Ο ψυχίατρος Παύλος Σακκάς μιλά για τη νέα μητριαρχία, την κρίση της οικογένειας και τις κοινωνικές αλλαγές που διαμορφώνουν το μέλλον.
Ο Παύλος Σακκάς μεγάλωσε μέσα στην Ψυχιατρική. Ο πατέρας του ψυχίατρος και ο νονός του καθηγητής της Ψυχιατρικής. Ο ίδιος συμπλήρωσε τριάντα χρόνια στη μαχόμενη Ψυχιατρική και είναι αναπληρωτής καθηγητής Ψυχιατρικής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Διετέλεσε και επισκέπτης καθηγητής στο πανεπιστήμιο του Ιλλινόι στο Σικάγο. Έχει λάβει υποτροφίες από το ΙΚΥ και το Ίδρυμα Ωνάση και έχει σημαντικό ερευνητικό έργο, με εκατοντάδες δημοσιεύσεις σε διεθνή επιστημονικά περιοδικά. Η μεγάλη του αγάπη όμως είναι η διδασκαλία. Όλα αυτά τα χρόνια της μακράς ακαδημαϊκής του καριέρας, έχει μυήσει στην Ψυχιατρική χιλιάδες φοιτητές και εκατοντάδες ειδικευόμενους ψυχιάτρους. Ακόμα με συχνές παρεμβάσεις στα ΜΜΕ, προσπαθεί να φέρει πιο κοντά στο κοινό τα μηνύματα της σύγχρονης Ψυχιατρικής και των σημαντικών επιστημονικών εξελίξεων που έχουν συντελεστεί τις τελευταίες δεκαετίες. Ανήσυχο πνεύμα ο Π. Σακκάς, διατύπωσε νέες ρηξικέλευθες απόψεις, που αφορούν σε πολλά, σκοτεινά ακόμα σημεία της Ψυχιατρικής. Επιπλέον, στην άσκηση της αναγνωρισμένης κλινικής του δουλειάς, εφάρμοσε ιδιαίτερες, προσωπικές τεχνικές προσέγγισης του ασθενούς.
Πρόσφατα κυκλοφόρησε το βιβλίο με τίτλο «Προς μια νέα μητριαρχία», από τις εκδόσεις Βήτα Medical Arts. Μιλήσαμε μαζί του για το νέο του βιβλίο καθώς και για την πορεία του στην Ψυχιατρική.
Το νέο σας βιβλίο έχει τίτλο «Προς μια νέα μητριαρχία. Μέσα από τα συντρίμμια της “οικογένειας”». Τι ακριβώς εννοείτε με τον όρο «νέα μητριαρχία»; Πρόκειται για ένα κοινωνικό μοντέλο, μια πολιτισμική τάση ή μια πρόβλεψη για το μέλλον; Και τα τρία μαζί. Διαπιστώνοντας ότι ζούμε σε μια μεταβατική κοινωνία, το ερώτημα είναι προς τα που βαδίζουμε. Η παραδοσιακή οικογένεια αποσαθρώνεται, οι παραδοσιακές ηθικές αξίες χάνουν την αξία τους και εμείς αισθανόμαστε ξεκρέμαστοι. Αυτό το άγχος μπροστά στο άγνωστο μέλλον, εισπράττω καθημερινά ως ψυχίατρος. Και για αυτόν τον λόγο επιχειρώ μια πρόβλεψη. Αν ψάξετε να δείτε πόσες γυναίκες καταλαμβάνουν θέσεις εξουσίας διεθνώς στις μέρες μας, θα αντιληφθείτε ότι η ανατροπή της ανδροκρατίας είναι προ των πυλών. Όμως το ζητούμενο δεν είναι ο άνδρας-αφέντης να αντικατασταθεί από μια γυναίκα. Δεν αρκεί η γυναίκα να καπνίζει, να φορέσει παντελόνια και να γίνει σωφερίνα. Οφείλει να αλλάξει το μοντέλο διοίκησης και σχέσεων των φύλων. Να απελευθερώσει και τον άνδρα από τα δεσμά της πατρικής εξουσίας, της κληρονομίας και της μονογαμίας. Η γυναίκα, προκειμένου να απελευθερωθεί, οφείλει να ενισχύσει τον ρόλο του κράτους στην φροντίδα των παιδιών. Οι γυναίκες στην εξουσία, είμαι σίγουρος ότι θα το φροντίσουν, ώστε οι γονείς να ξεφύγουν από τα παραδοσιακά δεσμά της οικογένειας.
Τι εννοείτε όταν μιλάτε για «προγράμματα» που κληρονομήσαμε εξελικτικά; Πόσο καθορίζουν τη συμπεριφορά μας η βιολογία και πόσο ο πολιτισμός; Και τελικά μπορεί ο άνθρωπος να υπερβεί αυτά τα εξελικτικά προγράμματα και με ποιον τρόπο; Δεν πρέπει ποτέ να ξεχνάμε ότι ο άνθρωπος στέκεται σε μια εξελικτική κλίμακα. Ο εγκέφαλός του επομένως διαθέτει ουσιαστικά το ίδιο hardware, όπως λένε οι κομπιουτεράδες, με αρκετούς προγόνους του. Ο αγώνας για επιβίωση, η πλεονεξία και κυρίως η επιθυμία του για γονιμοποίηση, είναι προγράμματα που τρέχουν συνεχώς στο μυαλό του. Ο πολιτισμός και η ηθική, προσπαθούν να ελέγξουν αυτά τα ένστικτα, όχι πάντα με επιτυχία. Αν αποδεχτούμε την παρουσία τους, ίσως μπορέσουμε να κτίσουμε αποτελεσματικότερες άμυνες και εκτονώσεις. Και πάντως ας αντιληφθούμε ότι η εξέλιξη της βιολογίας, χρειάζεται πολλές γενιές, ενώ η κοινωνία μπορεί να αλλάξει ακόμα και μέσα στην ίδια γενιά.
Αν η «νέα μητριαρχία» είναι μια αναπόδραστη ιστορική εξέλιξη, όπως υποστηρίζετε, ποια στοιχεία της σημερινής κοινωνίας αποτελούν ήδη ενδείξεις ότι βρισκόμαστε μέσα σε αυτή τη μετάβαση; Σήμερα η πρόεδρος του ΔΝΤ, η πρόεδρος Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Τράπεζας, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ακόμα και η πρόεδρος του Μεξικού, αλλά και CEO μεγάλων πολυεθνικών είναι γυναίκες. Πρόσφατα έγινε αρχιεπίσκοπος της Αγγλικανικής εκκλησίας γυναίκα, πράγμα αδιανόητο για το δογματικό μιας μονο0θεϊστικής θρησκείας. Πριν από λίγα χρόνια ήταν αδιανόητο το φαινόμενο γυναίκας εφοπλιστού, ενώ σήμερα από τους 13 μεγαλύτερους Έλληνες εφοπλιστές, οι 6 είναι γυναίκες, όπως και η πρόεδρός τους. Είμαι σίγουρος ότι σε λίγα χρόνια στις φωτογραφίες του G7 και G20, οι περισσότερες θα είναι γυναίκες.
Ποια χαρακτηριστικά της σύγχρονης ζωής αποδυναμώνουν, κατά τη γνώμη σας, περισσότερο τον θεσμό της οικογένειας; Μετά τους δύο παγκόσμιους πολέμους η γυναίκα μπήκε αναγκαστικά στην παραγωγή και απέκτησε την οικονομικής της ανεξαρτησία από τον πατέρα ή σύζυγο αφέντη. Το προσδόκιμο επιβίωσης παρατάθηκε, ώστε η αναμονή για την πατρική κληρονομιά να χάσει το νόημά της. Ακόμα ο νέος καπιταλισμός έδωσε εργαλεία στους νέους ώστε να γίνουν κάποιοι από αυτούς δις ή τρις εκατομμυριούχοι (Μασκ, Μπέζος, Ζούκεμπεργκ,κ.α.), χωρίς να χρειάζονται να κληρονομήσουν τίτλους και περιουσίες. Τέλος το αντισυλληπτικό έδωσε στην γυναίκα την δυνατότητα να προγραμματίσει την καριέρα της και την ζωή της.
Πιστεύετε ότι η αύξηση της μοναξιάς, των ψυχικών διαταραχών και της αίσθησης αποξένωσης συνδέεται με την αποδυνάμωση των οικογενειακών δεσμών ή πρόκειται για παράλληλα και ανεξάρτητα φαινόμενα; Αποτελούν ανεξάρτητα, αλλά αλληλοεξαρτώμενα φαινόμενα. Στη σημερινή κοινωνία η ατομική επιτυχία και γενικά η ατομικότητα, ξεπέρασαν τη συλλογικότητα. Ο ατομικισμός διαλύει την οικογένεια, αλλά και τα άλλα ομαδικά σχήματα. Μας απελευθερώνει από τα δεσμά, αλλά μας αφήνει υπεύθυνους, μπροστά στην ελευθερία των επιλογών μας.
Αν η οικογένεια υπήρξε επί χιλιάδες χρόνια ο βασικός μηχανισμός κοινωνικοποίησης του ανθρώπου, υπάρχει σήμερα κάποιος θεσμός που μπορεί να αναλάβει αυτόν τον ρόλο; Ποια νέα μορφή κοινωνικής συνοχής θα μπορούσε να την υποκαταστήσει χωρίς να διαταραχθεί η ψυχική ισορροπία των ανθρώπων; Μην ξεχνάμε ότι η θρησκεία έπαιξε για 2.000 χρόνια αυτόν τον ρόλο. Οι άνθρωποι συντάχθηκαν πίσω από θρησκείες και δόγματα. Μετά αναπτύχθηκαν οι εθνικισμοί και τέλος οι ιδεολογίες. Όλα αυτά τα σχήματα έδωσαν στους ανθρώπους εναλλακτικές της οικογένειας και μια κοινωνικοποίηση έξω από αυτήν. Σήμερα νομίζω ότι το οργανωμένο κράτος, λειτουργικό κύτταρο ενός παγκοσμιοποιημένου συνόλου, βρίσκεται μπροστά μας. Όπως με το κινητό μας επικοινωνούμε με όλον τον κόσμο, έτσι θα ξεφύγουμε από την μοναξιά και την μοναχικότητα που φέρνει η ατομικότητα.
Από τη βιβλιογραφική σας έρευνα προκύπτει ότι η σημερινή κρίση της «παραδοσιακής οικογένειας» είναι πρωτοφανής ή έχουν υπάρξει ανάλογες μεταβατικές περίοδοι στην ιστορία; Νομίζω ότι αυτό που βλέπουμε δεν είναι απλώς μια κρίση. Αποτελεί το τέλος του δρόμου. Από εδώ και πέρα οφείλουμε να χαράξουμε νέους δρόμους.
Ποιο είναι το βασικό μήνυμα που θα θέλατε να κρατήσει ο αναγνώστης κλείνοντας το βιβλίο; Ότι το τέλος του δρόμου δεν είναι το τέλος της ιστορίας. Η συνέχεια μπορεί να γίνει πιο ενδιαφέρουσα.
Με αφορμή το νέο του βιβλίο «Γιατί οι εργάτες δεν είναι το επαναστατικό υποκείμενο», ο συγγραφέας μιλά για την κατασκευή της συνείδησης και τις σχέσεις εξουσίας
Το μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας που κέρδισε το κορυφαίο λογοτεχνικό βραβείο προκαλεί ανάμεικτες αντιδράσεις και αναζωπυρώνει τη συζήτηση για τα κριτήρια της βράβευσης.
Ο ίδιος αναφέρεται ως «αθηναιογράφος», και κυρίως ως δημοσιογράφος-συγγραφέας. Το βιβλίο του «Και μη χειρότερα – το φάρμακό σας διά πάσαν νόσον…» είναι γεμάτο με μικρά, αληθινά «φάρμακα διά πάσαν νόσον»
17°
