Το φαινόμενο της αντανακλώμενης δόξας

Το φαινόμενο της απόλαυσης και της ωφέλειας μέσω αντανακλώμενης δόξας (Basking In Reflective Glory: BIRG) αφορά άτομα που συσχετίζονται με διασημότητες ή με ιδιαίτερα σεβαστούς ανθρώπους, έτσι ώστε η επιτυχία εκείνων να μετατρέπεται σε δική τους. Παράδειγμα BIRG είναι να καυχιέται κάποιος ότι είναι απόγονος ενός εθνικού ήρωα ή ότι έχει γεννηθεί στο ίδιο μέρος με έναν Νομπελίστα· ακόμα κι όταν ένας οπαδός μιας ποδοσφαιρικής ομάδας φορά τη φανέλα της νικήτριας ομάδας και καυχιέται μετά από ένα θρίαμβο, κατά κάποιον τρόπο κάνει BIRG. Ένας γονέας με αυτοκόλλητο στον προφυλακτήρα του αυτοκινήτου που γράφει «Το παιδί μου είναι διάνοια» απολαμβάνει την αντανακλώμενη δόξα του παιδιού του. Γενικά, οι μάνες και οι πατέρες που επαινούν διαρκώς τα παιδιά τους στους άλλους εκδηλώνουν BIRG: το φαινόμενο είναι πάρα πολύ συνηθισμένο.

Το BIRG ενισχύει την αυτοεκτίμηση και την κοινωνική ταυτότητα που προέρχεται από την αντιληπτή συμμετοχή σε μια ξεχωριστή και ίσως προνομιακή κοινωνική ομάδα. Πρόκειται για διαδεδομένη τεχνική διαχείρισης εντυπώσεων για την αντιμετώπιση τυχόν απειλών για την αυτοεκτίμηση και για τη διατήρηση θετικών σχέσεων με τους άλλους. Αλλά βεβαίως μπορεί να έχει αρνητικές επιπτώσεις όταν το άτομο χάνει την επαφή με την πραγματικότητα, με το ότι δηλαδή υπερηφανεύεται για τη σχέση του με κάποιον άλλον, όχι επειδή επέτυχε κάτι σημαντικό. Το αντίθετο του BIRG είναι η αποκοπή από την αντανακλώμενη αποτυχία (CORF): οι άνθρωποι τείνουν να αποσυνδέονται από άτομα χαμηλότερης θέσης επειδή δεν θέλουν να επηρεαστεί η φήμη τους από τη συναναστροφή με losers. Αν και τα social media έχουν επιτείνει αυτές τις τάσεις, ήδη από το 1976 είχαν γίνει μελέτες του φαινομένου το οποίο είχε συνδεθεί με τη συνηθισμένη τάση των ανθρώπων να συντάσσονται με τον νικητή.

Τα social media έχουν επίσης επιτείνει την ανάγκη της δημόσιας φήμης και της ενίσχυσης της καλής δημόσιας εικόνας. Αν ένα άτομο δέχεται πυρά, οι περισσότεροι χρήστες σιωπούν· αν βραβεύεται, διαπρέπει, εγκωμιάζεται, υπάρχουν πολλές πιθανότητες οι χρήστες να δηλώνουν ότι είναι φίλοι του, ότι έχουν συνεργαστεί μαζί του κτλ.

Από τότε που η Apple σημείωσε μεγάλη επιτυχία, πολλά άτομα όχι μόνο αγόρασαν προϊόντα της, αλλά αναζήτησαν δουλειά ή σχέσεις με την εταιρεία. Το Facebook, το Χ και άλλοι ιστότοποι κοινωνικής δικτύωσης έχουν αυξήσει το BIRG με δημοφιλείς επωνυμίες, καθώς επιτρέπουν σε όλους να δημοσιεύουν τη συγγένειά τους ή τις επαφές τους με δημοφιλείς εταιρείες, μέσα ενημέρωσης, επιχειρήσεις, ηθοποιούς κ.λπ. Από τη διαδικασία δεν λείπει ούτε ο φθόνος, ούτε η διάθεση «σμίκρυνσης» του διάσημου προσώπου: το BIRG φωτίζει το άσημο άτομο και την ίδια στιγμή τοποθετεί τον διάσημο σε μια απλή καθημερινότητα. Όταν οι άνθρωποι καμαρώνουν για έναν διάσημο πρόγονο (π.χ. «ο προπάππος μου ήταν ο ξάδερφος του Αβραάμ Λίνκολν») τον εξιδανικεύουν, πράγμα που ίσως δεν κάνουν με έναν διάσημο peer.

Τέλος, οι Ολυμπιακοί Αγώνες, όλα τα γεγονότα όπου συμμετέχουν «εθνικές φανέλες», αναδεικνύουν τέτοια συναισθήματα διότι συνδυάζουν τον εθνικισμό-πατριωτισμό με τη χαρά της νίκης: οι πολίτες των χωρών που μαζεύουν μετάλλια εκδηλώνουν BIRG. Αναφέρονται στη χώρα τους ως «εμείς» διαχωρίζοντας τον εαυτό τους από τους αποτυχημένους και χωρίς να αντιλαμβάνονται πως τα μετάλλια τα κέρδισαν συγκεκριμένα άτομα και όχι η πατρίδα.