Ποιες είναι οι πλουσιότερες γλώσσες στον κόσμο;

Η έννοια της πλουσιότερης γλώσσας μπορεί να ερμηνευθεί με διάφορους τρόπους, ανάλογα με το κριτήριο που χρησιμοποιείται. Σύμφωνα όμως με το Global Language Monitor, τα αγγλικά φαίνεται ότι έχουν αφήσει πίσω όλες τις άλλες γλώσσες, ανεξαρτήτως κριτηρίου. Ένας από τους πιο συνηθισμένους τρόπους αξιολόγησης των γλωσσών είναι ο πλούτος του λεξιλογίου, δηλαδή ο αριθμός των λέξεων, αν και είναι αρκετά δύσκολο να μετρηθεί με ακρίβεια· οι περισσότερες γλώσσες εξελίσσονται συνεχώς χάνοντας και κερδίζοντας λέξεις.

Σύμφωνα με το Oxford English Dictionary, τα αγγλικά έχουν σήμερα (το 2024) περισσότερες από 600.000 λέξεις, ενώ τα γερμανικά έχουν περίπου 330.000 (το γερμανικό λεξιλόγιο διευρύνεται ακόμα περισσότερο λόγω της εκτεταμένης σύνθεσης λέξεων) και τα γαλλικά δεν φαίνεται να ξεπερνούν τις 100.000. Τα ελληνικά —νέα και αρχαία— φτάνουν τις 600.000, αλλά στο Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής καταγράφονται μόνο 120.000 λέξεις. Όσο για τα μανδαρινικά, έχουν σύνολο λέξεων πάνω από 500.000: το Hanyu Da Cidian, ένα από τα πιο εκτενή λεξικά της κινεζικής γλώσσας, περιλαμβάνει περισσότερα από 370.000 λήμματα που βασίζονται σε ιδεογράμματα (περίπου 50.000 χαρακτήρες, αν και μόνο 5.000 χρησιμοποιούνται καθημερινά). Ωστόσο, λόγω των τόνων και της πολυσημίας, η ίδια κινεζική λέξη μπορεί να έχει πολλές διαφορετικές σημασίες. Αν και η κινεζική γλώσσα έχει αναπτύξει πολλές καινούργιες λέξεις για να προσαρμοστεί στην τεχνολογία και τη σύγχρονη ζωή, μεγάλος αριθμός λέξεων έχουν πέσει σε αχρησία. Οι Κινέζοι δεν χρησιμοποιούν πάνω από 4.000 λέξεις στην καθημερινότητά τους.

Η διάδοση μιας γλώσσας στον κόσμο, εκτός των συνόρων μιας επικράτειας, την καθιστά πλουσιότερη από την άποψη της πολιτιστικής και γλωσσικής ποικιλίας. Τα αγγλικά, ως πιο διαδεδομένη γλώσσα με επίσημο ή κύριο ρόλο σε περισσότερες από 70 χώρες, εμπλουτίζονται καθημερινά, όπως και τα ισπανικά που μιλιούνται σε περισσότερες από 20 χώρες. Το Diccionario de la lengua española της Βασιλικής Ισπανικής Ακαδημίας περιλαμβάνει περίπου 93.000 λήμματα, 8.000 από τα οποία έχουν αραβική επιρροή. Στα ιταλικά παρατηρείται σύγχυση: τρία διαφορετικά επίσημα λεξικά αποκλίνουν πολύ ως προς τον αριθμό των λημμάτων εμφανίζοντας από 110.000 μέχρι 260.000, κυρίως των πολλών σύνθετων και των γλωσσικών δανείων.

Οι «φτωχότερες» γλώσσες είναι εκείνες με μικρό αριθμό λέξεων, απλή γραμματική (π.χ. χωρίς υποτακτική ή χωρίς ενικό-πληθυντικό), περιορισμένη γεωγραφική εξάπλωση και εξέλιξη. Ορισμένες γλώσσες που δεν μιλιούνται από πολλούς και δεν μπορούν να ενσωματώσουν την πρόοδο της τεχνολογίας και της επιστήμης φαίνονται εύθραυστες και ίσως θνησιγενείς: ανάμεσα σε αυτές συγκαταλέγονται η Πιραχά (Pirahã) στη Βραζιλία, η Ροτόκα (Rotokas) στην Παπούα Νέα Γουινέα (με αλφάβητο μόνο 12 γράμματα), η Τίκιτζα (Ticuna) στον Αμαζόνιο (μόνο προφορική γλώσσα μέχρι προσφάτως), η Σίντα (Sinta) στην Αφρική και η Μπουνουνί (Bunun) στην Ταϊβάν. Σε υποχώρηση βρίσκονται πολλές «μεγάλες» γλώσσες: τα ιταλικά έχουν 67 εκατομμύρια φυσικούς ομιλητές, αλλά μικρή διεθνή επιρροή· στον Κεμπέκ, τα γαλλικά δέχονται πίεση από τα αγγλικά· τα ουκρανικά που θεωρούνταν «κατώτερη» γλώσσα στη Σοβιετική Ένωση, αν και μιλιούνται από 40 εκατομμύρια ανθρώπων απειλούνται από τα ρωσικά. Τα Χίντι και άλλες ινδικές γλώσσες με 600 εκατομμύρια ομιλητές (αλλά και πολλές διαλέκτους) παραμερίζονται από τα αγγλικά που γίνονται η κύρια γλώσσα εργασίας στην Ινδία. Άλλες ινδικές γλώσσες, όπως τα Μπενγκάλι, Μαράθι και Ταμίλ, υποχωρούν μπροστά στα Χίντι, αλλά οι νέες γενιές προτιμούν τα αγγλικά. Τα ιαπωνικά δεν έχουν νέους ομιλητές εκτός Ιαπωνίας, παρότι θεωρούνται αρκετά trendy: καθώς είναι δύσκολη η εκμάθηση τους, εντέλει ο πληθυσμός που τα μιλάει και τα γράφει δεν ξεπερνά τους φυσικούς ομιλητές —125 εκατομμύρια σήμερα. Στο μεταξύ, ο πληθυσμός της Ιαπωνίας μειώνεται, οι Ιάπωνες δεν μεταναστεύουν, άρα η γλώσσα δεν διαδίδεται εκτός Ιαπωνίας και γενικά οι νέες γενιές στην Ασία προτιμούν τα αγγλικά και κορεατικά, μεταξύ άλλων λόγω της K-pop και της γενικότερης ήπιας ισχύος της Νότιας Κορέας. Προβληματική είναι η κατάσταση και για τα κουρδικά εξαιτίας των πολιτικών πιέσεων: φυσικοί ομιλητές είναι περίπου 25-30 εκατομμύρια, αλλά η κουρδική γλώσσα δεν έχει επίσημο καθεστώς σε πολλές χώρες, ενώ στην Τουρκία και στο Ιράν οι Κούρδοι δεν μπορούν να εκπαιδεύονται στη μητρική τους γλώσσα. Ακόμα και τα ουγγρικά με φυσικούς ομιλητές 13 εκατομμύρια δεν φαίνεται να προχωρεί: ι ο πληθυσμός της Ουγγαρίας μειώνεται και οι νέοι Ούγγροι μαθαίνουν αγγλικά και γερμανικά.

Το πιο εκπληκτικό φαινόμενο σχετικά με τις γλώσσες σήμερα είναι η υποχρησιμοποίηση των περισσότερων γλωσσών. Για παράδειγμα, υπολογίζεται ότι οι ομιλητές δεν χρησιμοποιούν πάνω από 7.000 λέξεις, εκ των οποίων οι 2.000 περίπου είναι οι στοιχειώδεις για την καθημερινή επικοινωνία και άλλες 3.000 ανήκουν σε πιο επεξεργασμένο λεξιλόγιο. Η λεξιπενία παρουσιάζεται σε ακραίο βαθμό στα ελληνικά όπου η γνώση περίπου 1.000 λέξεων επιτρέπει την κατανόηση περίπου του 80% της γλώσσας που μας περιβάλλει. Σύμφωνα με γλωσσολόγους, η γνώση περίπου 5.000 λέξεων επιτρέπει την κατανόηση περίπου του 95% των συνηθισμένων κειμένων, ενώ η γνώση 10.000 λέξεων αντιστοιχεί σε επίπεδο ευχέρειας μητρικής γλώσσας.