- CITY GUIDE
- PODCAST
-
17°
Έλενα Πέγκα: «Η πεζογραφία είναι αντίδοτο στον αλγόριθμο»
Η γνωστή συγγραφέας μιλά για τη νέα της νουβέλα «Το προνομιούχο ζώο» και τον ρόλο της λογοτεχνίας
Έλενα Πέγκα: «Το προνομιούχο ζώο» (εκδόσεις Άγρα), η χαμένη τέχνη της επιστολογραφίας, το θέατρο και τη λογοτεχνία ως αντίδοτο στον αλγόριθμο.
Επτά χρόνια μετά το «Αθήνα - Δελχί - Αθήνα», η Έλενα Πέγκα, γνωστή τόσο για τη βραβευμένη πεζογραφία της όσο και για τη θεατρική γραφή της, επιστρέφει στην πεζογραφία με «Το προνομιούχο ζώο» (εκδ. Άγρα), μια ατμοσφαιρική νουβέλα-ελεγεία για τη μνήμη, τον έρωτα, την απώλεια και τη χαμένη τέχνη της επικοινωνίας.
Τοποθετημένο στο 1996, σε έναν κόσμο λίγο πριν από την έλευση των κινητών τηλεφώνων και τη σαρωτική εξάπλωση του διαδικτύου, το νέο βιβλίο της Έλενας Πέγκα παρακολουθεί δύο παλιές φίλες που επανασυνδέονται μέσω επιστολών με αφορμή έναν απροσδόκητο θάνατο, ενώ μια κρυμμένη τσάντα με απαγορευμένα ερωτικά γράμματα σε μια απομονωμένη βίλα ξεκλειδώνει μυστικά.
Η Έλενα Πέγκα μιλά στην Athens Voice για το νέο της βιβλίο «Προνομιούχο ζώο»
–Γιατί επιλέξατε την επιστολογραφία ως όχημα της αφήγησης στο «Προνομιούχο ζώο»;
Μου αρέσει πολύ το δεύτερο πρόσωπο, όταν η συγγραφέας ή η/ ο αφηγητής απευθύνεται άμεσα στον αναγνώστη όπως και σε έναν άλλο ήρωα και τον φέρνει μέσα στην δράση. Ήταν στοίχημα για μένα να ξεδιπλωθούν όλα τα συμβάντα αλλά και να αναπτυχτούν οι χαρακτήρες του βιβλίου μέσα από επιστολές. Επέλεξα το βιβλίο να είναι τοποθετημένο το 1996 (30 χρόνια πριν), ακριβώς όταν τέλειωνε η χρήση των επιστολών ως τρόπος επαφής ανάμεσα στους ανθρώπους, γιατί τότε ήταν που οι άνθρωποι ξεκίνησαν να ανταλλάσσουν email.
Οι επιστολές είναι τα υλικά ίχνη που αφήνει πίσω της η ανθρώπινη δραστηριότητα. Δείχνουν τις λεπτομέρειες του βιώματος. Το κεντρικό πρόσωπο, η Μαρίνα, λειτουργεί σαν ιστορικός ή σαν αρχαιολόγος της ίδιας της ζωής της.
–Πώς λειτουργεί η απομονωμένη βίλα της Λιγουρίας μέσα στη νουβέλα;
Η Μαρίνα φεύγει από το σπίτι της στην Ελλάδα και πηγαίνει κάπου αλλού. Αλλάζει χώρο. Φιλοξενείται σε ένα παλιό αρχοντικό στην Ιταλία, μαζί με άλλους καλλιτέχνες από όλο τον κόσμο που βρίσκονται εκεί για να ανταλλάξουν και να δημιουργήσουν. Τους περιβάλλει ένα τοπίο ρομαντικό και δραματικό. Η αγριεμένη θάλασσα σκάει σε βραχώδεις ακτές. Όλα γύρω της δημιουργούν μια σκηνογραφία μυστηρίου και υπενθυμίζουν στην Μαρίνα πόσο μικρή και πεπερασμένη είναι οδηγώντας την σε μία αφύπνιση. Ο χώρος δεν είναι μια ψυχρή γεωμετρία υλικών, αλλά ένας βιωματικός, και ταυτόχρονα συμβολικός τόπος. Η αλλαγή του χώρου είναι από μόνη της μια μηχανή δημιουργίας. Η ανάφλεξη γίνεται όταν ένας από τους συγκατοίκους της ανακαλύπτει μία κρυμμένη τσάντα με ερωτικά γράμματα.
–Τι χάνουμε από την επικοινωνία στην εποχή των άμεσων ψηφιακών μηνυμάτων;
Το βιβλίο μου σίγουρα αποτίνει φόρο τιμής, όπως και αντλεί έμπνευση από τα γράμματα και τη συγγραφή τους, μια τέχνη που είδα να εξαφανίζεται κατά τη διάρκεια της ζωής μου. Όταν ήμουν φοιτήτρια στην Αμερική, έστελνα δύο ή τρία γράμματα την εβδομάδα στην Ελλάδα. Ο τρόπος που γράφαμε κάποτε είχε μία προσοχή και φροντίδα, κάτι που τα μηνύματα (texting) ή τα emails δεν έχουν. Τα γράμματα μας οδηγούσαν στη ζωή μας με έναν πιο αργό και στοχαστικό τρόπο. Είχαν μια μυρωδιά, ήταν χειροποίητα, και μας μάθαιναν έναν πιο τρυφερό, πιο προσεκτικό, πιο συγκροτημένο τρόπο επικοινωνίας. Ήθελα αυτό το βιβλίο να μας θυμίσει εκείνον τον άλλο τρόπο επικοινωνίας. Η ακαριαία ψηφιακή επικοινωνία του σήμερα τα καθιστά όλα πιο εφήμερα και πιο ευτελή. Και όταν λέω όλα, εννοώ τα συναισθήματα, τις σχέσεις, την ανθρώπινη επαφή.
–Τι μεσολάβησε από το «Αθήνα – Δελχί – Αθήνα» μέχρι τη νέα σας νουβέλα;
Μεσολάβησε η πανδημία. Εμένα με τρόμαξε και με σόκαρε και με ακινητοποίησε τόσο, που δεν μπορούσα να είμαι δημιουργική, ειδικά τα πρώτα δύο χρόνια. Ασχολήθηκα, όμως, με το αρχείο μου και έτσι βγήκε ο πρώτος τόμος από τα «Άπαντα τα Θεατρικά» μου και ετοιμάζεται και ο δεύτερος που θα βγει του χρόνου. Από τις Εκδόσεις Αιγόκερος.
–Πώς συνομιλούν η πεζογραφία και το θέατρο στη δουλειά σας;
Το θέατρο αποτελεί το κύριο πεδίο της έρευνας μου και της καθημερινότητάς μου θα έλεγα. Γράφω θεατρικά έργα, σκηνοθετώ έργα άλλων, συχνά όχι ζωντανών συγγραφέων, και διδάσκω θεατρική γραφή. Η πεζογραφία αποτελεί ένα πιο έκτακτο γεγονός στη ζωή μου, συμβαίνει όταν νιώθω την ανάγκη να πω κάτι απευθείας στον αναγνώστη, κάτι που δεν μπορεί να γίνει θεατρικό έργο. Και είναι πολλά αυτά που δεν μπορούν να γίνουν θεατρικό έργο, καθώς το θεατρικό έργο έχει κανόνες, έχει περιορισμούς, και μία αυστηρότητα σαν φόρμα.
Όταν γράφω πεζογραφία χρησιμοποιώ τεχνικές που ανήκουν στη θεατρική σκηνή. Οι γνώσεις δραματουργίας που έχω από το θέατρο οργανώνουν τα πεζά μου. Και συχνά η αφήγηση υποχωρεί και τη θέση της παίρνουν εκτενείς διάλογοι. Η προφορικότητα του θεάτρου, οι κοφτοί διάλογοι, η αμεσότητα του, όλα αυτά τα βάζω στην πεζογραφία, ώστε να έχουν ζωντάνια οι αφηγήσεις. Στο κέντρο του θεάτρου είναι το ανθρώπινο σώμα, δεν είναι απαραίτητα ο λόγος. Μπορεί και να με απελευθερώνει η πεζογραφία που δεν χρειάζεται τα ζωντανά σώματα, τη συνθήκη της σκηνής και των ηθοποιών.
–Χρειάζεστε, όπως η ηρωίδα σας η Μαρίνα, απομόνωση και απομάκρυνση για να γράψετε;
Γράφοντας το βιβλίο αυτό με συντρόφευε η Μαίρη Σέλλευ με τον Φράνκενστάιν και η Μαργκερίτ Ντυράς με τον Εραστή. Μέσα στο βιβλίο, αναφέρομαι και στις δύο. Στον Εραστή, γραμμένο το 1984, η κεντρική ηρωίδα, ένα 15χρονο κορίτσι, θέλει να γράψει. Για να γράψει πρέπει να ζήσει μακριά από το «σπίτι της» και πρέπει να ερωτευθεί. Η δεύτερη αναφορά είναι Φρανκενστάιν ή ο Σύγχρονος Προμηθέας, το μυθιστόρημα που έγραψε η Μαίρη Σέλλεϋ σε ηλικία μόλις 18 ετών.
Όπως η Μαρίνα, αλλά και οι συγγραφείς που προανέφερα, έτσι και εγώ χρειάζομαι μία απομόνωση και μία απομάκρυνση για να γράψω.
–Ποιοι συγγραφείς σας συντροφεύουν ως αναγνώστρια και δημιουργό;
Ως δημιουργό, σε κάθε φάση της συγγραφικής μου ζωής με συντροφεύουν διαφορετικοί συγγραφείς, ανάλογα με το τι με απασχολεί την κάθε περίοδο. Ως αναγνώστρια, μου αρέσουν πολλοί και πολλές συγγραφείς. Χάρηκα ιδιαίτερα με την βράβευση της Anne Carson, που την έχω διαβάσει και θαυμάσω τον πλούτο γνώσεων της και την ιδιοφυία της.
–Τι μπορεί να προσφέρει η λογοτεχνία σήμερα, σε έναν κόσμο ψηφιακής υπερέκθεσης;
Tο βιβλίο μπορεί να προσφέρει την εσωτερικότητα, την εμβάθυνση, τον χρόνο με τον εαυτό μας και με τις σκέψεις μας που έχουμε χάσει. Είναι απαραίτητο να κάνουμε χρόνο και χώρο για να σκεφτόμαστε.
–Πιστεύετε ότι η ανθρώπινη εμπειρία του τραύματος, της απώλειας και του έρωτα, θέματα δηλαδή όπως αυτά που διαπραγματεύεστε στο βιβλίο σας, συνιστούν ένα συναισθηματικό οχυρό που η τεχνητή νοημοσύνη δεν θα μπορέσει ποτέ να αναπαράγει αυθεντικά;
Με ενδιαφέρει η αποδόμηση της παραδοσιακής γραφής, η μνήμη και η ανάμνηση, το τραύμα της απώλειας και η αυτοβιογραφική διάσταση της γραφής. Και πιστεύω πως η πεζογραφία είναι αντίδοτο στον αλγόριθμο. Η γραφή και η τέχνη δεν είναι διαδικασίες αυτοματοποιημένης παραγωγής προϊόντων. Ούτε είναι επίδειξη υψηλής νοημοσύνης. Καλούν τον ή την αναγνώστρια να γίνει ενεργή συμμέτοχη και συνδημιουργός του νοήματος.
–Τι θα θέλατε να αποκομίσει ο αναγνώστης από το «Προνομιούχο ζώο»;
Να σκεφτεί και να νιώσει.
ΠΡΟΣΦΑΤΑ
ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ
ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΙ ΠΑΝΤΑ
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Η γνωστή συγγραφέας μιλά για τη νέα της νουβέλα «Το προνομιούχο ζώο» και τον ρόλο της λογοτεχνίας
Τρία σκληρά, ρεαλιστικά σενάρια με φόντο τον νορβηγικό χειμώνα, αλλά πλημμυρισμένα ζεστασιά και πλούσια συναισθήματα
Ένα συγκλονιστικό επίτευγμα πολυφωνίας και ανθρωπιάς που κινείται ανάμεσα στο θρίλερ, το κωμικό νουάρ, και την ερωτική παραφυσική μυθοπλασία
Ένα εβδομαδιαίο podcast για το βιβλίο, και τις νέες σειρές και ταινίες.
Ένας από τους εκδότες της ταλαντούχας συγγραφέως αποκαλύπτει ότι ήταν ρατσίστρια και αντισημίτρια
Το «Είναι και Χρόνος» και το «Νίτσε: Η βούληση για ισχύ ως τέχνη»
Μιλήσαμε με τη συγγραφέα για τη γοητεία του crime, τα μυστικά της ανθρώπινης ψυχής και το νέο της βιβλίο, «Φόνος στην άκρη του κόσμου»
Ένα πρωτότυπο, συγκινητικό, και συχνά ιδιαίτερα σκληρό, queer μυθιστόρημα μαγικού ρεαλισμού που συνδυάζει τον σωματικό τρόμο με το οικογενειακό δράμα
Το ποίημα της ημέρας είναι από την ποιητική συλλογή «σ’ ένα βαθύ πουθενά», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ύψιλον
Ο γνωστός συγγραφέας μιλάει για τη ζωή του, τα βιβλία του, τη σχέση του με τις λέξεις και τους αριθμούς
Δύο βιβλία κυκλοφόρησαν σχεδόν την ίδια μέρα στη Γαλλία αποκαλύπτοντας την προσωπικότητα, τις πολιτικές αντιφάσεις, τη φιλοδοξία και την προσωπική ζωή του Γάλλου προέδρου
Με αφορμή το νέο του βιβλίο «Γιατί οι εργάτες δεν είναι το επαναστατικό υποκείμενο», ο συγγραφέας μιλά για την κατασκευή της συνείδησης και τις σχέσεις εξουσίας
Δείτε πόσοι άνθρωποι παγκοσμίως χρησιμοποιούν καθημερινά τα chatbots, και πόσοι από αυτούς τα έχουν σαν βοηθούς
Ο δημιουργός του Μιχάλη Κρόκου μιλά για το γράψιμο, τις εμμονές του και το εκρηκτικό μείγμα pulp, σάτιρας και νεο-νουάρ που χαρακτηρίζει τα βιβλία του
Το μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας που κέρδισε το κορυφαίο λογοτεχνικό βραβείο προκαλεί ανάμεικτες αντιδράσεις και αναζωπυρώνει τη συζήτηση για τα κριτήρια της βράβευσης.
Ο κορυφαίος επιθετικός και ο πατέρας του χάρισαν ιστορικό αντίτυπο του 1594 σε δημοτική βιβλιοθήκη
Ο 81χρονος Βρετανός συγγραφέας γράφει ιστορία κατακτώντας το κορυφαίο λογοτεχνικό βραβείο
Ένα εβδομαδιαίο podcast για το βιβλίο, και τις νέες σειρές και ταινίες.
Δείτε το αναλυτικό πρόγραμμα εκδηλώσεων
Έχετε δει 20 από 200 άρθρα.