεοργκέσκου.

Τα έγγραφα ανέφεραν ότι μεσάζοντες προσέλαβαν και πλήρωσαν influencers για να διαδώσουν βίντεο υπέρ του Γκεοργκέσκου, ο οποίος δήλωσε μηδενικά έξοδα προεκλογικής εκστρατείας, ενώ ορισμένοι από τους εργαζομένους του φέρεται να είχαν διασυνδέσεις με εγκληματικές οργανώσεις και νεοφασιστικές ομάδες.

Οι εκλογές ακυρώθηκαν δύο εβδομάδες αργότερα και τον Φεβρουάριο, ο πρώην γεωλόγος τέθηκε υπό έρευνα για έξι αδικήματα, μεταξύ των οποίων παραπλανητική δήλωση χρηματοδότησης, παράνομη χρήση τεχνολογιών και προώθηση φασιστικών ομάδων. Ο ίδιος αρνείται κάθε κατηγορία.

Τον Μάρτιο, το Ανώτατο Δικαστήριο της Ρουμανίας επικύρωσε την απόφαση να του απαγορευτεί η συμμετοχή στον επαναληπτικό γύρο του Μαΐου, αφήνοντας τα ακροδεξιά κόμματα – που κατέχουν πάνω από το ένα τρίτο των εδρών στο κοινοβούλιο – με λίγες ημέρες για να βρουν νέο υποψήφιο.

Ποιοι είναι οι υποψήφιοι και ποιες είναι οι πιθανότητες τους;

Οι δημοσκοπήσεις – που δεν είναι ιδιαίτερα αξιόπιστες στη Ρουμανία και δεν είχαν προβλέψει την άνοδο του Γκεοργκέσκου – δείχνουν τέσσερις πιθανούς υποψηφίους να διεκδικούν τις δύο πρώτες θέσεις στις εκλογές της 4ης Μαΐου και την πρόκριση στον δεύτερο γύρο στις 18 Μαΐου.

Πρώτος είναι ο Τζορτζ Σίμιον, ηγέτης του ακροδεξιού κόμματος “Συμμαχία για την Ένωση των Ρουμάνων” (AUR), του δεύτερου μεγαλύτερου κόμματος της χώρας. Παρουσιάζει τον εαυτό του ως δύναμη αλλαγής, επικρίνει έντονα την ηγεσία της ΕΕ και θέλει να σταματήσει τη στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία.

Οι υπερεθνικιστικές δυνάμεις έχουν συσπειρωθεί πίσω από τον 38χρονο Σίμιον, ο οποίος συγκεντρώνει περίπου 29% στις δημοσκοπήσεις. Έχει χαρακτηρίσει την ακύρωση των εκλογών “πραξικόπημα” και περιγράφει το κόμμα του – που ξεκίνησε ως αντιεμβολιαστικό κίνημα κατά την πανδημία – ως “φυσικό σύμμαχο” των Ρεπουμπλικάνων του Τραμπ.

Έχει ταχθεί κατά του γάμου μεταξύ ατόμων του ίδιου φύλου και της εισαγωγής μαθημάτων για το Ολοκαύτωμα στα σχολεία, ενώ του έχει απαγορευτεί η είσοδος σε Μολδαβία και Ουκρανία λόγω υποστήριξης της επιστροφής στα σύνορα της Ρουμανίας πριν το 1939. Ωστόσο, έχει μετριάσει τη φιλορωσική του ρητορική και αρνείται ότι συνάντησε Ρώσους κατασκόπους.

Πίσω του ακολουθούν ο Κριν Αντονέσκου, υποψήφιος των κυβερνώντων κομμάτων Σοσιαλδημοκρατών (PSD) και Φιλελεύθερων (PNL), με 22%, και ο δήμαρχος Βουκουρεστίου, Νίκουσορ Νταν, με 20% – και οι δύο υποστηρίζουν την ένταξη στην ΕΕ και το ΝΑΤΟ, καθώς και τη βοήθεια προς την Ουκρανία.

Ο πρώην πρωθυπουργός και νυν εθνικιστής, Βίκτορ Πόντα, ακολουθεί με 14%, ενώ η Ελενα Λασκόνι του μεταρρυθμιστικού κόμματος USR – που είχε τερματίσει δεύτερη πίσω από τον Γκεοργκέσκου – συνεχίζει την υποψηφιότητά της παρά την απόφαση του κόμματός της να στηρίξει τον Νταν. Ωστόσο, η Λασκόνι συγκεντρώνει μόλις 8% στις δημοσκοπήσεις.

Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν πως ο Σίμιον – δημοφιλής σε αγροτικές και εργατικές περιοχές – θα μπορούσε να νικήσει τον Νταν σε ενδεχόμενο δεύτερο γύρο, αλλά ενδέχεται να αντιμετωπίσει δυσκολίες απέναντι στην ευρύτερη αποδοχή του Αντονέσκου.

Πώς λειτουργεί το εκλογικό σύστημα;

Αν κάποιος υποψήφιος εξασφαλίσει πάνω από το 50% των καταγεγραμμένων ψήφων στον πρώτο γύρο, εκλέγεται απευθείας πρόεδρος. Διαφορετικά, διεξάγεται δεύτερος γύρος ανάμεσα στους δύο πρώτους, όπου κερδίζει εκείνος με τη μεγαλύτερη μερίδα ψήφων.

Ο πρόεδρος της Ρουμανίας εκλέγεται για πενταετή θητεία και διατηρεί ημιεκτελεστικές αρμοδιότητες, με σημαντικό ρόλο στη χάραξη εξωτερικής πολιτικής, την εθνική ασφάλεια, τις αμυντικές δαπάνες και τις δικαστικές διορισμούς. Εκπροσωπεί επίσης τη χώρα διεθνώς.

Η ρουμανική διασπορά – περίπου 7 εκατομμύρια πολίτες – συχνά αγνοείται στις δημοσκοπήσεις, αλλά αντιπροσωπεύει το 5% έως 7% των ψήφων. Από το 2020 αποτελεί αξιόπιστη πηγή στήριξης για ακροδεξιούς υποψήφιους και κόμματα. Πάνω από τους μισούς ψήφισαν Γκεοργκέσκου τον Νοέμβριο.

Ποια είναι τα διακυβεύματα και γιατί έχουν σημασία οι εκλογές;

Οι ψηφοφόροι έχουν κουραστεί από τους παραδοσιακούς πολιτικούς που κυβερνούν από την πτώση του κομμουνισμού το 1989, και η ψήφος τους αντικατοπτρίζει όλο και περισσότερο την “απογοήτευση, την οργή και την αντίδραση προς το σύστημα”, όπως δηλώνει ο αναλυτής Βαλεντίν Ναουμέσκου.

Το μέσο εισόδημα νοικοκυριού είναι το ένα τρίτο του ευρωπαϊκού μέσου όρου, τα τρόφιμα είναι 50% ακριβότερα σε σχέση με πέντε χρόνια πριν, σχεδόν το ένα τρίτο του πληθυσμού των 19 εκατομμυρίων ζει σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, ενώ περίπου το 20% του εργατικού δυναμικού έχει μεταναστεύσει.

Οι δημόσιες υπηρεσίες είναι φτωχές, οι ανισότητες έντονες, και το πολιτικό σύστημα έχει στιγματιστεί από διαφθορά και ανικανότητα. Ο πόλεμος στην Ουκρανία παραμένει σημαντικό ζήτημα, ειδικά για τους ακροδεξιούς ψηφοφόρους που αντιδρούν στη συνεχιζόμενη υποστήριξη του Κιέβου.

Με πληροφορίες από Guardian