Η βιογραφία του Φίλιπ Ροθ από τον Blake Bailey

«Why should ​a gentile from Oklahoma write the biography of Philip Roth?» Τάδε έφη Philip Roth στον wannabe βιογράφο του Blake Bailey, όταν ο τελευταίος τον προσέγγισε το φθινόπωρο του 2012, με δέλεαρ την ογκώδη και απόλυτη βιογραφία του πρώτου. Ο ίδιος ο Bailey ήταν εξάλλου ήδη καθιερωμένος στα αμερικανικά γράμματα, καθώς είχε δώσει διαπιστευτήρια ποιότητας, γράφοντας τις βιογραφίες των John Cheever, Richard Yates και Charles Jackson. Ο κύβος ερρίφθη και έπειτα από εννιά χρόνια εντατικής δουλειάς, αναδιφώντας σε όλο το αρχείο του Ροθ, αλλά και επικοινωνώντας με φίλους, συγγενείς, καθώς και με τον ίδιο τον συγγραφέα μέσω ιδιωτικών συνεντεύξεων, το βιβλίο βγήκε στο φως λίγα χρόνια μετά τον θάνατο του ίδιου του Ροθ, τον Απρίλιο του 2021 – κάτι που ήταν προαπαιτούμενο για να δώσει ο Ροθ τη συγκατάθεσή του. Σχεδόν 900 σελίδες της ζωής του Φίλιπ Ροθ, από τη γέννησή του μέχρι τον θάνατό του, το 2018.

Γνώρισα τον Φίλιπ Ροθ μέσα από τα μυθιστορήματά του, στις αρχές των 90s. Ήταν η δεκαετία όπου άφησα πίσω μου τους τότε σύγχρονους και παλαιότερους μετριότατους Έλληνες συγγραφείς, και βούτηξα στην κυριολεξία, στη μεγάλη αφήγηση των Αμερικανών και Βρετανών συγγραφέων. Νομίζω ότι τον Ροθ είτε τον μισείς είτε τον λατρεύεις, γι’ αυτό που σου προσφέρει ως φιλόπονος γραφιάς: από το σεξ έως την κατακρήμνιση του αμερικανικού ονείρου, από τα μεγαλύτερα ηθικά διλήμματα του ανθρώπου έως την καθημερινότητα του κακού, από το εβραϊκό βιτριολικό χιούμορ έως το μακελειό των γηρατειών, σε ισόποσες δόσεις. Αυτά είναι γνωστά.

Το κακό με τον Ροθ είναι ότι από πολύ νωρίς, από το πρώτο του κιόλας βιβλίο, προκάλεσε την μήνιν ραβίνων, συντηρητικών αναγνωστών που διέκοπταν τη συνδρομή τους στον New Yorker, εύθικτων ντιλετάντιδων που δεν ανέχονταν έναν Εβραίο από το Newark να στηλιτεύει τα ιερά και τα όσια της πατρίδος, της θρησκείας και την ιερότητα της αμερικανοεβραϊκής οικογένειας. Η ευθιξία ομάδων που θεωρούν τους εαυτούς τους κατατρεγμένη μειοψηφία ανθεί στις μέρες μας, πόσω μάλλον η πολιτική ορθότητα σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής, η οποία ζει και βασιλεύει στις ΗΠΑ, εκπορευόμενη απ’ τα αμερικανικά πανεπιστήμια ήδη από το 1960.

Ο Ροθ ήταν ήδη το πρώτο θύμα αυτής της καταδίωξης, των «ορθά σκεπτόμενων πολιτών», από πολύ νωρίς. Ωστόσο, αυτή η ελευθερία η οποία υπάρχει στα γραπτά του και το πείσμα του να εκφράσει αυτό που θέλει με υποδόριο χιούμορ και απόλυτη σοβαρότητα είναι νομίζω το μεγαλύτερο ατού του στο γράψιμο, καθώς δεν φοβάται να χρησιμοποιήσει οποιαδήποτε λέξη, φράση, πρόταση, παράγραφο για να περιγράψει μια έκρηξη βόμβας ή έναν ουρανομήκη αυνανισμό πάνω από έναν τάφο. Αυτή η εκδικητικότητα των αναγνωστών στο πρόσωπό του, καθώς και η αστεία φήμη του μισογύνη που τον κυνηγά από πάντα, μου θυμίζει τις περιπέτειες πολλών συγγραφέων και γενικότερα δημιουργών στα ελληνικά ή μη γράμματα και τις Τέχνες, όπου εξαιτίας της άνθησης των κοινωνικών δικτύων, εκφράζουν τη γνώμη τους περί πολιτικών πεπραγμένων αλλά δέχονται πυρά, απειλές και πάνω απ’ όλα ακύρωση της ανάγνωσης των γραπτών τους. Διακρίνω μια ανικανότητα να διαχωριστεί το έργο ενός δημιουργού από το ποιόν του ή μια σκοπιμότητα για το αντίθετο. Από αυτό δεν ξέφυγε ούτε ο βιογράφος του, που κατηγορείται για σεξουαλική παρενόχληση αλλά και βιασμό φοιτητριών του. Ο αρχικός εκδοτικός οίκος έχει αποχωρήσει από την έκδοση του βιβλίου. Γιατί; Αυτό φυσικά είναι παγκόσμιο φαινόμενο, αλλά νομίζω ότι στον Ροθ έχει κάνει περισσότερο κακό, καθώς πολλοί τον διαβάζουν εξαιτίας του υποτιθέμενου διαβόητου χαρακτήρα του παρά για τα γραπτά του, τη φρεσκάδα των ιδεών του, την ακαταπόνητη ματιά του στο σήμερα. Ίσως θέλουν να δουν κάτι το ερεβώδες, διεστραμμένο και άσχημο για να το καταγγείλουν λόγω μόδας· ενώ εντέλει βλέπουν τα δικά τους πρόσωπα στις αράδες.

Επιστρέφω στη βιογραφία που παραμένει αμετάφραστη στην Ελλάδα. Ο Bailey ασχολείται και ρίχνει φως στο άνδρα Ροθ, whatever that means, παράλληλα με τις περιπέτειες των βιβλίων του, της προσωπικής του ζωής (η εξιστόρηση της ζωής του με την πρώτη του γυναίκα Margaret Martinson, αλλά και ο δεύτερος γάμος του με την Claire Bloom είναι αναγνωστική απόλαυση nolens volens!), τις λυκοφιλίες και τα πισώπλατα μαχαιρώματα με συγγραφείς και κριτικούς, το γνήσιο ενδιαφέρον του για τους συγγραφείς της πάλαι ποτέ Ανατολικής Ευρώπης, τους προσωπικούς του εφιάλτες, τις συγγραφικές μανίες του, την αγάπη του για τους φίλους του και τους γονείς του. Μέχρι στιγμής, η συγκεκριμένη βιογραφία είναι η καλύτερη που έχω διαβάσει. Η Claudia Pierpont-Roth επιμένει δημοσιογραφικά, ο Ira Nadel επικεντρώνεται στον ρόλο του συγγραφέα, ο Benjamin Taylor στην προσωπική του (ας μου επιτραπεί, δουλοπρεπή) φιλία του με τον Ροθ.

Βγήκα από την ανάγνωση του βιβλίου πλουσιότερος και δυστυχέστερος. Ένας Δάσκαλος αποχώρησε από τη σκηνή, αφήνοντας μια μεγάλη παρακαταθήκη ανθρωπιάς αλλά και αμφισβήτησης. A Great American Master is dead. Είναι από τους λίγους που δεν μάσησε τα λόγια του. Ίσως ανήκει σε αυτούς που η δημοφιλία του οφείλεται στο ότι το σύνδρομο του καλού παιδιού δεν τον άγγιξε ποτέ.